Zastanawiałem się chwilę, w którym dziale umieścić niniejszy wątek. Aspekt socjologiczny tematu zdecydował, że tutaj.

Kilka lat temu założyłem się ze znajomym, że do końca bieżącego ćwierćwiecza w Polsce wyewoluuje klasyczny system dwupartyjny...

Pominę czasy starożytne z uwagi na fakt, że zdecydowana większość współczesnych państw wówczas jeszcze nie istniała i nie będę roztrząsał tematu ateńskiej demokracji itd. Rozpocznę od średniowiecza i dalej renesansu. Czasy monarchów i innych autokratów cywilizowana część świata ma już dawno za sobą. Jednak wspomnijmy o tym, że historia parlamentaryzmu była początkowo spleciona z osobą jednego władcy. To z monarchii konstytucyjnej, a później monarchii parlamentarnej wywodzą się kolejne systemy polityczne. W parlamencie zaczęły pojawiać się różne stronnictwa z prawem głosu uzyskanym dzięki wynalazkowi, jakim było (z początku nie tak całkiem powszechne) prawo wyborcze. Reprezentowały one interesy różnych grup społecznych. Wówczas w obrazie ewolucji parlamentaryzmu pojawiła się czarna dziura - trwający kilkadziesiąt lat system monopartyjny, kiedy to jedno ugrupowanie stworzyło iluzję powszechnej reprezentacji wszystkich obywateli - co w przypadku takich tworów jak NSDAP czy KPZR okazało się katastrofą dla ludzkości.

Po tych tragicznych doświadczeniach (pomińmy obszar położony za "żelazną kurtyną") zaczęły powstawać wielopartyjne systemy polityczne, które pod koniec lat 80-tych znalazły podatny grunt także w Europie środkowo-wschodniej... Tu się na chwilę zatrzymam i zmienię temat.

W czasach studenckich razem z kolegami i koleżankami z akademika sporo graliśmy w gry z gatunku Massively Multiplayer On-line Game. Nie mówię tu o grach typu MMORPG jak World of Warcraft, tylko wyłącznie o grach strategicznych typu Travian, Ogame i kilku podobnych, w których udział bierze jednocześnie od kilku do kilkunastu tysięcy graczy.

Jedna gra trwała zwykle około rok czasu. Co mnie zawsze wówczas intrygowało, to ewolucja wirtualnych stronnictw politycznych. Za każdym razem wyglądała niemal tak samo. Początkowo setki małych grupek graczy zawierały sojusze co pozwalało na szybszy rozwój i wzajemną pomoc, by po kilku miesiącach tworzyć już wspólnie liczące setki osób stronnictwa. W połowie gry na placu boju zostawało średnio 5-7 liczących się stronnictw, a kto usiłował grać na własną rękę był natychmiast eliminowany.

Wreszcie w ostatnich miesiącach gry wszystko zaczęło zmierzać do systemu opartego na dwóch potężnych liczących tysiące graczy stronnictwach. Wniosek płynie z tego taki, że w sytuacji, gdy każdy miał prawo głosu i wolny wybór, to w jakiś naturalny sposób każdy świadomie bądź mniej dążył do uzyskania sytuacji, gdy jego stronnictwo będzie mieć w swoim składzie około 50% graczy. Czyli tak żeby w pewnym momencie już nigdy nie zaistniało ryzyko utraty przewagi liczebnej, a zarazem żeby mieć silnego wroga z którym można walczyć. Można wręcz uznać, że każdy kolejno zawierany sojusz, był konsekwencją utraty przewagi liczebnej, ewentualnie jakościowej. Przy układzie np. 4 grup, mających w składzie kolejno 40%, 30%, 20% i 10% graczy, ta pierwsza formacja zawsze tylko pozornie była najsilniejsza. Strach pozostałych szybko skłaniał ich do zawierania sojuszu. W ten sposób ta zrzeszająca 40% graczy formacja nigdy nie mogła długo nacieszyć się hegemonią i czuć że rządzi na placu gry. W każdej chwili istniała obawa powstania przymierza przeciwko niej. Sama wiedząc co się święci szukała sposobów, żeby dopełnić skład do około 50% graczy, jednak nigdy więcej, bo wówczas walka z wyraźnie słabszym przeciwnikiem zamieniłaby się w farsę. W przypadku gry to o tyle zrozumiałe, że gdy nie ma z kim walczyć to kończy się zabawa. Rzecz w tym, że podobne dążenia zauważam w realnej polityce - co już trudniej zrozumieć. Co jeszcze przy tym należy zauważyć to że, gdyby ktoś wyraźnie nie chciał utrzymywać swojego przeciwnika w dobrej kondycji - wówczas zrodziłaby się tyrania.

Poza tym że czasami żałuję czasu straconego na te wirtualne zabawy, to jednak poznałem wiele interesujących osób i wiele dowiedziałem się o psychologii grup. Zarówno takich liczących kilkanaście jak i kilka tysięcy osób. Każdy scenariusz, gdzie wszyscy gracze mając na starcie równe szanse w "demokratyczny" sposób próbują zdominować scenę gry, kończył się wyewoluowaniem dwóch potężnych opozycyjnych grup i wielkim starciem pomiędzy nimi na koniec. Chyba żadne inne gry nie dały mi tyle do myślenia...

Coś podobnego obserwowaliśmy przecież w czasach "zimnej wojny". W przypadku gry, był to prawie wyłącznie ilościowy wyścig zbrojeń.

Patrząc na polską scenę polityczną, kryzys, fundamentalne różnice światopoglądowe, które są wręcz idealnym gruntem dla systemu dwupartyjnego podejrzewam, że nasz kraj jak najbardziej zmierza w tym kierunku. Zastanawiam się nawet czy w najbliższych dekadach na taki model parlamentaryzmu nie będzie przypadkiem skazana większość europejskich demokracji...

Bo kiedy uzyskamy gwarancję zwycięstwa w wyborach? Gdy zdobędziemy największą liczbę głosów? Niekoniecznie! Być może już za 2 lata PiS zdobędzie taką większość i okaże się wielkim przegranym.

Gwarancję zwycięstwa daje tylko 50% + 1...