Deklaracja Rz康u RP i projekty ustaw oko這konkord.
Autor tekstu:

Ekspertyza prof. Jerzego Wis這ckiego dotycz帷a Deklaracji Rz康u RP oraz projekt闚 ustaw oko這konkordatowych
(23 maja 1997 r., Pozna)

Ekspertyza
I. Deklaracji Rz康u Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 kwietnia 1997 r. jako za陰cznika do ustawy o ratyfikacji konkordatu (druk nr 327-A);

II. Projekt闚 ustaw oko這konkordatowych:
1. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opieku鎍zy oraz ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego (druk nr 2308);
2. o zmianie ustawy o systemie o鈍iaty (druk nr 2309);
3. o zmianie ustawy o gwarancjach wolno軼i sumienia i wyznania oraz niekt鏎ych innych ustaw (druk nr 2310);
4. o finansowaniu Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie z bud瞠tu pa雟twa (druk nr 2311);
5. o zmianie ustawy o cmentarzach i chowaniu zmar造ch (druk nr 3212).

* * *

I

(Druk nr 327-A) Jak wynika z uzasadnienia Rz康 opracowa Deklaracj w zwi您ku z dyskusjami, kt鏎e odby造 si w Parlamencie. Dyskusje takie mia造 miejsce na posiedzeniach sejmowej Komisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektu ustawy o ratyfikacji konkordatu i na seminarium zorganizowanym przez Senat. Z dyskusji tych Rz康 wybra tylko niekt鏎e sporne problemy, opracowa deklaracj i przedstawi jej tekst Stolicy Apostolskiej. Stolica Apostolska nie zgodzi豉 si na renegocjacje, natomiast zg這si豉 gotowo嗆 przyj璚ia do wiadomo軼i interpretacji norm konkordatu proponowanej przez Rz康. Jest to stanowisko racjonalne, poniewa Rz康 prawdopodobnie nie zaproponowa zmian w tek軼ie konkordatu, a jedynie klauzule interpretacyjne. Rz康 proponuje, aby Sejm uchwali ustaw ratyfikacyjn razem z do陰czon do niej deklaracj. Po ratyfikowaniu konkordatu przez Papie瘸 deklaracja ma stanowi integraln cz窷 konkordatu. Przypomnienie tych zasad negocjacyjnych jest potrzebne, poniewa podnoszone ju by造 w徠pliwo軼i co do zasadno軼i stanowiska Stolicy Apostolskiej, kt鏎a odm闚i豉 renegocjacji.
Mog si nasuwa wszak瞠 pewne w徠pliwo軼i zwi您ane z przyj皻 procedur. Zgodnie z Konwencj Wiede雟k Deklaracja, jako za陰cznik do umowy mi璠zynarodowej, posiada moc obowi您uj帷 strony uk豉du. Stolica Apostolska nie ratyfikowa豉 jednak tej Konwencji, a wobec tego mo積a przyj望 tylko jej dobr wol w przyj璚iu Deklaracji do aprobuj帷ej wiadomo軼i. Nie oznacza to jednak, 瞠 Stolica Apostolska ratyfikuj帷 konkordat do陰czy do tego dokumentu Deklaracj polskiego Rz康u.
Rz康 o鈍iadczy, 瞠 Deklaracja przedstawiona Sejmowi zosta豉 uzgodniona ze Stolic Apostolsk. Nie jest natomiast wyja郾iona sprawa co mo瞠 obecnie uczyni Sejm. Je瞠li pos這wie stwierdz, 瞠 Deklaracja nie wystarczaj帷o, lub wadliwie interpretuje konkordat i odrzuc j, lub zmieni, w闚czas rokowania ze Stolic Apostolsk trzeba b璠zie zapewne podj望 od nowa.
Przyj璚ie interpretacji niezgodnej z oczekiwaniami Stolicy Apostolskiej mo瞠 doprowadzi - po ratyfikacji konkordatu przez Prezydenta RP, do odrzucenia ratyfikacji przez Papie瘸.

