Z這ty Wiek Lechistanu
Autor tekstu:

Spis tre軼i:
Renesans: projekt nowego Konstantynopola
Jak fundamentalizmy po瘸r造 Renesans
XVI — Z這ty Wiek Lechistanu i Wysokiej Porty
Fundamentalizm religijny jako projekt polityczny
Imperium Otoma雟kie zasila ob霩 Renesansu
Kontrreformacyjno-reformacyjny potop Renesansu
Rozbiory W這ch, W璕ier i Polski
Nietzsche jako prorok Nowego Renesansu
W璕ry: enfant terrible Unii Europejskiej

*

Z czym kojarzymy dzi Renesans, Reformacj oraz Kontrreformacj? Nade wszystko z kultur, religi oraz sztuk. W moim przekonaniu s to uj璚ia do嗆 powierzchowne, by nie rzec — naiwne. Kiedy zestroimy dynamik i objawy tych proces闚 kulturowych w poszczeg鏊nych krajach wraz z 闚czesnymi konfliktami politycznymi, starciami interes闚 — dojdziemy do przekonania, 瞠 by造 to przede wszystkim instrumenty polityczne poszczeg鏊nych kraj闚 dla realizacji konkretnych ich interes闚 geopolitycznych. To geopolityka a nie metafizyka decydowa豉 o tym, kt鏎a idea rozwija豉 si dominuj帷o w kulturze poszczeg鏊nych kraj闚.

Renesans by najlepszym interesem ideologicznym dla kraj闚 pogranicza, transgranicznych, kt鏎e le瘸造 pomi璠zy krajami r騜nych religii. Dzi瘯i Renesansowi kraje te mog造 wyt逝mi u siebie dominacj jednej kultury religijnej, by pe軟i rol po鈔ednika w handlu mi璠zy krajami wrogo usposobionych do siebie religii. Dzi瘯i renesansowi kraje te mog造 si sta swoistymi transformatorami politycznymi zestrajaj帷ymi handel mi璠zy obszarami wrogimi religijnie. Reformacja z kolei by豉 instrumentem fundamentalizmu religijnego, reakcj wymierzon w mechanizm sukcesu kraj闚 transgranicznych. Z kolei Kontrreformacja sta豉 si kolejnym pi皻rem dla tych konflikt闚 interes闚, kt鏎ego g堯wn stawk by豉 dominacja europejska.

Poszczeg鏊ne ideologie kulturowo-religijne powstawa造 dok豉dnie tam, gdzie mia造 swoje dalekosi篹ne interesy polityczne. Cho sukcesywnie zaistnia造 w r騜nym stopniu we wszystkich krajach europejskich, jednak mo瞠my wyra幡ie przypisa dla ka盥ej ideologii jej kraje macierzyste i o鈔odkowe:

1) Renesans — W這chy, W璕ry, Polska, w pewnym okresie tak瞠 Turcja

2) Reformacja — Niemcy, zw豉szcza Prusy, Szwecja, Anglia, Niderlandy, Szwajcaria

3) Kontrreformacja — Hiszpania, Portugalia, Austria, Francja

Reformacja by豉 reakcj na Renesans. Kontrreformacja by豉 reakcj na Reformacj.

W這chy, W璕ry i Polska to by造 kraje najsilniejszego renesansu. To renesans kszta速owa w nich g堯wny kszta速 kultury, jak i koncepcje polityczne. Z kolei dla takich kraj闚 jak Niemcy, Szwecja czy Anglia — g堯wn spr篹yn kulturowo-polityczn sta豉 si reformacja. Sukces reformacji oznacza przede wszystkim pora磬 kraj闚 renesansowych.

Zacznijmy jednak od pocz徠ku: t豉 politycznego projektu renesansowego.

