do Rady Kanadyjskiego Stowarzyszenia Historycznego i kanadyjskiej opinii publicznej
Piszemy, aby wyrazić nasze głębokie rozczarowanie "Oświadczeniem z okazji Dnia Kanady" Kanadyjskiego Stowarzyszenia Historycznego. Rada CHA twierdzi, że "istniejąca nauka historyczna" czyni to "całkowicie jasnym", że traktowanie rdzennej ludności przez Kanadę było ludobójcze i że istnieje "szeroki konsensus naukowy" co do dowodów "ludobójczych intencji". Rada CHA atakuje również profesję stwierdzając, że historycy przymknęli oko na tragedie, które naznaczyły kanadyjską historię.
Nie ma żadnych podstaw do takiego twierdzenia, które rzekomo reprezentuje poglądy wszystkich zawodowych historyków kanadyjskich.
Niedawne odkrycie grobów w pobliżu byłych szkół dla rdzennych mieszkańców jest tragicznym dowodem na to, co Komisja Prawdy i Pojednania (TRC) udokumentowała w 4 tomie swojego końcowego raportu - raportu, do którego przeczytania zachęcamy wszystkich Kanadyjczyków. Zachęcamy również do dalszych badań nad grobami w całej Kanadzie i popieramy ukończenie rejestru dzieci, które zmarły w tych szkołach. Nasze zaangażowanie w badanie historycznych i bieżących spuścizn szkół rezydencjalnych i innych form prób asymilacji jest niezachwiane.

Postanowiono "zbawić Indian od grzechu", choćby wbrew ich woli. Cały system kolonizacji, w tym stworzenie szkół z internatem, miał być jednak dla ich dobra. Cóż, że chodziło o dobro dopiero w przyszłym życiu.
[...] do pracy przystąpiono z pionierską gorliwością i Bogiem na ustach. Obowiązki w budowaniu nowego ładu na nowej ziemi zostały podzielone. Z reguły wyglądało to tak: państwo przeznaczało znaczną wówczas kwotę, od siedemdziesięciu dwóch do stu czterdziestu pięciu dolarów (grant per capita), na stworzenie miejsca i utrzymanie dziecka w szkole, ale potem całą resztą zajmował się już kler.
Dla porównania koszt utrzymania ucznia w zwykłych, prywatnych szkołach z internatem wahał się wówczas od pięciuset do sześciuset czterdziestu dolarów rocznie. Mimo to dla Kościoła była to intratna oferta. Szerzenie słowa Bożego linijką i trzciną stało się źródłem stałego dochodu gwarantowanego przez państwo.

Raport Komisji Prawdy i Pojednania w Kanadzie to księga hańby i jednocześnie księga wyjścia, od krzywdy do przebaczenia, od wyznania do zadośćuczynienia. Kilkuletnia praca nad nią była tak wymagająca, że sędziowie komisji mieli zagwarantowane wsparcie psychologiczne i duchowe. Fragmenty i wnioski z raportu zostały wydane w niezliczonych zbiorach, książkach historycznych, popularnonaukowych i książeczkach dla dzieci.
Ostateczny raport ma sześć tomów.

Imiona dzieci w oczach opiekunów nie zasługiwały ani na pamięć, ani na szacunek. W kanadyjskich szkołach z internatem personel nie kwapił się, by je zapamiętywać, szczególnie jeśli wywodziły się z języków narodowych, jak Waaseyaa (Pierwszy Promyk), Bawaajige (Marzenia) czy Myeengun (Mały Wilczek). Dlatego zazwyczaj dzieciom zabierano z grzbietów koszule uszyte maminą ręką [i od razu na ich oczach wyrzucone do śmietnika albo pieca] oraz imię, a dawano numer porządkowy. Numerami nie tylko operowano w dokumentacji, ale zwracano się tak do dzieci. Numery naszywano też na ubranie. Czasem co rok się zmieniały, bo dzieci rosły i przekazywały ponumerowana odzież następnym. A także dlatego, że jedne dzieci przyjeżdżały, a inne opuszczały szkołę albo po prostu umierały.