Tekst Deklaracji sk豉da si z 7. punkt闚:

1. W punkcie 1. Rz康 usi逝je wyja郾i kontrowersyjny art. 1 konkordatu o niezale積o軼i i autonomii obu stron uk豉du. W dyskusjach podnoszono dwie kwestie:
a) czy w豉軼iwe jest przyr闚nanie Pa雟twa do Ko軼io豉 wed逝g zasady, 瞠 s to dwa organizmy autonomiczne, skoro Pa雟two jest suwerenne, natomiast Ko軼i馧 powinien posiada w jego obr瑿ie autonomi?
b) Jak nale篡 rozumie niezale積o嗆 Ko軼io豉?
W徠pliwo軼i te Rz康 wyja郾ia - niczego nie wyja郾iaj帷, bo jak b璠zie mo積a interpretowa stwierdzenie Deklaracji, 瞠
Zasada wyra穎na w artykule 1, wed逝g kt鏎ej Pa雟two i Ko軼i馧 s niezale積e i autonomiczne, jest w istocie nadaniem wyrazu prawnegopraktyce, jaka wytworzy豉 si w Polsce na przestrzeni ostatnich lat.
Cz窷ciowym wyja郾ieniem, jak ma by pojmowana niezale積o嗆 Ko軼io豉, jest punkt 6. Deklaracji, kt鏎y stanowi o kompetencji Pa雟twa w zakresie regulacji obci捫e podatkowych Ko軼io豉. Sprawa ta by豉 wielokrotnie poruszana w r騜nych dyskusjach.
Nie zosta natomiast wyja郾iony zakres niezale積o軼i i autonomii, kt鏎y w konkordacie zosta ograniczony s這wami w swojej dziedzinie. Brak jest okre郵enia odr瑿nych dziedzin we wzajemnych stosunkach.
Zachodzi obawa, 瞠 art. 1 konkordatu wraz z Deklaracj mo瞠 by w przysz這軼i 廝鏚貫m rozmaitych spor闚. Proponowana wyk豉dnia tre軼i „niezale積o軼i i autonomii", kt鏎a ma zak豉da wsp馧dzia豉nie dla rozwoju cz這wieka i dobra wsp鏊nego jest zbyt enigmatyczna, aby mog豉 by czytelna. Strony uk豉du mog si zdecydowanie r騜ni w zakresie uznania jakie dzia豉nia s dobre dla rozwoju cz這wieka i wsp鏊nego dobra.

2. Wyja郾ienie sprawy poch闚k闚 jest wystarczaj帷e, a jego u軼i郵enie proponowane w nowelizacji ustawy o cmentarzach i chowaniu zmar造ch (zob. ni瞠j II, 5) prawdopodobnie zlikwiduje ewentualne konflikty na tym tle. Mam wszak瞠 w徠pliwo軼i w zakresie obowi您ywania Deklaracji, o czym pisa貫m wy瞠j.

3. Ten punkt deklaracji jest zb璠ny, albowiem konkordat wyra幡ie okre郵a woln wol nupturient闚, czy chc, aby ma鹵e雟two sakramentalne wywiera這 skutki w prawie cywilnym. Sprawa tych skutk闚, zgodnie z dyspozycj art. 10 konkordatu, ma by uregulowana przez polskie ustawodawstwo i w tym zakresie odpowiednie dzia豉nia zosta造 podj皻e. Dyskusja nad tym artyku貫m konkordatu dotyczy豉 innych spraw.

