Racjonalista - Strona głównaDo treści


Fundusz Racjonalisty

Wesprzyj nas..
Zarejestrowaliśmy
179.405.030 wizyt
Ponad 1064 autorów napisało dla nas 7340 tekstów. Zajęłyby one 28964 stron A4

Wyszukaj na stronach:

Kryteria szczegółowe

Najnowsze strony..
Archiwum streszczeń..

 Zamierzasz się zaszczepić na SARS-CoV-2?
Tak
Raczej tak
Raczej nie
Nie
Poczekam jeszcze z decyzją
  

Oddano 2271 głosów.
Chcesz wiedzieć więcej?
Zamów dobrą książkę.
Propozycje Racjonalisty:
Sklepik "Racjonalisty"

Złota myśl Racjonalisty:
Demokrację różni od innych systemów politycznych nie psychologia rządzących, lecz mniej lub bardziej gęsta sieć kontroli społecznej nad ich poczynaniami.
 Światopogląd » Ateizm i Ateologia

W obronie ateizmu [2]
Autor tekstu:

Po pierwsze religia tworzy warunki dla „agresji wewnątrzgatunkowej" - mechanizmu doskonale opisanego wśród zwierząt przez Konrada Lorenza (Tak zwane zło). Agresja wewnątrzgatunkowa w zachowaniach zwierząt i agresja wewnątrz „gatunków" podobnie myślących ludzi pochodzi z tego samego źródła, paradoksalnie — z ich bliskości, która wywołuje walkę o te same zasoby. Bliskość wierzących polega na wierze w absolutną rzeczywistość nadprzyrodzoną, bez względu na to, ilu bogów ta rzeczywistość zawiera, jakie dogmaty (twierdzenia żadnym doświadczeniem niepotwierdzone) się wyznaje, jakie księgi uznaje się za święte, co jest sacrum i tabu oraz jakie z nich płyną wskazania — nakazy i zakazy — etyczne. Bliskość ta czasem rodzi wsparcie — gdy zagrożony jest wspólny interes (np. w imię obrony wpływu religii na życie publiczne polscy biskupi protestowali przeciw zakazowi noszenia chust islamskich we francuskich szkołach publicznych). Bliskość tak zwierząt, jak i ludzi, posiadających te same potrzeby, prowadzi jednak także do konkurencji i rywalizacji, a w efekcie — do wzajemnej wrogości. Dlatego najcięższe boje toczyli ze sobą w przeszłości najbliżsi sobie kulturowo wyznawcy religii - np. chrześcijanie po reformacji. Walka dotyczyła wszak ludzi tych samych języków i kultur o tego samego Boga. Zarazem ogromna większość religii (łącznie z uznawanym przez Sosnowskiego za bardziej wojowniczy od chrześcijaństwa islamem) głosi na powierzchni swych idei dobroć, łagodność, miłosierdzie i podobne postawy. Gdyby jednak wyznawane przez ludzi idee były podstawą ich działania, świat byłby z pewnością inny niż go znamy. Sosnowski nieświadomie potwierdza tezę o religijnej „agresji wewnątrzgatunkowej", zarówno przywołując przykład konfliktu katolików z protestantami w Irlandii, jak i walkę bolszewików z mienszewikami. Im konfesje bliższe, tym konflikt gwałtowniejszy. Na marginesie — powoływanie się na Sobór Watykański II jako źródło wolności religijnej we współczesnym świecie jest zupełnie kuriozalne. Ponieważ Sosnowski mówi to serio, trzeba przypomnieć, że Kościół zaakceptował zasadę wolności wyznania pod wpływem 200 lat nacisków i nieuchronnych procesów historycznych oraz gorzkich doświadczeń własnej pełnej religijnych konfliktów historii, a nie dlatego, że jest heroldem wolności religijnej na naszej planecie.