Renesans: projekt nowego Konstantynopola

Renesans pojawi si jako skutek projektu ocalenia depozytu cywilizacyjnego gasn帷ego Konstantynopola. Konstantynopol przez wiele wiek闚 by bram oddzielaj帷 Wsch鏚 od Zachodu. Barbarzy鎍闚 chrze軼ija雟kich od barbarzy鎍闚 islamskich. Pocz徠kowo by jedynie wschodni flank Imperium Rzymskiego. Kiedy upad這 ono na Zachodzie zar闚no Wsch鏚 jak i Zach鏚 sta造 si dla Konstantynopola obszarami ni窺zej kultury. Cesarstwo Bizantyjskie stanowi這 przez wieki g堯wny depozyt staro篡tnej wiedzy greckiej. Dzi瘯i niej g鏎owa這 nie tylko kulturowo, ale i technicznie nad obszarem Zachodu i Wschodu, dzi瘯i czemu by這 w stanie wytwarza odpowiedni barier i regulator wymiany handlowej mi璠zy wrogimi kulturami. Jeszcze w XIV w. rosyjski podr騜nik, Stefan z Nowogrodu, opisywa 鈍i徠yni Hagia Sofia tak jakby鄉y dzi mogli opisywa jak捷 cywilizacj z obcej planety: „ludzki umys nie potrafi jej ani poj望 ani te opisa".

XIV wiek rodzi w Konstantynopolu obawy o los tego dorobku cywilizacyjnego w zwi您ku z ekspansj coraz pot篹niejszych plemion ze Wschodu. G堯wnym 廝鏚貫m za豉mania Bizancjum by podb鎩 Konstantynopola w 1204, kiedy krucjata miast do Ziemii 安i皻ej odbi豉 na stolic wschodniego chrze軼ija雟twa, kt鏎a zosta豉 podbita i z逝piona a nast瘼nie zaj皻a na sze嗆 kolejnych dekad. W pierwszej po這wie XV wieku dziedzictwo greckie przetransferowane zosta這 do W這ch. Koordynatorem i protektorem tej inicjatywy by Zygmunt Luksemburski, kr鏊 w璕ierski o polsko-czeskich korzeniach.

Zygmunt Luksemburski z florenckiego fresku
1. Zygmunt Luksemburski z florenckiego fresku

Zygmunt nie poprzesta jednak na samym transferze dorobku greckiego. Podj掖 bowiem niezwykle ambitny projekt wype軟ienia pr騜ni po geostrategicznej roli Konstantynopola. Odt康 w Europie mia豉 powsta strefa buforowa, kt鏎a oddziela豉by islam od chrze軼ija雟twa stref transreligijn cechuj帷 si du膨 tolerancj religijn i otwarto軼i na kontakty z obiema religiami. By這 to tym bardziej istotne dla ochrony depozytu bizantyjskiego, 瞠 tak zachodni chrze軼ijanie, ja i muzu軛anie objawiali rosn帷 ch耩 nowych wojen w imi swoich bog闚.

Renesans sta si tw鏎cz recepcj kultury bizantyjskiej. Mia dawa jej depozytariuszom odpowiedni przewag zar闚no nad Wschodem jak i Zachodem, pozwalaj帷 ustabilizowa pas mi璠zykulturowego pogranicza powstrzymuj帷ego imperialistyczne zap璠y. Taki by zamys Zygmunta. Od samego pocz徠ku projekt ten by torpedowany a kraje, kt鏎e sta造 si jego osi musia造 zap豉ci najwy窺z cen. Reformacja oznacza豉 kres 豉du europejskiego stworzonego przez Zygmunta Luksemburskiego. Pewne karykaturalne relikty tego projektu przetrwa造 Reformacj pod postaci koncepcji Polski jako Przedmurza Chrzescija雟twa przed wschodni dzicz.

Pierwotnie nie chodzi這 o rol „zderzaka" czy tarczy przed Wschodem, ale o stabilizacj kontakt闚, czyli zapobieganie i neutralizowanie pr鏏 podboj闚 kt鏎ejkolwiek ze stron. Za obron Europy XV wieku przed najazdami ze Wschodu (g堯wnie tureckimi) odpowiedzialny by ten sam sojusz polityczny, kt鏎y jednocze郾ie doprowadzi do pora瞠k praktycznie wszystkich krucjat tego wieku. Ich dzia豉lno嗆 mog豉 sprawia nader dwuznaczne wra瞠nie, gdy czasami walczyli przeciwko Turkom, odpieraj帷 ich najazdy, innym razem — po stronie Turk闚, kiedy to oni byli atakowani, kiedy zagro穎na by豉 ich stabilno嗆 polityczna.