Szkoły czasem mieściły się w skleconych byle jak barakach i dziurawych stodołach, gdzie dzieci umierały od zimna i chorób.
Czasem jednak misje zajmowały okazałe budynki, fundowane przez Kościół katolicki i Kościoły protestanckie

Im dalej od domu położona była szkoła z internatem, tym lepiej. Rodzice nie mieli możliwości i środków, by odwiedzać swoje dzieci, a one nie mogły wracać do domu na wakacje albo na święta. [...] Ci rodzice, którym jednak na odwiedziny pozwolono, musieli rozmawiać podczas widzeń po angielsku lub francusku, aby zakonnice mogły kontrolować przepływ informacji. Nie wszyscy rodzice te języki znali.
[...] Pomiędzy nimi archiwa pełne zdjęć.
Jest tam fotografia zrobiona ze wzgórza. Oto ceglany, czteropiętrowy gmach szkoły Qu'Appelle w prowincji Saskatchewan. [...] Jest 1888 rok. [...]
Za płotem okalającym szkolną posiadłość stoi dziewięć namiotów. To rodzice, którym odebrano dzieci. Nie mogli ich wychowywać, a w nowej szkole prawdopodobnie nie mogli ich nawet odwiedzać. Ale "dzikusy", jak mawiał o nich premier Macdonald, nie chciały zapomnieć o swoich dzieciach.
[...] Wiadomo, że trwali pod płotem niezależnie od pory roku. Nie mogli z dziećmi rozmawiać ani w żaden sposób im pomóc. Jeśli mieli szczęście, czasem je zobaczyli, ale tylko z daleka.

Na lekcjach dominowały katecheza i historia Europy. Dzieci uczyły się o Jezusie i o królach, ale nie o sobie. [...]
Po zajęciach z przysposobienia do zbawienia reszta dnia była wypełniona nieodpłatną pracą fizyczną, którą markowano nazwą "szkolenia zawodowego". Już sześciolatki dostawały prace przy plewieniu, praniu czy sprzątaniu. [...]
Nie wszystkie dzieci dawały sobie radę w pracy. Małe palce często grzęzły w maszynach, takich jak wyżymaczki. Szybko okazało się, że wejście do pralni, kuchni, warsztatu, a także praca na polu grożą amputacją palców. [...] wypadków nie zgłaszano.

Wiele szkół urządziło specjalne pomieszczenia, które dziś nazwalibyśmy miejscami kaźni. To tam przykuwano dzieci łańcuchami do drewnianych prycz albo skuwano im ręce i nogi kajdankami. Kiedy nie mogły się ruszyć, bito je pejczem o wielu ogonach albo klasycznie, prostym pasem.
W przepełnionych budynkach warunki były trudne, nie zawsze udawało się urządzić specjalne pomieszczenie. Dlatego dzieci więziono i kaleczono zarówno po piwnicach, jak i w zwykłych schowkach na szczotki. Obowiązywał system kar.
[...] Za list ze skargą do rodziców - łańcuch.
Za niewykonywanie poleceń - głodówka.
Raport Komisji Prawdy i Pojednania pokazuje, że w szkołach pielęgnowano własne, lokalne tradycje. W niektórych przyjęło się na przykład, że dzieci stały lub siedziały na mrozie lub w śniegu w lekkich ubraniach. [...] Na co dzień starsze dzieci po prostu zwyczajowo lano pasem albo odbierano im dostęp do jedzenia i picia.
Jak dokumentuje raport komisji, dzieci nie tylko bito i torturowano, ale również gwałcono. I znowu nie były to patologiczne przypadki, ale zorganizowany system. [...]
Najłatwiejszymi ofiarami były pierwszaki i przedszkolaki, najbardziej przestraszone. Dało się zdobyć ich zaufanie uśmiechem i życzliwością. [...]
Jeśli to nie pomagało, zostawało coś jeszcze - jedzenie. Przyjętą powszechnie walutą za seks z dziećmi była dodatkowa kromka chleba. Starsze dzieci nie były takie ufne i często dłużej znosiły głód, więc po prostu je sobie brano. Raport odnotowuje ataki w konfesjonałach, zarzucanie worka na głowę, wzywanie pod prysznic w środku nocy.