Po drugie religie przypisują sobie monopol na prawdy absolutne. To wyznawcy określonej religii mają jedyną rację nie tylko w kwestiach tego, jak powstał świat i kim jest człowiek, ale także w sprawach, jak żyć, co robić, czego nie robić itd. A im kto bardziej przekonany o absolutności swojej racji, tym łatwiej pójdzie na wojnę z drugim wyznawcą innego absolutyzmu, bo na dwie różne prawdy absolutne nie ma miejsca w jednym wszechświecie. Ateizm z tego punktu widzenia dla wszelkiej odmiany światopoglądów religijnych jest mniej atrakcyjnym i wywołującym mniejsze emocje wrogiem. Proszę zauważyć, że Sosnowski proponuje sojusz chrześcijaństwa z ateizmem przeciw islamowi. Jeśli zaś brak wiary w jakiekolwiek byty nadprzyrodzone wciąż budzi wśród wierzących wrogość, to głównie dlatego, że uznają oni ateistów za wyznawców innej religii. Jest to oczywiście, mimo swego rozpowszechnienia, przekonanie ewidentnie fałszywe. Nie przeszkadza to jednak temu, by stanowiło ono powód niechęci wierzących do ateistów. Jest to najprawdopodobniej przyczyna niechęci Amerykanów — społeczeństwa mocno religijnego — do niewierzących. Być może nakłada się na to jeszcze kalka pojęciowa „ateista = komunista". Jest ona wciąż żywa w Polsce, a pośredni dowód na to mamy w tekście Sosnowskiego, który przypomina Chruszczowa, Gagarina i matrosa rewolucjonistę jako najlepsze reprezentacje ateizmu. Ortodoksyjny komunizm, praktykowany np. w stalinizmie, tak jak i faszyzm zresztą, był oczywiście rodzajem totemicznej i opartej na ubóstwieniu jednostki wodza, prymitywnej religii.

Po trzecie religia jest mocną podstawą identyfikacji swój-obcy. W każdej religii silny jest element wspólnotowy. A poczucie, że inaczej wierzący należy do innej wspólnoty, a więc jest obcy, stanowi wstęp do możliwej przemocy. Obcego można ostatecznie nawet zabić, obcy nie jest bowiem w pełni człowiekiem. Historia stara jak świat. Muzułmanie podpalają i wysadzają dziś w powietrze chrześcijan, z tego samego powodu, dla którego chrześcijanie rżnęli kiedyś muzułmanów. Sosnowski nieświadomie najlepiej dowodzi tego sposobu myślenia, uznając swoją religię za dobrą, a inne za gorsze. Święte oburzenie na tratowanie wszystkich religii jako podobnego zjawiska płynie przecież nie z czego innego, jak z przekonania o przewadze chrześcijaństwa nad innymi wyznaniami, z którymi Sosnowski nawet nie chce się podzielić nazwą „religia". „Najdziksze głupstwa" zdarzają się oczywiście we wszystkich innych religiach poza tą, którą sam wyznaję. A część z nich to jakiś podejrzane sekty w ogóle. Warto może przypomnieć Jerzemu Sosnowskiemu i innym podobnie myślącym, że u początków rozwoju chrześcijaństwo też było sektą i to uznawaną za wyznającą wyjątkowo odrażające poglądy. Sosnowski skarży się na wojowniczość islamu i przemoc, która spotyka chrześcijan w dzisiejszym świecie. Gdybyśmy znali średniowieczne raporty o przemocy wobec muzułmanów, proporcje prześladowanych byłyby odwrotne, a i liczby inne. Dla wyobrażenia sobie tego zjawiska, może warto przypomnieć „raport", w którym Roland, najdzielniejszy rycerz Karola Wielkiego, opisał stan mieszkańców jednego ze zdobytych przezeń hiszpańskich miast (wówczas islamskich): „wszyscy zabici albo ochrzczeni". Czy doprawdy chrześcijaństwo nie ponosi żadnej historycznej odpowiedzialności za „świętą wojnę" między obiema religiami? Czy nie ponosi także odpowiedzialności za antysemityzm? To już dziś przecież nie są pytania, zwłaszcza po rozrachunku dokonanym ze swoją historią przez Kościół katolicki u progu trzeciego tysiąclecia. A twierdzenie, że chrześcijaństwo jest dobrą religią, bo zabijało muzułmanów 1000 lat temu (własnych heretyków jeszcze 300 lat temu), a islam złą religią, bo zabija dzisiaj — jest ewidentnym absurdem.