By豉 to dawna koncepcja Kazimierza Wielkiego ze Zjazdu Krakowskiego, by zbudowa w Europie stabilny uk豉d geopolityczny wzajemnie si ograniczaj帷ych organizm闚 daj帷y podwaliny pod stabilno嗆 kontynentu. Zygmunt Luksemburski jako cesarz i jego prawnuk — przeni鏀 t koncepcj na wy窺zy poziom, buduj帷 stabilizator mi璠zy obszarem chrze軼ja雟kim a muzu軛a雟kim, kt鏎y oddziela od siebie mur w璕iersko-polsko-w這ski, jednocze郾ie katalizuj帷y handel pomi璠zy Wschodem a Zachodem. Chodzi這 w tym wszystkim o to, by zamieni kontakty naje寮嬈ze w imi jednej b康 drugiej religii — w kontakty handlowe ponad religiami.

XV wiek by w ca這軼i okresem panowania tej koncepcji. Dzi瘯i temu po upadku Konstantynopola jego dziedzictwo p造nnie przesz這 do W這ch, nast瘼nie na W璕ry i do Polski. W ten spos鏏 rozwin掖 si Renesans. W Polsce (i poniek康 w Siedmiogrodzie), gdzie jako element polityki utrzyma si najd逝瞠j, osi庵n掖 najbardziej dojrza貫 i zaawansowane formy, kt鏎ych arianizm sta si pasem transmisyjnym do innych kraj闚 鈍iata zachodniego.

Jak fundamentalizmy po瘸r造 Renesans

W optyce politycznej Renesans, Reformacja czy Kontrreformacja by造 po prostu instrumentami budowania pot璕i politycznej poszczeg鏊nych kraj闚.

Nie mo積a patrze na kontrreformacj czy reformacj jako zjawiska ponadpolityczne, uniwersalne, gdy o ile w jednych krajach by造 one 廝鏚豉mi pot璕i, o tyle w innych — upadku.

Na przyk豉dzie Polski: nasz pot璕 budowa jedynie Renesans. Kontrreformacja w Polsce by豉 obcym interesem i przynosi豉 Polsce same straty. Podobnie reformacja (po upadku polskiego renesansu) by豉 w Polsce krzewiona g堯wnie przez o軼ienne kraje protestanckie przeciwko Kontrreformacji, kt鏎 z kolei krzewi造 w Polsce kraje katolicko-kontrreformacyjne. W ten spos鏏 konflikt o r騜nowierc闚 sta si g堯wnym zapalnikiem pierwszej wojny religijnej w Polsce (Konfederacja Barska 1768-1772) — rzecz zupe軟ie nie do pomy郵enia w Polsce realizuj帷ej w豉sny interes renesansowy.

Najpierw jednak upad造 W這chy i W璕ry. Za koniec renesansu we W這szech uznaje si Sacco di Roma, czyli zniszczenie Rzymu ju dziesi耩 lat po wyst徙ieniu Lutra — przez wojska „arcykatolickie" Kr鏊estwa Hiszpanii sprzymierzone w tym dziele z ...niemieckimi luteranami (sic!). Czy mo積a sobie wyobrazi bardziej wymowny dow鏚 na to, 瞠 interesy religijne w wojnach religijnych mia造 drugorz璠ne znaczenie ani瞠li atak na siedzib papiestwa przez sprzymierzone wojska „arcykatolickie" z lutera雟kimi?

W Polsce renesans jako instrument polityczny utrzyma si znacznie d逝瞠j — do ko鎍a panowania dynastii Jagiellon闚.

XVI — Z這ty Wiek Lechistanu i Wysokiej Porty

XIV wiek nale瘸 do W璕ier. To w Budzie by w闚czas najwi瘯szy zamek gotycki Europy w kt鏎ym mieszka cesarz Zygmunt Luksemburski. XV nale瘸 do W這ch, kt鏎e przeszczepi造 do Europy kultur greck przed upadkiem Konstantynopola. XVI — do Polski i Turcji. Zwany by u nas Z這tym Wiekiem bynajmniej nie w sensie czysto kulturowym.

Tu przed wybuchem reformacji Polska stawa豉 si g堯wnym graczem europejskim. Na tronie zasiad w闚czas potomek W豉dys豉wa Jagie陶y i Zygmunta Luksemburskiego, kt鏎y za 穎n poj掖 Bon z w這skiego rodu Sforz闚.

