Ksiazka Richarda Dawkinsa (Bog urojony) musi byc interesujaca, skoro wzbudzila takie zainteresowanie szerokich mas czytelnikow. Skadinad nieco przypomina swoim przeslaniem inna ksiazke, rowiez znanej ateistki - Oriany Fallaci (Wscieklosc i duma), gdzie uwypuklone zostalo niszczycielskie dzialanie islamu, co w pewnym stopniu potwierdza tezy stawiane przez Dawkinsa. Rzeczywiscie religia, podobnie jak kazda sfera ludzkiej dzialanosci, potrafi pasc ofiara manipulacji w imie wlasnych celow oraz sluzyc do naginania innych celem ich osiagniecia. Niestety problem ten jest szerszy, niz Dawkinsowi moze sie wydawac.

Przyznam, ze ksiazki Dawkinsa jeszcze nie czytalem, choc nie sadze, abym stal sie ateista po jej przeczytaniu. Nie jestem tez wierzacym, gdyz wychodze z zalozenia, ze istnienie/nieistnienie Boga (tak jak jakiejkolwiek rzeczy) jest niezalezne od tego, czy my w niego (to) wierzymy lub nie. Tak samo nie moge sie opowiedziec po stronie agnostykow, ktorzy wychodza z zalozenia, ze brak jest wystarczajacych dowodow na istnienie/nieistnienie Boga albowiem tutaj musielibysmy przedtem zdefiniowac czym jest Bog, a to wykracza juz poza ramy jednolitej definicji. Badania etnograficzne pokazuja, ze Bog (bostwa) dla roznych kultur jest roznie definiowany, choc przedstawiany jest najczesciej w formie symbolicznej. Totez dla jednych Bog jest sloncem, zywiolem wobec ktorego czuja sie bezsilni np. wulkanem lub pojeciem abstrakcyjnym, ktore wymyka sie jakimkolwiek wyobrazeniom symbolicznym. Mozna generalnie powiedziec, ze spory miedzykulturowe na temat Boga sprowadzaja sie de facto do sporow definicyjnych, ktorych nigdy nie bedzie konca albowiem ich nie da sie w zaden sposob udowodnic tak, aby mozna byloby wykazac, ktora koncepcja Boga w danej kulturze jest wazniejsza od drugiej. Stad mozna powiedziec, ze wszystkie koncepcje Boga sa sluszne i jednoczesnie niesluszne. To jest kwestia naszego uznania, ktora jest dla nas wazniejsza. Tymczasem z wiekszej perspektywy dla ludzkosci istotniejsze jest nastepujace pytanie: dlaczego ludzie w cos wierza? Dawkins zdaje sie uciekac tutaj od odpowiedzi.

Poniewaz jak juz wspomnialem, nie czytalem jego ksiazki, postaram sie odniesc do wyzej napisanego tekstu o niej. Odnosze wrazenie, ze ksiazka Dawkinsa jest radykalnym atakiem fundamentalistycznego ateisty na radykalne ataki fundamentalistow religijnych. Z historii dobrze wiemy, ze takie konflikty zle sie koncza, jesli wzajemny pojedynek wyjdzie poza swiat regul przypisanych swiatu dyskusji. Niestety, zarowno po stronie Dawkinsa jak i fundamentalistow religijnych nie brakuje negatywnych emocji, co moze w przyszlosci doprowadzic tylko do przemocy. Tylko jak z takiej dyskusji wyeliminowac emocje i swiete przekonanie, ze kazda ze stron ma monopol na prawde?

W kwestii sporu miedzy nauka a religia Dawkins zauwaza bardzo istotna kwestie. Chrzescijanstwo nie radzi sobie ze zmianami, jakie wynikaja z faktu rozwoju nauki albowiem jej rozwoj jest w stanie podwazyc fundamenty, na ktorych opiera sie religia. Tak bylo z filozoficznymi systemami starozytnymi, zaadoptowanymi przez kosciol katolicki dla wlasnych potrzeb, ktore staly sie fundamentem jego autorytetu, a zostaly pozniej podwazone przez odkrycia naukowe (odkrycia Kopernika, Galileusza, Darwina). Konsekwencja tego byly stopniowo coraz to smielsze proby zanegowania tego, co glosil kosciol i poczatku rozdzialu nauki od wiary. Trudno zatem oczekiwac, zeby podzial ten nie zaostrzal sie, jesli wiemy, ze nauka caly czas rozwija sie, podczas gdy fundamenty wiary chrzescijanskiej nie. Mozna byloby sie zastanowic; jak kosciol zareaguje, jesli ktoregos dnia zycie zostanie sztucznie stworzone w laboratorium albo bedziemy swiadkami odkrycia zycia pozaziemskiego? To zas stawia dostojnikow koscielnych w bardzo niezrecznej sytuacji; musza oni czesto odwolywac lub modyfikowac to, co glosili ich poprzednicy (rehabilitacja Galileusza, stanowisko wobec teorii ewolucji). Jak zatem nie zakwestionowac calej wiary, ktora z gruntu moze okazac sie bledna?

Rowniez w nauce istnieja ograniczenia; niepewnosc slusznosci stawianych teorii oraz brak teorii wszystkiego. Pytaniem motywujacym chec poznania prawdy przez naukowca jest odwieczne: dlaczego? To pytanie stanowi rowniez granice dla nauki, bowiem zawsze mozna stawiac ad infinitum, dochodzac do granic poznawczo-pojeciowych. Rozwoj nauki jak juz zostalo powiedziane, polega na wypieraniu dobrych teorii przez lepsze. Jednakze ten proces nie bedzie mial konca. Co wiecej, proba opisania nas ludzi przez samych jest skazana na niepowodzenie, bez wzgledu na przyszly poziom rozwoju naukowo-technicznego. Naukowiec, pragnacy poznac wszystko o sobie, przypomina troche barona Münhausena, ktory twierdzil, ze wycianal sie z bagna, ciagnac siebie za wlosy. Jesli zatem sami siebie nie mozemy w pelni odkryc, to czy mozemy otaczajacy nas swiat w pelni poznac?

Ludzie na wskros racjonalni np. naukowcy potrafia miec z gruntu irracjonalne przekonanie - wierzyc, ze to, co czynia jest sluszne, choc nigdy sami nie moga byc pewni, ze obrana przez nich droga poznania prawdy jest sluszna, a rezultat mozliwy do przewidzenia. Co wiecej, oni wierza, ze dzieki rozwojowi nauki i stanu wiedzy beda mogli stworzyc lepszy swiat dla pozostalych ludzi. To przekonanie juz niejednokrotnie zostalo wystawione na probe i historia pokazala, ze odkrycia i wynalazki zastowane w dobrej intencji (energia atomowa) moga sie okazac niszczycielskie i zgubne dla ludzkosci (bron nuklearna). Rowniez przecientni zjadacze chleba, uwazajacy sie za ludzi racjonalnych i zyjacy w swiecie nowozytnej demokracji nie sa wyzbyci "absurdalnej" wiary. Wierza oni, ze system demokratyczny jest wystarczajaco skuteczny, aby zapewnic im bezpieczenstwo w spoleczenstwie i wolnosc osobista. Niestety nic bardziej mylnego, gdyz nawet konstytucja amerykanska zawiera wystarczajaco mocne reguly prawne, by droga demokratycznych wyborow umozliwic dojscie dyktatorom do wladzy. Zatem oddajac swoj glos w demokratycznych wyborach na zdawaloby sie ra