4. Czwarty punkt Deklaracji usuwa w徠pliwo軼i w sprawie os鏏 uprawnionych do decyzji o pobieraniu nauki religii. W ekspertyzie z 24 IV 1997 r. na temat zgodno軼i konkordatu z konstytucj uzna貫m, 瞠 art. 12 konkordatu narusza artyku造 9, 25.1, 45.1 i 53.1 konstytucji. Chodzi這 mi o to, 瞠 wed逝g tekstu konkordatu wol organizowania nauki religii maj wyra瘸 rodzice, jako zainteresowani, natomiast polskie prawo poleca uwzgl璠nia r闚nie wol dzieci w szko豉ch ponadpodstawowych.
Sporz康zaj帷 t ekspertyz w dniach 23 i 23 IV nie zna貫m jeszcze oficjalnego tekstu Deklaracji Rz康u z 14 IV. Poniewa Deklaracja stwierdza, 瞠 nadal w tym zakresie b璠zie obowi您ywa這 dotychczasowe prawo polskie, uwa瘸m 瞠 zosta豉 — w tej cz窷ci - usuni皻a kolizja normy konkordatu z normami konstytucji. Oczywi軼ie pod warunkiem, 瞠 Deklaracja b璠zie posiada豉 moc prawn konkordatu. W tej sprawie mo積a mie jednak w徠pliwo軼i. Strony konkordatu zawar造 go znaj帷 obowi您uj帷y w polskim ustawodawstwie stan prawny, a mimo tego nie uwzgl璠ni造 w tek軼ie dzieci, jako os鏏 uprawnionych do podejmowania decyzji w sprawie pobierania nauki religii. Nale瘸這by z tego wyprowadzi wniosek, 瞠 zamiarem negocjator闚 by這 uchylenie tych uprawnie. W tej sytuacji Deklaracja Rz康u w istotny spos鏏 zmienia t cz窷 tekstu konkordatu.

5. W punkcie 5. Deklaracji nie wyja郾iono w徠pliwo軼i czy w zak豉dach penitencjarnych oraz opieki zdrowotnej i spo貫cznej kapelani maj by obowi您kowo zatrudniani, czy nale篡 im tylko zapewni pomieszczenia do odbywania pos逝gi duszpasterskiej. W Deklaracji napisano jedynie o prawie do dobrowolnego korzystania z pos逝gi duszpasterskiej w zak豉dach tych, z czego nie wynika jednoznacznie, 瞠 dobrowolno嗆 dotyczy udost瘼niania pomieszcze, bo mo瞠 dotyczy uprawnie wiernych.

6 i 7. Zasady interpretacji artyku堯w 22, 27 i 28 nie nasuwaj zastrze瞠.

II

W przypadku ratyfikacji konkordatu niezb璠ne jest dokonanie odpowiednich zmian w obowi您uj帷ych ustawach. Proponowane przez Rz康 nowelizacje obejmuj tylko cz窷 koniecznych zmian. Przyj璚ie ich przez Parlament mo瞠 nast徙i po ratyfikacji konkordatu z wyj徠kiem ustawy o finansowaniu Papieskiej Akademii Teologicznej, kt鏎a powinna by uchwalona przed lub r闚nocze郾ie z ratyfikacj. Uchwalenie przez Sejm tych nowelizacji przed ratyfikacj konkordatu przez obie strony uk豉du nie jest celowe. Trzeba przyj望 ewentualno嗆, 瞠 w przypadku dokonania przez Parlament zmian w Deklaracji za陰czonej do konkordatu, Papie nie zechce konkordatu ratyfikowa i w闚czas nowelizacja ustaw „oko這konkordatowych" nie mia豉by sensu.
Zgodnie z art. 91 Konstytucji z 2 IV 1997 r.:
2. Umowa mi璠zynarodowa ratyfikowana za uprzedni zgod wyra穎n w ustawie ma pierwsze雟two przed ustaw, je瞠li tej ustawy nie da si pogodzi z umow.
Wynika z tego jednoznacznie, 瞠 jakiekolwiek zmiany wprowadzone w ustawodawstwie pa雟twa, niezgodne z umow mi璠zynarodow, b璠 niewa積e. W ten spos鏏 konstytucja zakre郵i豉 granice uprawnie parlamentu przy opracowywaniu zmian, w naszym przypadku, ustaw „oko這konkordatowych".