W 1515 mia miejsce Zjazd Wiede雟ki — spotkanie kr鏊闚 Polski, Czech i W璕ier oraz cesarza. Zawarto w闚czas uk豉d pomi璠zy Jagiellonami a Habsburgami. Dzi瘯i temu cesarz wycofa swe poparcie dla Krzy瘸k闚 i Moskwy, zawieraj帷 sojusz dynastyczno-ma鹵e雟ki z Jagiellonami. Gdyby nie reformacja Habsburgowie zjednoczeni z Jagiellonami mogliby sta si g堯wn si陰 Europy. Sami Jagiellonowie panowali w闚czas w czterech krajach: Litwa, Polska, W璕ry i Czechy - 陰cznie na obszarze 2 mln km2 (obszar niemal siedmiokrotnie wi瘯szy ni dzisiejsza Polska).

Dzi瘯i Zjazdowi wiede雟kiemu powsta貫 nied逝go p騧niej Prusy Ksi捫璚e po ho責zie pruskim sta造 si polskim lennem. Dzi瘯i reformacji, kt鏎ej Prusy Ksi捫璚e sta造 si awangard, sta造 si one Kr鏊estwem Prus i g堯wnym architektem rozbior闚 Polski. W 1519 cesarzem zosta protegowany przez Zygmunta Starego - Karol V Habsburg. Polski w豉dca by w闚czas opiekunem prawnym nowowybranego cesarza.

Krzy瘸cy zawarli w闚czas sojusz z Moskw wymierzony przeciwko Polsce, wysuwaj帷 roszczenia terytorialne. Zostali rozbici i zmuszeni w Krakowie do ho責u lennego. Obron zamk闚 warmi雟kich przed Krzy瘸kami kierowa w闚czas sam Miko豉j Kopernik. Polska by豉 w闚czas u szczytu swej pot璕i politycznej i by豉 to pot璕a renesansowa. W panowaniu polsko-w璕iersko-w這skiej pary kr鏊ewskiej — Zygmunta Starego i Bony Sforzy — polski renesans zyska wymiar polityczny.

Fundamentalizm religijny jako projekt polityczny

Kres tego przynios豉 reformacja. W Rzeszy niemieckiej opozycja antyhabsburska przesz豉 na luteranizm i pod has貫m „odnowy chrze軼ija雟twa" zacz窸a rozwija sojusz wymierzony przeciwko jagiello雟ko-habsburskiemu uk豉dowi politycznemu z 1515.

Arytmetyka polityczna by豉 dla Jagiellon闚 nieublagalna: Francuzi dyskretnie wspierali wymierzon w panowanie Habsburg闚 wojn domow w Hiszpanii, a w Rzeszy niemieckiej ferment religijny eskalowa coraz wi瘯sze niepokoje spo貫czne, na dodatek argumenty teologicze przenika造 sie z ekonomicznymi (drena Niemiec przez papieskich handlarzy odpustami). Trzeba doda, 瞠 wszystko to by這 sprytn rozgrywk Hohenzollern闚. Najpierw w 1517 arcybiskup i elektor Moguncji, Albrecht Hohenzollern (1490-1545), m這dszy brat ksi璚ia Joachima, elektora Brandenburgii, zakupi od papie瘸 „jeneralny najem odpust闚" na obszar Niemiec, w czym na dodatek partycypowali Fuggerowie, znani bankierzy. M這dy Hohenzollern w imieniu papie瘸 wywo豉 skandal w Niemczech, a kilka lat p騧niej inny Albert Hohenzollern, ostatni wielki mistrz zakonu krzy瘸ckiego, sekularyzowa zakon i poci庵n掖 Prusy pod lutera雟ki sztandar. Reformacja by豉 nie幢e zaplanowanym projektem politycznym w kt鏎ym za kluczowe sznurki poci庵ali Hohenzollernowie, kt鏎zy mieli na nim zrobi najlepszy interes, prowadz帷y by貫 pa雟tewko krzy瘸ckie do 鈍ieckiej pot璕i politycznej.

