Śladami, które w Ćmielowie koło Opatowa (woj. świętokrzyskie) pozostawili myśliwi reprezentujący tzw. kulturę magdaleńską ze schyłkowego paleolitu, podążają archeolodzy z Instytutu Archeologii UW i Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie. Kultura magdaleńska znana jest między innymi z malowideł naskalnych i bogato ornamentowanych wyrobów kościanych. Na stanowisku "Mały Gawroniec", położonym na wyniesieniu w widłach rzek Kamiennej i Przepaść, archeolodzy znaleźli ciekawą. konstrukcję mieszkalną.

"Zapewne był to świetny punkt do obserwacji zwierzyny zbierającej się przy wodzie. Najważniejszy powód przybycia tu magdaleńczyków stanowiło jednak bogactwo surowców krzemiennych występujących na tym terenie" - mówią prowadzący wykopaliska Michał Przeździecki z IAUW i Witold Migal z państwowego PMA w Warszawie
"Obiekt, o którym mowa, to wyraźne zaciemnienie o regularnym owalnym kształcie i średnicy nieco ponad 1,5 metra" - opisuje znalezisko Przeździecki. O tym, że archeolodzy mają do czynienia z miejscem mieszkalnym, mogą świadczyć pozostałości konstrukcji stanowiącej rodzaj "podmurówki" lub niewielkiej ścianki zbudowanej z ubitego lessu i wapiennego rumoszu.

"Szczególnie interesujące są piaskowcowe płyty, które mogły stanowić element podłogi lub niewielkich piecyków. Przykłady takich zastosowań znane są z terenów Francji lub Szwajcarii" - uważa archeolog.

Zarówno we wnętrzu obiektu, jak i w jego pobliżu, znaleziono dużą liczbę zabytków krzemiennych, używanych przez mieszkańców obozowiska między innymi do obróbki skór zwierzęcych, kości i drewna. "Warto wymienić chociażby wióry tylcowe, rylce, przekłuwacze i wiertniki, osadzane w kościanych lub rogowych oprawach" - mówi Przeździecki.

Do wyjątkowych, szczególnie interesujących znalezisk tegorocznego sezonu należy fragment krążka wykonanego z ochry, z wyrytymi na jego powierzchni liniami, a także zabytek kamienny o wrzecionowatym kształcie, z nacięciami na obu końcach. Na razie nie wiemy, do czego mogły służyć te tajemnicze narzędzia" - zaznacza archeolog.

Bardzo ciekawa i, jak podkreśla naukowiec, typowa dla archeologicznych stanowisk kultury magdaleńskiej, jest obecność rozmaitych odmian surowców kamiennych, wykorzystywanych do produkcji narzędzi. "Niektóre z niech musiały być przetransportowane z obszarów nieraz bardzo odległych - z Wołynia, Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, a nawet terenów zakarpackich - z Węgier i Słowacji. Świadczy to o niezwykłej mobilności tych ludzi" - przyznaje Przeździecki.

Zespół zabytków odkrytych na "Małym Gawrońcu" archeolodzy datują na okres Boellingu, czyli jakieś 11-10 tys. lat p.n.e. Badacze sugerują się stratygrafią, czyli kolejnością układu warstw geologicznych, ale najważniejsza dla nich jest analiza materiału krzemiennego.

Jeszcze kilka lat temu nie wiadomo było, z jakiego okresu jest to stanowisko. "Musieliśmy przejrzeć tysiące zabytków krzemiennych, koncentrując się na technologii produkcji narzędzi" - wyjaśnia Migal. "Wiedzieliśmy, jak wytwarzano je w neolicie, a jak w epoce brązu i żelaza. Na podstawie eliminacji odłożyliśmy na bok zabytki typowe dla tych czasów. W wyniku badań uzyskaliśmy pewien zestaw cech, charakterystycznych do technologii magdaleńskiej" - opowiada.

Rozpoczęte w 2004 roku wykopaliska na "Małym Gawrońcu" już po pierwszym wbiciu łopaty w ziemię potwierdziły opinie naukowców. "Najważniejsze jest to, że badane stanowisko znajduje się na złożu pierwotnym - nie zostało zniszczone ani przez tzw. bioturbacje, ani wskutek późniejszej działalności człowieka" - konkluduje Przeździecki.