Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska

Twierdzi się, że fizyka kwantowa wspiera mistyczną koncepcję, iż umysł tworzy rzeczywistość. Istnienie obiektywnej rzeczywistości jednak, bez żadnej specjalnej roli dla świadomości — ludzkiej czy kosmicznej — jest zgodne ze wszystkimi obserwacjami.

Pewne interpretacje mechaniki kwantowej, rewolucyjnej teorii rozwiniętej w początkach XX wieku, aby wyjaśnić nietypowe zachowania światła i atomów, są tak opacznie rozumiane, jak gdyby zakładały, że tylko myśli są rzeczywiste i że fizyczny wszechświat jest produktem kosmicznego umysłu, z którym umysł ludzki jest związany poprzez przestrzeń i czas. Taka interpretacja dostarcza pozornie naukowej podstawy dla rozmaitych twierdzeń o pierwszeństwie umysłu wobec materii, od percepcji pozazmysłowej do medycyny alternatywnej. „Mistycyzm kwantowy" tworzy także część intelektualnego tła dla postmodernistycznego twierdzenia, że nauka nie ma żadnego pierwszeństwa w stawianiu twierdzeń o obiektywnej rzeczywistości.

Słowo „kwantowy" pojawia się często w literaturze New Age i współczesnego mistycyzmu. Na przykład lekarz Deepak Chopra (1989) z powodzeniem propagował koncepcję, którą nazywa kwantowym uzdrawianiem, sugerując, że przez zastosowanie wystarczającej siły umysłowej możemy wyleczyć wszystkie choroby.

Zdaniem Chopry ten głęboki wniosek można wyprowadzić z fizyki kwantowej, która - jak powiada — wykazała, że „świat fizyczny, włącznie z naszymi ciałami, jest reakcją obserwatora. Tworzymy nasze ciała, tak jak tworzymy doświadczanie naszego świata" (Chopra 1993, 5). Chopra twierdzi także, że „wierzenia, myśli i emocje tworzą reakcje chemiczne podtrzymujące życie w każdej komórce" i „świat, w którym żyjemy, włącznie z doświadczaniem naszych ciał, jest całkowicie podyktowany tym, jak nauczymy się go postrzegać" (Chopra 1993, 6). Tak więc choroby i starzenie się są iluzją i możemy osiągnąć to, co Chopra nazywa „wiecznie młodym ciałem, wiecznie młodym umysłem" dzięki czystej sile świadomości ^{[ 1 ]}. Amit Goswami w The Self-Aware Universe: How Consciousness Creates the Material World dowodzi, że mechanika kwantowa wspiera koncepcję istnienia zjawisk paranormalnych:

(...) zjawiska paranormalne, takie jak widzenie na odległość i doświadczenia pozacielesne są przykładami nielokalnego działania świadomości (...) Mechanika kwantowa podbudowuje taką teorię dostarczając zasadniczego wsparcia dla istnienia nielokalnej świadomości. (Goswami 1993, 136).

Ponieważ mimo 150 lat wysiłków nie znaleziono żadnych dowodów na istnienie zjawisk paranormalnych, jest to bardzo marna podstawa świadomości kwantowej ^{[ 2 ]}. Chociaż twierdzi się, że mistycyzm występuje już w pracach wielu słynnych fizyków początku XX wieku (Wilber 1984), obecna moda na fizykę mistyczną zaczyna się na dobre od publikacji książki Fritjofa Capry The Tao of Physics (Capra 1975). Capra pisze w niej, że teoria kwantowa potwierdziła tradycyjne nauczanie mistyków Wschodu: ludzka świadomość i wszechświat są połączoną, nieredukowalną całością. Na przykład: „Dla oświeconego człowieka (...) którego świadomość obejmuje wszechświat, staje się on jego 'ciałem', podczas gdy ciało fizyczne staje się wyrazem Uniwersalnego Umysłu, jego wewnętrzną wizją najwyższej rzeczywistości, a jego mowa wyrazem wiecznej prawdy i siły mantrycznej" (Lama Anagarika, Govinda Foundation of Tibetan Mysticism ^{[ 3 ]}, za: Capra 1975, 305)

Książka Capry stanowiła inspirację New Age, a słowo „kwantowy" stało się wiecznie powtarzanym słowem do wspierania modnej, pseudonaukowej duchowości, która charakteryzuje ten ruch ^{[ 4 ]}.