Imperium Otoma雟kie zasila ob霩 Renesansu

W 1519 Porta i Lechistan zawar造 trzyletni pok鎩, wywieraj帷 w ten spos鏏 nacisk na Habsburg闚 o zgniecenie rewolucji w zarodku. Polska Jagiellon闚 by豉 jednym najbardziej tolerancyjnych kraj闚 XVI w. By豉 jednak tak瞠 pierwszym krajem, kt鏎y kategorycznie pot瘼i luteranizm pod najwy窺zymi karami. Edykt kr鏊ewski z 1520 — trzeba podkresli, 瞠 kr鏊 Polski wcze郾iej pot瘼i luteranizm ani瞠li zosta on wykl皻y przez papie瘸 (1521) — zdawa sobie bowiem spraw, 瞠 to by這 przede wszystkim zagro瞠nie polityczne dla Polski. Ostre pot瘼ienie mia這 tylko jeden cel: zduszenie rewolty. Kiedy ju przerodzi豉 si ona w herezj by豉 tolerowana, by nie doprowadzi do wojen religijnych.

W 1521 Jagiellonowie pozwolili Turkom zdoby od W璕ier Belgrad. Kr鏊 W璕ier nie wys豉 obrony, a kr鏊 Polski wys豉 pewn liczb wojska, lecz dla ...wsparcia su速ana.

W ten spos鏏 dosz這 do Sacco di Roma. Cesarz skanalizowa wojny domowe poprzez poci庵ni璚ie katolickich wojsk hiszpa雟kich i lutera雟kich wojsk niemieckich na Rzym, gdzie w 1527 dokonano nieprawdopodobnych destrukcji ca貫go miasta. Zniszczona zosta豉 europejska stolica Renesansu.

W odpowiedzi Sulejman przy cichym poparciu Polski w 1529 poci庵n掖 armi na sam Wiede. Dosz這 w闚czas do pierwszego obl篹enia Wiednia. Polska ani my郵a豉 w闚czas o odsieczy — rok wcze郾iej Porta i Lechistan zawar造 traktat o wolnym handlu mi璠zy oboma krajami. W 1533 Zygmunt Stary zawar z Port pok鎩 wieczysty. Ten sam uk豉d ponowi Zygmunt August w roku 1553.

Po upadku Rzymu najpe軟iejszy wymiar — polityczno-kulturowy — zachowa renesans w Polsce, w Siedmiogrodzie i ...w Stanbule — stolicy 鈍iata islamskiego, w kt鏎ej pod闚czas 鈍ieckie prawo dominowa這 nad szariatem i panowa豉 tolerancja religijna. W innych krajach nieobj皻ych reformacj, zapanowa豉 rych這 kultura kontrreformacyjna. Kraje reformacyjne i kontrreformacyjne pogr捫y造 si w wojnach religijnych — najpierw wewn皻rznych a p騧niej w trzydziestoletniej wojnie mi璠zypa雟twowej.

Kontrreformacyjno-reformacyjny potop Renesansu

Reformacja i kontrreformacja to zniszczenie bufora mi璠zyreligijnego. Zdo豉造 pokona projekt renesansowy, prowadz帷 do upadku ca貫j osi buforowej. Najpierw pad造 W這chy, p騧niej W璕ry a na ko鎍u Polska, kt鏎a najd逝瞠j, bo a do schy趾u XVII wieku trzyma豉 si koncepcji Przedmurza. Niestety, kraj zdobyty przez kontrreformacj ca趾owicie wypaczy dawn ide.

Ostatnie upad這 Imperium Osma雟kie. Turcja do dzi ponosi tego przemo積e konsekwencje polityczne i gospodarcze.

Polska Renesansowa to by豉 Polska rozwijaj帷a uni polityczno-gospodarcz z Imperium Osma雟kim przeciwko swoim przysz造m zaborcom: Rosji i Austrii. Polska kontrreformacyjna to Polska wojuj帷a w interesie reszty Europy. By豉 to kwestia czysto personalna: Zygmunt August zmar bezpotomnie a kolejni w豉dcy przeorientowali polityk z Renesansu na Kontrreformacj. I zacz掖 si wiek wojen nie tylko przeciw krajom reformacyjnym, ale i Imperium Otoma雟kiemu. By這 to efektowne samob鎩stwo Rzeczypospolitej, kt鏎ej wzgl璠ami nie darzy造 ani kraje reformacyjne ani kontrreformacyjne, doskonale pami皻aj帷e brzemienny sojusz polsko-turecki. Zar闚no reformacja jak i kontrreformacja sta造 si instrumentami budowy nowycyh pot璕 europejskich.

