Zwi您ek Humanistyczny w Niemczech
Autor tekstu:

Powodem za這瞠nia tego dzisiaj ogromnego i pot篹nego Zwi您ku (Humanistischer Verband Deutschlands ) by造 k這poty z ...pogrzebami. Na pocz徠ku ubieg貫go stulecia istnia w Niemczech obowi您ek grzebania zmar造ch na ko軼ielnych cmentarzach. Ogromne koszty takiego pogrzebu by造 dla ubo窺zych rodzin prawdziw katastrof finansow. W lutym 1905 roku jedenastu m篹czyzn i jedna kobieta, cz這nkowie partii socjaldemokratycznej, osoby deklaruj帷e si jako bezwyznaniowcy, za這篡li w Berlinie stowarzyszenie, maj帷e propagowa znacznie ta雟ze pogrzeby ogniowe, czyli kremacj zw這k. Pierwsz siedzib stowarzyszenia by豉 restauracja Ostrowskiego, na Schillingstrasse 24. Jego potomek mia odegra wa積 rol w historii stowarzyszenia.

Ju od roku 1890 berli雟ka Gmina Bezwyznaniowa zabiega豉 w magistracie o zgod na budow krematorium do spalania zw這k. Bez powodzenia. Tak瞠 petycje w tej sprawie s豉ne do Reichstagu (niemieckiego parlamentu) by造 odrzucane. Przez pierwsze pi耩 lat istnienia Zwi您ku niewiele posuni皻o si z realizacj g堯wnego celu, chocia pozyskano i wyszkolono a 51 mistrz闚 ceremonii pogrzeb闚 ogniowych. Sam Zwi您ek liczy w roku 1910, pi耩 lat po powstaniu, zaledwie 39 cz這nk闚. Dopiero uchwalenie w roku 1911 ustawy o pogrzebach ogniowych stworzy這 przed Zwi您kiem obiecuj帷e perspektywy. W czerwcu 1919 roku uzyskano formalny wpis do urz璠owego rejestru i przyj皻o nazw: „Verein für Freidenkertum und Feuerbestattung” (Stowarzyszenie na rzecz Wolnomy郵icielstwa i Pogrzeb闚 Ogniowych ). Liczne w闚czas w Prusach wyst徙ienia z Ko軼io豉 przysporzy造 nowych cz這nk闚 Stowarzyszeniu, kt鏎ego celem g堯wnym sta造 si dzia豉nia ateistyczno-鈍iatopogl康owe. Tak瞠 sytuacja finansowa znakomicie si poprawi豉; mieli ju w豉sny tartak i fabryk trumien. Udzielali po篡czek gminom na budow krematori闚. W roku 1925 zacz皻o wydawa w豉sne pismo „Der Freidenker” (Wolnomy郵iciel) i to w nak豉dzie a 431.000 egzemplarzy.

W roku 1930 przy陰czy豉 si do Stowarzyszenia „Gemeinschaft proletarischer Freidenker" (Wsp鏊nota Proletariackich Wolnomy郵icieli), a w roku 1930 zmieniono nazw na „Deutscher Freidenker-Verband”, DFV (Niemiecki Zwi您ek Wolnomy郵icieli). By to jednocze郾ie decyduj帷y krok w kierunku skupienia wok馧 siebie ludzi o laickim 鈍iatopogl康zie. Dzia豉nia Zwi您ku znalaz造 wielkie uznanie w oczach os鏏 niewierz帷ych. Wyk豉dy naukowe o tematyce przyrodniczej, prelekcje filmowe, koncerty, pikniki i 鈍ieckie konfirmacje m這dzie篡 przyci庵n窸y do DFV rzesze nowych cz這nk闚. W roku 1932 by這 ich ju p馧 miliona. Jednocze郾ie socjalistyczne korzenie Zwi您ku i komunistyczne sympatie niekt鏎ych jego cz這nk闚 zacz窸y 軼i庵a nad Zwi您ek czarne chmury. W marcu 1933 boj闚ki hitlerowskiej SA zdemolowa造 siedzib DFV, uznano jego dzia豉nia za wrogie pa雟twu, zabroniono dzia豉lno軼i i skonfiskowano ca造 maj徠ek. Etatowych pracownik闚 wyrzucono na ulic, a dzia豉czy aresztowano albo zmuszono do emigracji. Ówczesny przewodnicz帷y Zwi您ku, Max Sievers , zdo豉 uciec za granic, ale w ko鎍u roku 1943 dosi璕這 go gestapo i w styczniu 1944 zosta stracony.