Po czwarte religia włącza silny element emocjonalny — bez zaangażowania emocjonalnego nie ma zaangażowania religijnego. Emocje te można sublimować, ale dla bardziej wojowniczych osobników są one motorem działań przeciw tym, których uznaje się za zagrożenie albo obrazę. W obu przypadkach jest to potrzeba obrony świętości — tych pozytywnych wartości, w które ludzie religijni wierzą. Siostry zakonne od wieków prowadzą oczywiście przytułki i szpitale i z nikim nie walczą, ale każda religia ma też swoich rycerzy. Oczywiście przemoc się też cywilizuje i w pewnych obszarach kulturowych zmienia się jej postać. Ale również dziś nawet najbardziej zapewne cywilizowane chrześcijaństwo posuwa się do przemocy. Czyż nie posługują się przemocą chrześcijańscy fundamentalistyczni zamachowcy na kliniki aborcyjne w USA? Czy nie jest przemocą, ubraną w państwowy aparat prawny, próba nakazania rodzenia dzieci przez kobiety zgwałcone albo zagrożone utratą życia wskutek ciąży oraz chęć karania lekarzy, którzy zechcieliby takich aborcji dokonać? Posiadanie tabu i nakaz emocjonalnego zaangażowania w jego obronę jest dla wielu „entuzjastów religijnych" jak wręczenie podpalaczowi zapalniczki w składzie benzyny.

Sosnowski myli się zarazem twierdząc, że przemoc w czasach rewolucji Francuskiej miała swoje ateistyczne uzasadnienie. Sprawa jest dużo prostsza — uzasadnienie to było ekonomiczne i społeczne. Prześladowania duchowieństwa miały charakter odwetu za ucisk społeczny, niewolę i nędzę. Ateizm nie tworzy — w odróżnieniu od religii — żadnego systemu ideologicznego. Wyraża jedynie proste twierdzenie — „nie istnieją żadni bogowie ani żadna rzeczywistość nadprzyrodzona". Nie tworzy więc żadnego tabu, którego trzeba byłoby bronić do ostatniej kropli krwi ani nie nakazuje angażować się emocjonalnie w tworzenie wspólnoty ani wyznawanie określonych, jedynie prawdziwych poglądów. Oczywiście ani wiara, ani ateizm nie zabezpieczają przed innymi przyczynami agresji międzyludzkiej.

Wreszcie trzeba kilka słów poświęcić kwestii tzw. „wzajemnego szacunku" pomiędzy wierzącymi i niewierzącymi. Jerzy Sosnowski w swym artykule twierdzi, że Dawkins może obrażać wierzących, twierdząc, że ulegają oni „groźnemu urojeniu", ale ludzie o laickim światopoglądzie odmawiają np. uznawania przez wierzących, iż homoseksualizm to grzech (przykład Buttiglione). Jest jednak zasadnicza różnica między przekonaniem, że homoseksualista jest grzesznikiem a przekonaniem, że wierzący się myli co do tego, co istnieje w rzeczywistości. To pierwsze dotyczy bowiem egzystencji konkretnych ludzi, nieodmiennych cech ich natury i oceny etycznej ich naturalnych skłonności, podczas gdy przekonanie, że wierzący się myli, jest oceną jedynie jego poglądów, które zresztą mają taką właściwość, że zawsze można je w wyniku dyskusji zmienić. Innymi słowy, czym innym jest uznać, że ktoś jest z natury zły (choćby się deklarowało, że się tego nie będzie w działalności publicznej wykorzystywać), a czym innym, że ktoś się myli. Przy tym Sosnowski domaga się, by dozwolić ludziom religijnym na wyznawanie tego, co Dawkins bez owijania w bawełnę określa mianem przesądu, czyli poglądów sprzecznych z ustaleniami nauki. Homoseksualizm dawno został przez naukę skreślony z listy chorób, a wierzący wielu wyznań wciąż chcą go na tej liście utrzymywać i domagają się, jak Sosnowski, do tego pełnego prawa. Czy mamy to prawo uszanować?

Jako „całkowicie idiotyczne" uznaje Sosnowski eksponowanie przez Dawkinsa sprzeczności między wolnością słowa a „słowem pełnym szacunku" dla religii. Respekt dla uczuć i przekonań religijnych może być jednak - jak świetnie dowodzi tego autor Samolubnego genu — zasłoną dla nienawiści i przemocy, bo np. twierdzenie, że homoseksualizm to grzech, może taką krzywdę powodować. Dla przykładu — w wielu krajach islamskich do dziś homoseksualizm jest karany nawet śmiercią. Dlaczego zresztą miałoby się mieć respekt wobec poglądów, które uznają, iż każde przekonanie sprzeczne z nimi jest bluźnierstwem i domaga się kary? Już samo przekonanie o swojej nieomylności, żywione przez wyznawców religii, musi budzić jeśli nie sprzeciw, to przynajmniej rezerwę. Wprawdzie dziś w Pakistanie bluźnierstwo karze się śmiercią, a w Polsce tylko karami społecznymi (vide przykład Doroty Nieznalskiej), ale nie wzmacnia to chyba chęci do szacunku dla poglądów religijnych tylko dlatego, że są one religijne.