1) O zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opieku鎍zy oraz ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego (druk nr 2308)
W dyskusjach nad spraw ma鹵e雟tw wyznaniowych wielokrotnie podnoszono, 瞠 duchowny nie mo瞠 spe軟ia funkcji urz璠nika stanu cywilnego (i taka by豉 te podobno wola ko軼ielnych negocjator闚), a z kolei nale篡 u豉twi katolikom zawarcie ma鹵e雟twa przez jedno o鈍iadczenie woli.
Projekt nowelizacji odpowiednich ustaw nie prowadzi do uproszczenia procedury zawierania ma鹵e雟tw. Nupturienci, kt鏎zy zechc zawrze ma鹵e雟two wyznaniowe ze skutkami cywilnymi, maj by zobowi您ani do uzyskania w u.s.c. za鈍iadczenia o braku przeszk鏚 do zawarcia ma鹵e雟twa. W tym celu musz:
a) z這篡 w u.s.c. odpowiednie dokumenty,
b) wys逝cha pouczenia kierownika u.s.c. o spo貫cznej donios這軼i ma鹵e雟twa i prawach i obowi您kach ma鹵onk闚,
c) z這篡 o鈍iadczenie o nazwisku ma鹵onk闚 i dzieci,
d) po up造wie miesi帷a zg這si si po odbi鏎 za鈍iadczenia,
e) dostarczy protok馧 o zawarciu zwi您ku wyznaniowego, w okresie do 5 dni,
f) zg這si si po odbi鏎 dokumentu potwierdzaj帷ego rejestracj ich zwi您ku.
Jest to procedura uci捫liwa i dla wielu narzeczonych b璠zie niezrozumia豉, a t逝maczona nadmiern biurokracj urz璠闚 pa雟twowych. Jest bardzo prawdopodobne, 瞠 otrzymuj帷 z r彗 duchownego odpowiedni protok馧, a tak瞠 zapewne ko軼ielny dokument 郵ubu, ma鹵onkowie uznaj, 瞠 formalno軼iom sta這 si zado嗆. O tym , 瞠 ko軼ielny dokument 郵ubu nie jest wystarczaj帷ym dowodem zawarcia ma鹵e雟twa i bez rejestracji w u.s.c. nie s ma鹵onkami stwierdz dopiero wtedy, gdy odpowiedni dokument u.s.c. b璠zie im potrzebny do cel闚 鈍ieckich. Zachodzi obawa, i b璠zie to rozumiane, jako brak porozumienia mi璠zy w豉dzami ko軼io堯w i pa雟twa.
Ustalona w konkordacie nowa kategoria ma鹵e雟twa (wyznaniowe ze skutkami w prawie cywilnym) nie tylko niczego nie upraszcza, ale wr璚z komplikuje dotychczasow praktyk zawierania ma鹵e雟tw wyznaniowych.
Proponowana przez Rz康 nowelizacja jest optymalnym rozwi您aniem skomplikowanego problemu, aby duchowny nie wyst瘼owa w roli funkcjonariusza pa雟twa, chocia nie jest to takie oczywiste, albowiem duchowny sporz康za dokument (protok馧), w kt鏎ym stwierdza, 瞠 odebra o鈍iadczenie woli nupturient闚 o ich zamiarze rejestracji ma鹵e雟twa w u.s.c. i dokument ten jest traktowany jako urz璠owy.
Nie jest jasna sprawa 鈍iadk闚 ma鹵e雟twa. W proponowanym przez Rz康 brzmieniu art. 6 1 kro. przy ma鹵e雟twie zawieranym w u.s.c. konieczna jest obecno嗆 dw鏂h 鈍iadk闚. Takiego wymogu brak w nowym art. 8 1, w kt鏎ym s okre郵one warunki, jak tre嗆 ma zawiera protok馧 spisywany przy ma鹵e雟twach wyznaniowych.
Proponowana w konkordacie wyznaniowa formu豉 ma鹵e雟twa po陰czona z o鈍iadczeniem woli nupturient闚, w sprawie skutk闚 ich zwi您ku w prawie cywilnym, nie jest dobra. Wydaje si by spraw oczywist, 瞠 narzeczeni dokonuj帷 wst瘼nych czynno軼i w u.s.c. (wymienionych przeze mnie wy瞠j w punktach a-c) mogli by przyby ze 鈍iadkami, zawrze ma鹵e雟two cywilne i nie odwiedza ju wi璚ej u.s.c. Czyli dotychczasowa praktyka jest najprostsza.

