Link do komentowanego artykułu: www.racjonalista.pl/kk.php/s,10299

Nie sądzę by faktycznie zmiana sposobu wyrażania siły militarnej władzy miała istotny związek z kryzysem demokracji.

Niejaki czas temu miałem przyjemność przyssać się do historycznych audiobooków na librivox.org. Ze względu na specyfikę prawa autorskiego są to audiobooki podwójnie historyczne: raz, że o historii, a dwa, powstałe przez odczytanie dzieł z przełomu XIX i XX wieku. Pozwala to spojrzeć i na historię i na dzień dzisiejszy z ciekawej, bo innej perspektywy.

Uderzyło mnie w nich kilka faktów, które, moim zdaniem, są sprzeczne z powszechnym dziś rozumieniem historii. Po pierwsze wskazano tam na XIII wieczne zasady prawne, które opierały się na dwu kluczowych zasadach. Pierwszej: "prawo by obowiązywało, musi zostać zaakceptowane przez tych, których ono wiąże". I drugiej: "prawo by obowiązywało, musi zostać ogłoszone". Przy czym, wówczas, rozumiano to literalnie, jako osobistą zgodę i publiczne odczytanie.

Po drugie przedstawiono tam historię parlamentaryzmu, na przykładzie Brytyjskim, jako swego rodzaju kompromis między sprawnością władzy, a powyższymi zasadami, polegający na przyjęciu "powszechnej fikcji" opartej na domniemaniu, że akceptacja prawa przez parlament jest równoważna z "akceptacją przez tych, których prawo wiąże" oraz, co ciekawsze, z tym, że jest to także równoważne z "publicznym ogłoszeniem".

Kolejnym spostrzeżeniem, jakie mnie zaskoczyło, było podejście do prawodawstwa ograniczającego posiadanie broni. Dla nas, dzisiaj, prawo do posiadania broni w sposób oczywisty wiąże się z obroną przez przestępcami. Wówczas jednak, i zdaje się było to jeszcze w okolicy XIX wieku, prawo do posiadania broni było przede wszystkim związane z pochodzącym z czasów rycerskich prawem do siłowego przeciwstawienia się władzy. I, o dziwo, rozbrojenie społeczeństwa było odbierane głównie jako zaprzeczenie prawu do stawienia oporu władzy, a nie jako działanie mające walczyć z przestępczością. Podobne źródło miały także działania władz japońskich ("katanagari" XVI w.).

Można więc pokusić się by spojrzeć na dzisiejszą demokrację zupełnie inaczej. Niech to, załóżmy, wiek XIII będzie wiekiem demokracji prawdziwie "wolnych ludzi". Wolnych, czyli stanowiących o sobie i gotowych o to stanowienie walczyć. Ba, wręcz wychowanych w tradycji realnej, fizycznej walki o własne prawa. Oczywiście był to też świat dwu rodzajów ludzi. Tych "wolnych" i tej całej reszty, która owej wolności bądź nie miała siły doświadczyć, bądź też nie godziła się by dlań ryzykować.

Jeśli spojrzeć na świat dzisiejszy z takiej perspektywy, to czy my, dzisiaj jesteśmy "wolni" w takim sensie? Czy, paradoksalnie, system prawny, mechanizmy ochrony "porządku" w państwie i cała potężna struktura mająca gwarantować prawo i sprawiedliwość nie stały się tak potężne, że całkowicie pozbawiły nas tak właśnie rozumianej wolności?

Jeśli uznać, że tak jest, to może warto postawić sobie pytanie jaką "demokrację" mogą budować ludzie "niewolni"? Czy nie jest ona czystą fikcją, a "fasadowość władzy" nie wynika z tego, że jest to jedynie władza pozorna, tworzona jedynie po to by "niewolnym" zapewnić swojego rodzaju ułudę kontroli nad własnym losem?

Pominąwszy jednak tą kwestię myślę, że warto też zauważyć, iż dzięki rozwojowi telekomunikacji w pewnym sensie czas się cofa i wspomniana wyżej "fikcja" parlamentarnej reprezentacji traci powoli podstawy bytu. Reprezentacja parlamentarna jest bowiem czysto techniczną koniecznością w świecie, w którym by wymienić poglądy trzeba spotkać się twarzą w twarz. Jest absolutnie niezbędna w milionowych społecznościach, w których pozyskanie akceptacji prawa przez "tych, których ono wiąże" wymaga osobistego spotkania. I wreszcie, fikcja "publicznego ogłoszenia" przez ogłoszenie w parlamencie jest jak najbardziej uzasadnione w świecie, w którym odczytanie ustaw przez heroldów na rynku w każdej wiosce zajęłoby lata. Co nawiasem mówiąc paraliżowało, jak to zrozumiałem, średniowieczny system władzy.

Parlamentaryzm był więc nie tyle postępem czy wielką ideą, ale, jak myślę, po prostu techniczną koniecznością. Bez tego jakiekolwiek rządy w skali "państwa", tak jak dziś rozumiemy skalę państwową, nie byłyby możliwe.

Dziś jednak, w świetle postępów techniki ta konieczność powoli znika, a wraca szeroka oddolna komunikacja. Z tym nie potrafi sobie poradzić ani polityka, ani media, ani system prawny. Przy okazji, jak pokazały wybory D.Trumpa (nawiasem mówiąc kolejny ciekawy audiobook), zupełnie nie radzimy sobie z manipulacjami na poziomie takiej szerokiej komunikacji. Zatem, powoli, zanika techniczna podstawa dla parlamentaryzmu, a do tego wraz z coraz szerszą komunikacją traci on zdolność do realnego reprezentowania tych, którzy członkom parlamentu nadają legitymizację poprzez ich wybór. Po co komu reprezentant, skoro, na przykład umieszczając wpis tutaj, mogę dotrzeć do kilku lub kilkunastu tysięcy ludzi?

Może więc w tym tkwi haczyk?

Pozdrawiam,