Po wojnie pozwolono na organizowanie si w Niemczech gmin bezwyznaniowych, ale odbudowie DFV zdecydowanie sprzeciwi造 si alianckie w豉dze okupacyjne, pami皻aj帷 o jego socjalistycznych korzeniach. Socjalizm zdecydowanie nie pasowa do wyobra瞠 zachodnich aliant闚 o powojennych Niemczech. Ale i Rosjanie w swojej strefie okupacyjnej (p騧niejszym NRD) nie chcia造 瘸dnej organizacji wolnomy郵icielskiej. Jednak przedwojenni dzia豉cze DFV ju w roku 1946 zebrali si w Berlinie, przygotowali nowy statut Zwi您ku i podj瘭i nieformaln dzia豉lno嗆. Szczeg鏊nie 鈍ieckie konfirmacje cieszy造 si du膨 popularno軼i. Alianci zmienili zdanie i pozwolili na reaktywacj DFV. 20.6.1949 roku zwo豉no Walne Zgromadzenie cz這nk闚. Przybyli na nie tak瞠 przedstawiciele dzielnic z Berlina Wschodniego (nie by這 jeszcze w闚czas muru). W styczniu 1951 uzyskano wpis do urz璠owego rejestru i na pierwszego powojennego przewodnicz帷ego wybrano by貫go burmistrza Berlina, dr. Otto Ostrowskiego . Wznowiono wydawanie „Der Freidenker”.

W roku 1956 zdelegalizowano KPD (Komunistyczn Parti Niemiec). Wszystkim innym organizacjom, maj帷ym w swoich szeregach komunist闚, lub w jakikolwiek spos鏏 z nimi powi您anych, grozi豉 odpowiedzialno嗆 karna. Tak瞠 dla „Deutscher Freidenker-Verband” nasta造 ci篹kie czasy. Poka幡a ju liczba 5.500 cz這nk闚 zacz窸a topnie. Nie pom鏬 nawet roz豉m w DFV w roku 1958; organizacja berli雟ka, zdecydowanie odcinaj帷a si od komunist闚, zdystansowa豉 si od dortmundzkiej centrali, kt鏎a obstawa豉 przy socjalistycznych korzeniach organizacji. Zwi您ek s豉b. Nie uda這 si tak瞠 odzyska skonfiskowanego przez hitlerowc闚 maj徠ku. W roku 1960 berli雟ki od豉m Zwi您ku zdefiniowa „istot wolnomy郵icielstwa": Wolnomy郵iciel jest realist, kt鏎y pos逝guje si moc swojego umys逝 i swoje przekonania aktywnie anga簑je dla dobra ludzko軼i. Nie wierzy w boga; czuje si cz窷ci natury i wie, 瞠 jego droga 篡ciowa jest wyznaczona okresem od urodzenia do 鄉ierci. Celem wolnomy郵iciela jest by ludzkim i po ludzku s逝篡 cz這wiekowi, jako najwy窺zej istocie na ziemi.

To "wyznanie wiary” przy鈍ieca這 Zwi您kowi przez nast瘼ne trzydzie軼i lat. W po這wie lat osiemdziesi徠ych do DFP nap造n窸o sporo m這dzie篡 aktywnej w ruchach ekologicznych, pokojowych i feministycznych. Nowi aktywi軼i uznali za s豉bo嗆 tak pojmowanego wolnomy郵icielstwa brak w nim nawi您ania do humanistycznej alternatywy. Zgodnie uznawano, 瞠 kto, kto uwa瘸 si za reprezentanta ludzi niewierz帷ych, musi obok okre郵onego 鈍iatopogl康u zaoferowa tym ludziom tak瞠 konkretn pomoc. Norwescy i holenderscy humani軼i mieli by przyk豉dem. Zadawano wa積e pytania: dlaczego kto niewierz帷y w trudnej sytuacji nie ma otrzyma pomocy i pocieszenia od wykwalifikowanej osoby o humanistycznym 鈍iatopogl康zie?, dlaczego nie ma humanistycznych doradc闚 i opiekun闚 w szpitalach, domach starc闚, koszarach i o鈔odkach opieku鎍zych dla dzieci i m這dzie篡?, dlaczego nie 鈍iadczymy pomocy, jak duchowni osobom wierz帷ym?