Tylko dla nich by這 miejsce w nowej Europie. Kraje renesansowe skazane zosta造 na 鄉ier polityczn. Rozkrzewiana w nich reformacja jak i kontrreformacja jako si造 polityczne by造 instrumentami gier politycznych obcych mocarstw zewn皻rznych.

Nieprzypadkowo reformacja wybuch豉 u progu epoki konkwistador闚, zwanej eufemistycznie Epok Wielkich Odkry. To by豉 dla Europy Epoka Wielkich Podboj闚 w imi religii. Renesansowy projekt polityczny nie pasowa tutaj nikomu zainteresowanemu podbojami. Eliminowa bowiem racjonalizacje i usprawiedliwienia imperializmu politycznego na niespotykan skal. Reformacja i kontrreformacja sprawdza造 si tutaj wy鄉ienicie. I to w ich imieniu dokonano tego wielkiego skoku na mniej agresywne i mniej rozwini皻e kultury.

Rozbiory W這ch, W璕ier i Polski

Zwyci瘰two frakcji reformacyjnej oznacza這 nie tylko upadek kraj闚 renesansowych, kt鏎y w Polsce zako鎍zy si rozbiorami. Trzeba podkre郵i, 瞠 nasza sytuacja nie by豉 tutaj wyj徠kowa: pozosta貫 kraje sojusznicze podzieli造 dok豉dnie ten sam los, co Polska, tyle 瞠 znacznie wcze郾iej. W璕ry, W這chy i Polska — wszystkie te kraje upad造 poprzez ich rozbiory dokonane na rzecz s御iad闚.

Co wi璚ej, rozbiory kraj闚 osi buforowej wpisywa造 si w jej dawn koncepcj stabilizowania kontynentu! Cho mo瞠 to wyda si na pierwszy rzut oka paradoksalne, lecz rozbiory W這ch, W璕ier i Polski niekoniecznie by造 elementem projekt闚 reformacji b康 kontrreformacji. Bardziej wpisywa造 si w豉郾ie w projekt renesansowy — stabilizacji geopolitycznej regionu. Gdyby kt鏎ykolwiek z tych kraj闚 upad i zosta wch這ni皻y przez jednego silnego s御iada, zniszczona zosta豉by r闚nowaga ca貫go regionu, gdy oznacza這by to nadzwyczajne wzmocnienie kraju anektuj帷ego.

Rozbiory i utrata niepodleg這軼i W璕ier i W這ch mia豉 miejsce jeszcze w XVI wieku. W璕ry podzielone zosta造 pomi璠zy Turcj, Austri, z wydzieleniem osobnego Siedmiogrodu. Polska bra豉 aktywny udzia w ca貫j tej operacji rozbior闚 W璕ier, jako pa雟two sojusznicze. Na tronie Siedmiogrodu zasiad豉 Izabela Jagiellonka, c鏎ka Zygmunta Starego i Bony. Jej m篹em zosta Jan II Zygmunt Z嫚olya. To z renesansowego Siedmiogrodu pochodzi b璠zie kr鏊 Polski Stefan Batory.

Nied逝go p騧niej mia miejce rozbi鏎 W這ch — pomi璠zy Francj, Hiszpani i Turcj.

Ostatnia rozebrana zosta豉 Polska, kt鏎a przypad豉 trzem s御iadom: Prusom, Rosji i Austro-W璕rom. Wiemy, 瞠 zar闚no Prusy, jak i Austria obawia造 si, by Polska nie przypad豉 w ca這軼i Rosji, upatruj帷 w tym bezpo鈔edniego zagro瞠nia r闚nowagi. I tak samo by這 w przypadku dw鏂h pozosta造ch kraj闚 renesansowej osi: przej璚ie W璕ier przez Habsburg闚 stworzy這by nier闚nowag nie tylko w skali Europy, ale i mi璠zy Wschodem a Zachodem. To w豉郾ie dlatego Polacy, W這si, jak i W璕rzy wydatnie przyczynili si do oderwania cz窷ci W璕ier na rzecz Imperium Otoma雟kiego. Czo這wa rola przypad豉 tutaj Polsce. Kiedy Europa zacz窸a si pogr捫a w reformacji i gor帷zce religijnej, obok W璕ier i Polski, Imperium Otoma雟kie pod panowaniem Sulejmana Wspania貫go sta這 si oaz renesansu i tolerancji religijnej. 皋n su速ana zosta豉 Polka, Aleksandra Lisowska, znana jako su速anka Roksolana. Mia豉 ona du篡 wp造w na polityk zagraniczn Turcji i jej sojusz z Polsk.