Dualizm falowo-korpuskularny

Wielu ludzi, także fizyków, uważa, że mechanika kwantowa przesycona jest tajemnicami i paradoksami. Chwycili się tego mistycy, żeby podeprzeć swoje poglądy. Źródłem większości tych twierdzeń jest tak zwany dualizm falowo-korpuskularny fizyki kwantowej: przedmioty fizyczne na poziomie kwantowym wydają się mieć zarówno właściwości cząstki — lokalnej, redukcjonistycznej, jak i nielokalnej, holistycznej fali i objawiają się one zależnie od tego, czy mierzy się położenie, czy długość fali przedmiotu.

Powiada się, że te dwa typy właściwości, to jest fali i cząstki, są nie do pogodzenia. Pomiar wielkości jednej z nich wpłynie na wartość, jaką druga wielkość będzie miała w przyszłym pomiarze. Co więcej, wartość otrzymana w przyszłym pomiarze jest nieokreślona; to znaczy, że jest nieprzewidywalna — chociaż rozkład statystyczny zestawu podobnych pomiarów pozostaje przewidywalny. W ten sposób mechanika kwantowa osiąga jakość indeterministyczną, wyrażaną na ogół w kategoriach zasady nieoznaczoności Heisenberga. Ogólnie mówiąc matematyczny formalizm mechaniki kwantowej może przewidywać tylko rozkłady statystyczne ^{[ 5 ]}.

Mimo dualizmu falowo-korpuskularnego obraz cząstki jest utrzymany w większości zastosowań mechaniki kwantowej. Atomy, jądra, elektrony i kwarki uważa się na pewnym poziomie za cząstki. Równocześnie, kiedy trzeba rozważyć efekty kwantowe, zastępuje się klasyczne „fale", takie jak fale światła i dźwięku, zlokalizowanymi fotonami i fononami.

W konwencjonalnej mechanice kwantowej właściwości falowe cząstek przedstawia się formalnie matematyczną wielkością nazywaną funkcją falową, używaną do wyliczenia prawdopodobieństwa, że cząstka ta znajdzie się w określonym miejscu przestrzeni. Kiedy dokonuje się pomiaru, a jej pozycja jest znana z większą dokładnością, mówi się, że funkcja falowa „załamuje się", co pokazuje rysunek 1.

Rysunek 1. Załamanie się funkcji falowej w konwencjonalnej mechanice kwantowej. Elektron zostaje zlokalizowany przez przepuszczenie przez szczelinę. Prawdopodobieństwo, że znajdzie się w określonym położeniu jest zdeterminowane przez funkcję falową zilustrowaną na prawo od szczeliny. Kiedy elektron zostaje wykryty w A, funkcja falowa natychmiast „załamuje się", tak że w B wynosi 0.

Einstein nigdy nie lubił załamania się funkcji falowej, nazywając ją „upiornym działaniem na odległość". Na rysunku 1 sygnał wydaje się poruszać z nieskończoną prędkością z A do B, żeby przekazać funkcji falowej, by załamała się do zera w punkcie B, kiedy cząstka zostanie odkryta w A. W istocie sygnał musi poruszać się z nieskończoną prędkością przez wszechświat, ponieważ przed wykryciem, elektron może być w zasadzie gdziekolwiek. Z pewnością narusza to tezę Einsteina, że żaden sygnał nie może poruszać się z prędkością większą od prędkości światła.

Choć na ogół nie mówią tego tak wyraźnie, mistycy kwantowi wydają się interpretować funkcję falową jako rodzaj wibracji holistycznego eteru, który przesyca wszechświat, równie rzeczywistej jak wibracja powietrza, którą nazywamy falą dźwiękową. Ich zdaniem załamanie funkcji falowej zdarza się natychmiastowo w całym wszechświecie z powodu umyślnego aktu kosmicznej świadomości.

