Politycy II Rzeczypospolitej byli niezrównani w walce o wolność, lecz nieznośni w jej zagospodarowaniu. W 1922 r. Józef Piłsudski zabiegami o własną pozycję zaczął destabilizować scenę polityczną.
Ryba psuła się od głowy, czyli od naczelnika państwa Józefa Piłsudskiego. W latach 1918-21 spajał on cały wysiłek państwotwórczy, był głównym orędownikiem ponadpartyjnej pracy dla państwa. Zmieniło się to w 1922 r., kiedy zabiegami o własną pozycję zaczął destabilizować scenę polityczną. Doskwierało mu, że po zakończeniu wojny z Rosją i złożeniu w 1921 r. godności naczelnego wodza znalazł się w cieniu. Szarżami politycznymi chciał przypomnieć się rodakom w roli ojca narodu.
W ramach tej strategii 6 czerwca 1922 r. Piłsudski doprowadził do upadku rządu Antoniego Ponikowskiego, wywołując trwające dwa miesiące przesilenie rządowe. Sparaliżowało ono ugrupowania centrowe, dominujące do tej pory na scenie politycznej, co ułatwiło endeckiej prawicy oraz lewicy, sprzymierzonej z piłsudczykami, skoczenie sobie do gardeł.
Napędzały ten konflikt zbliżające się wybory parlamentarne. 28 lipca 1922 r. Sejm Ustawodawczy uchwalił długo oczekiwaną ordynację wyborczą i zarządził na 5 i 11 listopada 1922 r. wybory, które miały przesądzić na pięć lat o obliczu władzy, więc walka była zażarta. Zwłaszcza ze strony zdominowanej przez Narodową Demokrację prawicy, skupionej w bloku Chrześcijański Związek Jedności Narodowej, potocznie nazwanym Chjeną.
Lewica i mniejszości narodowe odpłacały pięknym za nadobne, co jeszcze podnosiło ciśnienie w wyborczym kotle, dzieląc społeczeństwo jak nigdy wcześniej.
Wybory wygrała Chjena, zdobywając 38 proc. mandatów poselskich i 42 proc. senatorskich. Sukces nie był całkowity, bo prawica sama rządzić nie mogła i była skazana na koalicję z centrowym Polskim Stronnictwem Ludowym "Piast", dysponującym 16 proc. mandatów w Sejmie. Dzielenie się władzą przychodziło jednak upojonej zwycięstwem prawicy niechętnie. Sama chciała rozdawać karty. Zademonstrowała to 9 grudnia 1922 r. podczas wyborów prezydenta przez złożone z posłów i senatorów Zgromadzenie Narodowe, nie idąc z "Piastem" na żadne kompromisy. Arogancją scementowała wszystkie pozostałe ugrupowania, które głosami "Piasta", lewicy i mniejszości narodowych wybrały na prezydenta RP Gabriela Narutowicza. Przegłosowana prawica wyprowadziła swoich zwolenników na ulicę, anarchizując życie kraju. Wzniecona przez nią kampania nienawiści, wymierzona w Narutowicza, doprowadziła 16 grudnia 1922 r. do jego zamordowania. Kraj stanął u progu wojny domowej.
wyborcza.p(*)naczelnika-panstwa-jozefa.html

---

(mocodawcy więcej na dzisiaj nie przygotowali)
[Załącznik]