Turcja osma雟ka by豉 p騧niej jedynym pa雟twem w Europie, kt鏎e nie uzna這 rozbior闚 Polski i w dyplomacji tureckiej tradycja oczekiwania na polskiego pos豉 przetrwa豉 a do czasu narodzin II RP.

Poza rol utrzymania r闚nowagi geopolitycznej rozbiory W這ch i W璕ier mia造 istotne znaczenie dla rozkrzewienia kultury renesansowej. To by這 jak „pozytywna infekcja", kt鏎a rozkawa趾owane kraje renesansowe wszczepi豉 w krwiobiegi kulturowe kraj闚 kontrreformacyjnych i imperium muzu軛a雟kiego. Zauwa禦y, 瞠 kraje reformacyjne w og鏊e nie wzi窸y udzia逝 w rozbiorach W璕ier i W這ch. Wszystko przypad這 Turcji i krajom kontrreformacyjnym (Francja, Austria, Hiszpania).

W jaki natomiast spos鏏 kultura Renesansu wnikn窸a w kraje reformacyjne? O ile W這chy i W璕ry „nakarmi造" sob kraje kontrreformacyjnei i Port, o tyle Polska sta豉 si 逝pem przede wszystkim kultury protestancko-prawos豉wnej. Du膨 rol odegra這 wygnanie arian, kt鏎ych rzesze roznios造 si po ca造m protestanckim 鈍iecie. Warto zwr鏂i uwag na to, 瞠 wygnani arianie nie z這rzeczyli Polsce za ten akt, lecz g這sili na Zachodzie koncepcj Polski jako „Chrystusa narod闚". Drugim etapem by造 rozbiory Polski, kt鏎e na p馧tora wieku wyeliminowa造 konflikty zbrojne mi璠zy s御iaduj帷ymi ze sob a trzema r騜nymi kulturami religijnymi: prawos豉wiem, katolicyzmem i luteranizmem.

Czy nam si to podoba czy nie: rozbiory stabilizowa造 Europ.

Nietzsche jako prorok Nowego Renesansu

Nietzsche by genialnym obserwatorem proces闚 cywilizacyjnych. W XX wieku zyska miliony wielbicieli i wyznawc闚. Niemniej jednak jego stosunek do Niemiec i Polski na og馧 jest bagatelizowany. Deklarowa sie Polakiem i ca趾owicie odrzuca swoj niemieck to窺amo嗆, gdy nie m鏬 Niemcom wybaczy Reformacji, obarczaj帷 ich g堯wn odpowiedzialno軼i za pogrzebanie kultury renesansowej. Nale篡 o tym pami皻a przy analizie jego tw鏎czo軼i.

Tym niemniej, s康z, nie nale篡 tego odczytywa w kategoriach narodowych, lecz kulturowych. W swoim uwielbieniu dla kultury renesansowej Nietzsche by ponadnarodowy.

Gdyby bowiem odczytywa instrumentalizacj religii jako zwyk貫 projekty polityczne poszczeg鏊nych kraj闚, nie m鏬豚y nie dostrzec, 瞠 Reformacja z jednej strony zepcha豉 Renesans do podziemia, z drugiej jednak doprowadzi豉 do triumfu tych, kt鏎zy j wykorzystali politycznie. W XX wieku Niemcy sta造 si najsilniejszym organizmem politycznym Europy.

Dzi 篡jemy w Europie w kt鏎ej supremacj polityczn wygra造 kraje reformacyjne, w Europie triumfuj帷ej reformacji, kt鏎a wynios豉 Niemcy, Skandynawi, Szwajcari, Holandi i Angli ponad kraje kontrreformacyjne i renesansowe. Polska, W這chy, W璕ry i Turcja odzyska造 dzi wprawdzie niepodleg這嗆 polityczn, lecz kulturowo s dzi krajami przegranymi. Dawne centra Renesansu s dzi swoimi w豉snymi cieniami.