W książce The Conscious Universe Menas Kafatos i Robert Nadeau identyfikują funkcję falową z „Bytem w sobie": "Można więc stwierdzić, że Byt, przynajmniej w swoim fizycznym odpowiedniku, zostaje 'ujawniony' w funkcji falowej (...) Można sądzić, że każde poczucie głębokiej jedności z kosmosem (...) koreluje z działaniem deterministycznej funkcji falowej (...)" (Kafatos i Nadeau, 1990, 124).

W ten sposób, podobnie jak Capra, wyobrażają sobie, że mechanika kwantowa wiąże umysł z wszechświatem. Ale nasze poczucie „głębokiej jedności z kosmosem" doprawdy nie jest dowodem naukowym.

Konwencjonalna interpretacja mechaniki kwantowej, głoszona przez Bohra i większość fizyków, nie mówi niczego o świadomości. Zajmuje się tylko tym, co można zmierzyć i jakie można uczynić przewidywania o statystycznych rozkładach wyników przyszłych pomiarów. Jak zauważyliśmy funkcja falowa jest po prostu formułą matematyczną używaną do wyliczania prawdopodobieństwa. Konstrukcje matematyczne mogą być równie magiczne jak wszelkie inne wytwory ludzkiej wyobraźni — jak na przykład statek gwiezdny Enterprise czy kreskówki Roadrunner. Mechanika kwantowa nigdzie nie sugeruje, że rzeczywista materia albo sygnały poruszają się szybciej niż światło. W rzeczywistości dowiedziono, że ponadświetlny ruch sygnału jest niemożliwy według żadnej teorii zgodnej z konwencjonalną teorią względności i mechaniką kwantową (Eberhard i Ross 1989).

Interpretacje romantyczne

Nie wszystkim żyje się szczęśliwie z konwencjonalną interpretacją mechaniki kwantowej, która nie daje żadnego rzeczywistego wyjaśnienia załamania funkcji falowej. Pragnienie zgody co do ontologicznej interpretacji mechaniki kwantowej prowadzi do setek propozycji, z których żadna nie zdobyła poparcia zwykłej nawet większości wśród fizyków i filozofów.

Myśliciele pobudzani przez uparte twierdzenie Einsteina, że mechanika kwantowa nie jest pełną teorią, że „Bóg nie gra w kości", starali się w teoriach subkwantowych, zawierających „ukryte zmienne", dostarczyć wyjaśnienia działania sił, które leżą poniżej obecnych możliwości obserwacji (Bohm i Hiley 1993). Choć takie teorie nie są sprzeczne logicznie, to jednak nie znaleziono jeszcze żadnych dowodów na rzeczywiste istnienie sił subkwantowych. Co więcej, eksperymenty dowiodły z niemal całkowitą pewnością, że każda taka teoria, jeśli jest deterministyczna, musi obejmować powiązania ^{[ 6 ]} ponadświetlne.

Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też: Leptony, Hadrony, Kwarki Bezmyślne kwantum

Zobacz komentarze (12)..

Wyślij mailem..

Wersja do druku    PDF    MS Word

Victor J. Stenger Emerytowany profesor fizyki i astronomii uniwersytetu na Hawajach oraz profesor filozofii Uniwersytetu w Colorado. Jest także członkiem Komitetu Badania Naukowego Twierdzeń Paranormalnych (CSICOP). Wychował się w polskiej dzielnicy w Bayonne New Jersey. Jego babka była pół Polką i twierdzi, że do jego ulubionych dań nadal należą kiełbasa, żeberka z kwaśną kapustą i placki ziemniaczane z gęstą śmietaną. Jest autorem następujących książek: "Physics and Psychics: The Search for a World Beyond the Senses" (1990); "The Unconscious Quantum: Metaphysics in Modern Physics and Cosmology" (1995); "Not By Desing: The Origin of the Universe" (1998); "Timeless Reality: Symetry, Simplicity and Multiple Universes" (2000); "Has Science Found God? The Latest Results in the Search for Purpose in the Universe" (2003), "God: The Failed Hypothesis. How Science Shows that God Does Not Exist" (2007).  Strona www autora  Liczba tekstów na portalu: 23  Pokaż inne teksty autora  Najnowszy tekst autora: Nieobecność dowodu jest dowodem nieobecności