Realizacja tych cel闚 wydawa豉 si wtedy utopi. Jednak m這dzi cz這nkowie otworzyli Zwi您ek na nowych partner闚 i nowe grupy docelowe. Zmodernizowano uroczysto軼i konfirmacyjne, opracowano programy nauczania nowego przedmiotu szkolnego "Wiedza o 篡ciu”, zorganizowano wolontariuszy towarzysz帷ych ludziom przy umieraniu, opracowano „deklaracj pacjenta" (dyspozycje dotycz帷e m.in. pogrzebu, pobrania organ闚 do przeszczepu itd.), wyje盥瘸no z dzie熤i i m這dzie膨 na kolonie i obozy. Do takich zada potrzebowano jednak profesjonalist闚. Obok wolontariuszy Zwi您ek zatrudnia coraz wi璚ej etatowych pracownik闚.

Zjednoczenie Niemiec by這 nowym wyzwaniem dla Zwi您ku. Celem g堯wnym sta這 si po陰czenie rozlicznych grup wolnomy郵icieli, ateist闚, bezwyznaniowc闚 z obu cz窷ci Niemiec w jedn organizacj. Szczeg鏊nie w dawnym NRD by這 trudno rozr騜ni „urz璠owych wolnomy郵icieli” od ludzi, kt鏎zy tak my郵eli faktycznie. Dopiero 14.1.1993 uda這 si zwo豉 w Berlinie zgromadzenie konstytuuj帷e now organizacj Humanistischer Verband Deutschlands, HVD (Zwi您ek Humanistyczny w Niemczech). Przyst徙i造 do niej liczne zwi您ki i stowarzyszenia z obu cz窷ci Niemiec. Tylko dawna dortmundzka centrala DFV zdystansowa豉 si od tej nowej inicjatywy.

Berli雟ka organizacja HVD, jest odr瑿nym podmiotem prawnym, ma w豉sny statut, w kt鏎ym zapisano cele Zwi您ku i sposoby ich realizacji — poni瞠j obszerne fragmenty.

I. Zwi您ek jest wsp鏊not o charakterze 鈍iatopogl康owym i s逝篡 krzewieniu wolnomy郵icielskiego humanistyczno-naukowego pogl康u. W swojej dzia豉lno軼i i promocji Zwi您ek zwraca si wy陰cznie do tych os鏏, kt鏎e nie s zwi您ane z 瘸dn wsp鏊not ko軼ieln, wyznaniow i nie wyznaj innego 鈍iatopogl康u.

Zwi您ek stoi na gruncie konstytucji Republiki Federalnej Niemiec i opowiada si za pluralistycznym spo貫cze雟twem, w kt鏎ym wszystkie organizacje 鈍iatopogl康owe, wyznaniowe i ko軼ielne w spos鏏 r闚nouprawniony mog reprezentowa interesy swoich zwolennik闚. Zdecydowanie odrzucane jest mieszanie si w wewn皻rzne sprawy innych organizacji.

Celem Zwi您ku jest krzewienie:
1. 安iatopogl康u.
2. Kszta販enia i wychowania.
3. Sztuki i kultury.
4. Pomocy m這dzie篡.
5. Publicznej opieki zdrowotnej.
6. Dobroczynno軼i.
7. Pomocy osobom starszym.
8. Wiedzy
9. Zrozumienia mi璠zy narodami.
10. Pomocy krajom rozwijaj帷ym si.