2) O zmianie ustawy O systemie o鈍iaty (druk nr 2309)
W stosunku do proponowanych przez Rz康 zmian zg豉szam nast瘼uj帷e zastrze瞠nia:
a) nie okre郵ono, w jaki spos鏏 maj by notowane decyzje rodzic闚, b康 uczni闚 o pobieraniu nauki religii. Konstytucja gwarantuj帷 prawo do milczenia w sprawie przekona religijnych (art. 53.7) zakazuje „organom w豉dzy publicznej" stawiania tego rodzaju pyta, a dyrektor szko造 takim organem jest, skoro wystawia 鈍iadectwa posiadaj帷e moc dokumentu urz璠owego (publicznego). Decyzje takie m鏬豚y pobiera katecheta.
b) Religia mo瞠 by nauczana tylko w szkole (art. 53.4 Konstytucji) i wobec tego mo積a mie w徠pliwo軼i czy minister edukacji narodowej nie pope軟i b喚du dopuszczaj帷 mo磧iwo嗆 jej nauczania w przedszkolach, nawet na roku zerowym. By這by to mo磧iwe tylko w tych szko豉ch, kt鏎e taki rok zerowy realizuj.

3) O zmianie ustawy o gwarancjach wolno軼i sumienia i wyznania oraz niekt鏎ych innych ustaw (druk nr 2310).
Proponowana nowelizacja zwi您ana ze zmian ustawy O systemie o鈍iaty nasuwa zastrze瞠nia, kt鏎e wyrazi貫m wy瞠j (2 b).

4) O finansowaniu Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie z bud瞠tu pa雟twa (druk nr 2311).
Finansowanie z bud瞠tu pa雟twa szko造 wyznaniowej uwa瘸m za niew豉軼iwe, je瞠li konstytucja gwarantuje, 瞠 „W豉dze publiczne w Rzeczypospolitej Polskiej zachowuj bezstronno嗆 w sprawach przekona religijnych.." (art. 25.2). Je瞠li jednak Rz康 chce koniecznie doprowadzi do ratyfikacji konkordatu to w闚czas nale瘸這by przyj望 inne zasady zrealizowania art. 15.3 konkordatu.
Od dawna domagam si, aby stosunki ekonomiczne mi璠zy Pa雟twem a Ko軼io貫m katolickim zosta造 ostatecznie uregulowane. Nale篡 przeprowadzi rozliczenie przez Pa雟two przej皻ego maj徠ku ko軼ielnego, a jednocze郾ie maj徠ku, kt鏎y Ko軼i馧 otrzyma ze Skarbu Pa雟twa (m.in. obiekty na ziemiach zachodnich i p馧nocnych). Je郵i z tego rachunku wyniknie obowi您ek dokonania sp豉ty zobowi您a w闚czas nale瘸這by je skapitalizowa i stopniowo sp豉ca przez Fundusz Ko軼ielny. Uwa瘸m, 瞠 ustawa o finansowaniu PAT w Krakowie powinna w art. 2 stanowi:
„Dotacje i inne 鈔odki z bud瞠tu pa雟twa b璠 przekazywane za po鈔ednictwem Funduszu Ko軼ielnego w formie zaliczek, na poczet zobowi您a Skarbu Pa雟twa wobec Ko軼io豉 katolickiego".