Jacek Hołówka w konkluzji swego tekstu polemicznego w Gazecie Wyborczej z 2-3.12 .2006 r. namawia do wzajemnego szacunku pomiędzy ateistami i teistami. Z pewnością ateizm nie namawia do braku szacunku dla wierzących. Nie można się chyba jednak zgodzić na proponowaną przez warszawskiego uczonego motywację respektu dla religii. Nie tylko bowiem religia jest podstawą wyższych uczuć wśród ludzi, bo te płyną też z innych źródeł, a ponadto z religii wypływają też inne, niż tylko wysokie, uczucia. Szanować religię trzeba dlatego, że jest ona dobrym lekarstwem na ludzkie lęki i grozę ludzkiego życia oraz związane z tym potrzeby, zwłaszcza potrzebę bezpieczeństwa, którą religia w części łagodzi, w części zaspokaja. Jak mówi Carl Gustaw Jung, religie są „systemami psychoterapeutycznymi w najwłaściwszym tego słowa znaczeniu". Szanować religię trzeba za to, że jest pomocą i nadzieją dla wielu ludzi, którym nic już w życiu nie zostało, dla pognębionych, zrozpaczonych, samotnych i odtrąconych. I pewnie ludzkość nie doczeka się czasów, gdy będzie już niepotrzebna jako lekarstwo na ludzki strach i cierpienie. Po trosze udaje się to osiągnąć w zachodniej Europie, ponieważ socjalny charakter jej państw sprawił, że duża grupa ludzi poczuła się w nich na tyle bezpiecznie, że nie szukają już ocalenia w działaniu Opatrzności. W równie dobrze rozwiniętych gospodarczo, ale pozbawionych państwowego bezpieczeństwa socjalnego oraz opartych na fundamencie indywidualnej zaradności i ryzyka, Stanach Zjednoczonych, sytuacja jest diametralnie inna. Dopóki człowiek będzie się bał świata, dopóty religia ma rację bytu, a ateiści będą stanowić nieliczną grupę tych, którzy wolą najgorszą prawdę niż pocieszające złudzenie. Jedyne, o co powinniśmy nadal zabiegać, to wcale nie o rozszerzenie swego grona, ale o to, by religie w pełni „sprywatyzować", jak to się prawie udało w Europie zachodniej. By nie rościły one sobie prawa do decydowania o kształcie życia publicznego oraz o prawach i wolnościach obywatelskich.


1 2 

 Po przeczytaniu tego tekstu, czytelnicy często wybierają też:
Przekonywanie przekonanego (mała notka o wielkiej książce)
Wiara ateisty

 Dodaj komentarz do strony..   Zobacz komentarze (7)..   


« Ateizm i Ateologia   (Publikacja: 31-12-2006 )

 Wyślij mailem..     
Wersja do druku    PDF    MS Word

Adam Kalbarczyk
Ur. 1967, absolwent filozofii i polonistyki UMCS w Lublinie, doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Instytucie Filologii Polskiej UMCS w Lublinie, dyrektor Prywatnego Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. I. J. Paderewskiego w Lublinie. Zajmuje się literaturą (ma na swym koncie dwa tomy literackie i trochę publikacji prasowych), krytyką literacką, publicystyką (zwłaszcza o tematyce edukacyjnej).

 Liczba tekstów na portalu: 7  Pokaż inne teksty autora
 Najnowszy tekst autora: Dlaczego Kościół boi się Halloween?
Wszelkie prawa zastrzeżone. Prawa autorskie tego tekstu należą do autora i/lub serwisu Racjonalista.pl. Żadna część tego tekstu nie może być przedrukowywana, reprodukowana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie, bez zgody właściciela praw autorskich. Wszelkie naruszenia praw autorskich podlegają sankcjom przewidzianym w kodeksie karnym i ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
str. 5185 
   Chcesz mieć więcej? Załóż konto czytelnika
[ Regulamin publikacji ] [ Bannery ] [ Mapa portalu ] [ Reklama ] [ Sklep ] [ Zarejestruj się ] [ Kontakt ]
Racjonalista © Copyright 2000-2018 (e-mail: redakcja | administrator)
Fundacja Wolnej Myśli, konto bankowe 101140 2017 0000 4002 1048 6365