II. Cele Zwi您ku s realizowane poprzez.
1. Wp造wanie, w sensie humanistycznym, na instytucje polityczne, kulturalne i spo貫czne.
2. Wspieranie demokratycznych, socjalnych i liberalnych inicjatyw na szczeblu krajowym i mi璠zynarodowym.
3. Doprowadzenie do r闚nego traktowania wszelkich wsp鏊not 鈍iatopogl康owych, wyznaniowych i religijnych (Ko軼io堯w) przez instytucje zale積e od pa雟twa, plac闚ki o鈍iatowe i szko造 oraz w radiu i telewizji.
4. Stworzenie neutralnej wyznaniowo og鏊nodost瘼nej szko造 o dwunastoletnim programie nauczania, jako regularnej szko造, ko鎍z帷ej si matur i/lub dyplomem zawodowym (wykwalifikowany robotnik lub czeladnik).
5. Wprowadzenie lekcji Nauki o 砰ciu we wszystkich szko豉ch publicznych, jako r闚noprawnych z nauczaniem praktykowanym obecnie przez przedstawicieli ko軼io堯w.
6. Organizowanie konfirmacji i poprzedzaj帷ych je lekcji przygotowawczych.
7. Organizowanie koncert闚, wystaw i innych imprez kulturalnych, s逝膨cych piel璕nacji pie郾i ludowych, literatury i sztuk plastycznych oraz wspieranie m這dych pisarzy, muzyk闚 i artyst闚 plastyk闚.
8. Tworzenie i prowadzenie grup m這dzie篡 w celu piel璕nowania bycia razem i aktywno軼i intelektualnej m這dzie篡.
9. Szerzenie wolnomy郵icielskiej naukowo-humanistycznej kultury i my郵i poprzez czasopisma i inne wydawnictwa.
10. 安iadczenie praktycznej pomocy w przezwyci篹aniu trudno軼i 篡ciowych. W ramach takiej pracy Zwi您ek prowadzi o鈔odki socjalne m.in. dla ludzi starych, chorych i niepe軟osprawnych, wspiera samopomoc samych zainteresowanych i nieodp豉tn opiek.
11. Organizowanie wyk豉d闚 naukowych, seminari闚, kongres闚 i innych imprez. Ich publikowanie w formie dokumentacji i materia堯w informacyjnych. Szkole, je郵i s逝膨 one celom wymienionym w statucie.
12. Dzia豉lno嗆, jako stowarzyszenie opieku鎍ze.
13. Planowanie, opracowywanie i wspieranie projekt闚 pomocowych w krajach rozwijaj帷ych si; wsp馧praca z instytucjami wspieraj帷ymi pok鎩, zrozumienie mi璠zy narodami i rozw鎩; wspieranie wsp馧pracy organizacji pokojowych na szczeblu narodowym i mi璠zynarodowym.
14. Organizowanie spotka m這dzie篡 i doros造ch w ramach partnerstwa mi璠zynarodowego i wsp馧pracy mi璠zy miastami i regionami; wsp鏊ne seminaria i imprezy na tematy spo貫czne, socjalne i kulturalne w celu poszerzania wiedzy o krajach partnerskich.

III. Zwi您ek odrzuca wszelkie powi您ania partyjne. Okazuje tolerancj innym 鈍iatopogl康om, odrzuca ka盥 dyskryminacj rasow i 膨da:
1. Uznania i przestrzegania wolno軼i wyznania i sumienia.
2. Dok豉dnego przestrzegania rozdzia逝 ko軼io豉 i pa雟twa.
3. Dok豉dnego rozdzia逝 ko軼io豉 i szko造.

IV. Zwi您ek d捫y do sprawiedliwego porz康ku 鈍iatowego, mi璠zynarodowego porozumienia narod闚 na drodze pokojowej i jest przeciwko stosowaniu si造 do rozwi您ywania problem闚 politycznych. Odrzuca produkcj i stosowanie broni wszelkiego rodzaju, a szczeg鏊nie produkcj i stosowanie broni masowego zniszczenia, atomowej, biologicznej i chemicznej.

V. Zwi您ek wspiera osoby, kt鏎e zgodnie z art. 4. ust瘼 3. konstytucji Republiki Federalne Niemiec korzystaj z prawa do odmowy wszelkiego rodzaju s逝瘺y wojskowej i wojennej z uwagi na swoje przekonania.

Do berli雟kiego HVD nale篡 obecnie 4200 os鏏. Zwi您ek zatrudnia 900 etatowych pracownik闚 i 700 wolontariuszy. Prowadzi 40 o鈔odk闚 i projekt闚 na terenie ca貫go miasta. Jednym z nich jest za這穎na w roku 1997 Humanistische Akademie Berlin . Jej celem jest „naukowa konfrontacja w podstawowych tematach humanizmu, przyrody, cz這wieka i spo貫cze雟twa” . Akademia wydaje w豉sne czasopismo "humanismus aktuell" .

W kwietniowym referendum HVD zdecydowanie opowiedzia si przeciwko na這瞠niu na uczni闚 w berli雟kich szko豉ch obowi您ku wyboru, czy chc chodzi na lekcje religii, czy na lekcje etyki. Dotychczas etyka jest przedmiotem obowi您kowym w klasach od 7 do 10, za religia przedmiotem nieobowi您kowym, ale ju od 1 klasy.


Andrzej Wendrychowicz
By造 wiceprezes Polskiego Stowarzyszenia Racjonalist闚. Jest za這篡cielem i koordynatorem portalu edukacyjnego etykawszkole.pl oraz t逝maczem literatury naukowo-technicznej.

 Liczba tekst闚 na portalu: 35  Poka inne teksty autora

 Orygina.. (http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,6615)
 (Ostatnia zmiana: 19-06-2009)