5) O zmianie ustawy o cmentarzach i chowaniu zmar造ch (druk nr 2312)
Nowelizacja art. 8 ust. 2 ustawy nale篡cie chroni obywateli przed ewentualnymi trudno軼iami w grzebaniu zmar造ch.
Jednak瞠 jestem przeciwny takiej nowelizacji. W ustawie o chowaniu zmar造ch w art. 8.2 postanowiono:
W miejscowo軼iach, w kt鏎ych nie ma cmentarzy komunalnych, zarz康 cmentarza wyznaniowego umo磧iwia pochowanie na tym cmentarzu na r闚nych prawach, zw這k os鏏 zmar造ch, kt鏎e nie nale膨 do danego wyznania.
Ustawodawca, szanuj帷 prawo w豉sno軼i, zak豉da, 瞠 zarz康y cmentarzy wyznaniowych nie odm闚i poch闚ku zmar造ch bezwyznaniowych lub innych wyzna. Obecnie ustawodawca zobowi您uje zarz康y cmentarzy, czyli narusza podstawow zasad swobodnego zarz康u w豉sno軼i. Zawsze by貫m przeciwny tego rodzaju nowelizacji i dlatego uwa瘸貫m, 瞠 taki tekst powinien by si znale潭 w tek軼ie konkordatu. Je瞠li si tak nie sta這 to powstaje pytanie dlaczego ju dawno tej sprawy nie uregulowano w naj豉twiejszy spos鏏.
Kodeks prawa kanonicznego stanowi:
kanon 1243 - Stosowne przepisy, dotycz帷e porz康ku na cmentarzach, zw豉szcza utrzymania i ochrony ich sakralnego charakteru, powinny by ustanowione przez prawo partykularne.
czyli jest to delegacja, na mocy kt鏎ej polscy biskupi mogli wyda stosowne zarz康zenia i uspokoi wszelkie w徠pliwo軼i. Oczywi軼ie udost瘼nienie cmentarza nie oznacza mo磧iwo軼i uzyskania ko軼ielnego pogrzebu, kt鏎y dotyczy tylko cz這nk闚 Ko軼io豉 (kanony 1176-1185).

(-) Jerzy Wis這cki

Kopia z w豉snego zbioru Czes豉wa Janika.


Jerzy Wis這cki
Ur. 1928, zm. 2008. W latach 1944-1945 dzia豉 w Armii Krajowej. W czerwcu 1956 aresztowany i przetrzymywany w Urz璠zie Bezpiecze雟twa. W 1948 uko鎍zy szko喚 鈔edni w Przemy郵u. W 1952 uko鎍zy studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Pozna雟kiego. W 1963 - doktorat nauk prawnych na podstawie rozprawy o rzemie郵niczych cechach pozna雟kich w okresie przed wojnami szwedzkimi. Od 1978 jest doktorem habilitowanym, od 1983 profesorem nauk humanistycznych, a od 1995 - profesorem zwyczajnym. Od 1953 pracowa w Archiwum Pa雟twowym w Poznaniu na stanowisku kierownika pracowni mikrofilmowej. P騧niej - od roku 1956 a do 1988 - by pracownikiem naukowym Wydzia逝 Prawa Uniwersytetu Pozna雟kiego, gdzie wypromowa 250 magistr闚 i 12 doktor闚. W 1982 zosta dyrektorem Biblioteki K鏎nickiej PAN. Od 1987 kierowa Zak豉dem Bada Narodowo軼iowych PAN, w kt鏎ym utworzy czasopismo "Sprawy Narodowo軼iowe. Seria Nowa". W latach 1955-1992 by cz這nkiem w豉dz pozna雟kiego oddzia逝 Polskiego Towarzystwa Historycznego, a od 1972 do 1985 - g堯wnym redaktorem wydawnictw Pozna雟kiego Towarzystwa Przyjaci馧 Nauk.

 Liczba tekst闚 na portalu: 10  Poka inne teksty autora

 Orygina.. (http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,3020)
 (Ostatnia zmiana: 18-11-2003)