W璕ry: enfant terrible Unii Europejskiej

Najmocniejsza 鈍iadomo嗆 krzywdy historycznej tli si dzi na W璕rzech. W璕ry najszybciej zbuntowa造 si przeciwko idei Unii Europejskiej. Od kilku ju lat W璕ry s dla Brukseli najwi瘯szym enfant terrible Unii. Dzi rz康 w璕ierski ma w Unii przyprawion g瑿 ideologicznego rozrabiaki uderzaj帷ego w religijne nuty. By mo瞠 jednak W璕ry s dzi ch這dnym graczem, kt鏎y uzna, 瞠 albo dasz sobie narzuci instrumentarium ideologiczne s御iad闚 albo u這篡sz sobie w豉sne ideolo polityczne, kt鏎e pomo瞠 ci zrealizowa konkretny geopolityczny interes.

Cho jestem wielkim mi這郾ikiem idei renesansowych, my郵, 瞠 w zjawiskach tych nale篡 zawsze widzie przede wszystkim instrumenty polityczne. Ka盥y kraj dobiera je sobie zgodnie z aktualn geopolityk. W XV w., kiedy W璕ry z jednej strony naciskane by造 przez fundamentalizm islamski, z drugiej — przez fundamentalizm katolicki, opcja renesansowa pozwala豉 W璕rom najlepiej zrealizowa w豉sny interes, w sojuszu kt鏎y si w闚czas u這篡 wraz z Polsk i W這chami. Dzisiejsze W璕ry odnalaz造 si w uk豉dzie „postreformacyjno-postkolonialno-posto鈍ieceniowym". Wytworzenie nieprzystawalno軼i ideologicznej to spos鏏 na wygenerowanie odpowiedniego ci郾ienia od鈔odkowego wewn徠rz kraju, a g堯wnym zewn皻rznym sojusznikiem politycznym w tym uk豉dzie staje si postsowiecka Rosja. Uk豉d ten mo瞠 dziwi jedynie tego, kto nie rozumie, 瞠 instrumenty religijne w politykach krajowych zawsze by造 cynicznymi interesami i instrumentami do osi庵ania w豉snych cel闚.

Orban og這si, 瞠 Zach鏚 si sko鎍zy, 瞠 UE si sko鎍zy豉 i nie mo瞠 ju pom鏂 W璕rom wyj嗆 z kryzysu, podnosz帷 jednocze郾ie, 瞠 W璕ry nie zamierzaj by koloni zdominowan przez MFW i Komisj Europejsk. Zamierzaj za to i嗆 ku Wschodowi.

Mo積a poda dziesi徠ki przyk豉d闚 historycznych, w kt鏎ych wida analogiczne mechanizmy: kraj, kt鏎y chce rozegra parti polityczn wobec katolickich s御iad闚, zaczyna podbija b瑿enek innowierczy b康 laicki. Kraj, kt鏎y gra przeciwko krajom 鈍ieckim, zaczyna podbija b瑿enek religijny, dowolnej religii. Dlatego w豉郾ie przeciwko 鈍iecko-protestanckim USA, kraje muzu軛a雟kie uruchamiaj dzi instrumenty fundamentalizmu islamskiego. Sam islam nie wystarcza tutaj, tak jak w XVI w. do przewalczenia renesansowego tolerancjonizmu religijnego nie wystarcza zwyk造 katolicyzm, lecz by豉 potrzeba wygenerowania chrze軼ija雟kiego fundamentalizmu.

Kiedy sytuacja si stabilizuje politycznie — ideologie zaczynaj zanika lub 豉godnie. A do czas, kiedy zn闚 s potrzebne dla jakiej rozgrywki z s御iadami.


Mariusz Agnosiewicz
Redaktor naczelny Racjonalisty, za這篡ciel PSR, prezes Fundacji Wolnej My郵i. Autor ksi捫ek Ko軼i馧 a faszyzm (2009), Heretyckie dziedzictwo Europy (2011), trylogii Kryminalne dzieje papiestwa: Tom I (2011), Tom II (2012), Zapomniane dzieje Polski (2014).
 Strona www autora

 Liczba tekst闚 na portalu: 954  Poka inne teksty autora
 Liczba t逝macze: 4  Poka t逝maczenia autora

 Orygina.. (http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,9616)
 (Ostatnia zmiana: 29-03-2014)