Od rozpoczęcia prac Komisji Prawdy i Pojednania aż do końca 2015 roku zgłoszono trzydzieści siedem tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt jeden przypadków uszkodzeń ciała na skutek fizycznego i seksualnego wykorzystania dzieci w w murach szkół z internatem. Większość z tych spraw została już zakończona. Do tej pory kosztowało to Kanadę blisko sześć miliardów dolarów.
Komisja uważa, że prawo do odszkodowania za bycie ofiarą ataku seksualnego przysługuje średnio co drugiemu dziecku, które zamknięto w takiej szkole. Na razie pieniądze otrzymało blisko osiemdziesiąt tysięcy dawnych uczniów. Ale trafiają tylko do tych, którzy jeszcze żyją.

Wiele z budynków szkolnych było nieogrzewanych, zarobaczonych i nieprzystosowanych do pomieszczenia dzieci. Wstawiano kraty, zdejmowano schody przeciwpożarowe i ryglowano na noc drzwi, żeby zapobiec ucieczkom. Dlatego dziś wiele szkół określa się jako pułapki, z których nie da się uciec w czasie pożaru, fire traps. Szacuje się, że w sumie spłonęło ponad pięćdziesiąt szkół z internatem, niektóre razem ze śpiącymi w nich dziećmi.
Zagrożenie przychodziło nie tylko z ognia, ale i z powietrza. W szkołach szerzyły się choroby przywleczone przez osadników i misjonarzy, zwłaszcza gruźlica. Tubylczych dzieci nie szczepiono. Kiedy któreś zachorowało, kładziono je do łóżka, często bez lekarstw: jeśli miało szczęście, to jeszcze wstało.

W 1905 roku lekarz Peter Bryce odwiedził kilkadziesiąt szkół z internatem. W raporcie zatytułowanym Historia zbrodni narodowej opowiedział o szkołach, w których umierało blisko trzy czwarte zakwaterowanych tam dzieci. Średnio w skontrolowanych placówkach śmiertelność wynosiła dwadzieścia pięć procent. Raport nie został podchwycony, opublikowała go tylko jedna gazeta. To wystarczyło, by doktor stracił pracę na uczelni, a jego alarmujące statystyki zostały na długo pogrzebane.

Na początku XX wieku gruźlica była sposobem regulowania populacji w internatach. Koce, których używały zakażone dzieci, przekazywano kolejnym uczniom. Jedna z placówek wyliczyła, że siedemdziesiąt procent wychowanków przyjętych pod jej dach zmarło z powodu gruźlicy. Ale to wyjątek, ba w tamtych czasach w szkole umierało średnio co trzecie dziecko. Dokładnych danych brak. Dokumenty komisji mówią o setkach tysięcy zniszczonych teczek personalnych - badacze ustalili, że spalono piętnaście ton papieru.
[...] Praktyką było grzebanie kilkorga wychowanków w jednej mogile, bo tak było szybciej i przede wszystkim taniej. Nie wysyłano ciał rodzinie, bo kto by za to zapłacił? Dzieci odbierano i nigdy rodzicom nie zwracano, choćby martwych.
Dziś powoli ruszają ekshumacje i ciała są oddawane rodzinom.
[...] Od czasu, gdy w 1828 roku otwarto pierwszą szkołę, Mohawk Institute w Ontario [...], do roku 1996, gdy zamknięto w Qu'Appelle w Saskatchewan (tę od namiotów), przez kanadyjski system szkół z internatem przeszło co najmniej sto pięćdziesiąt tysięcy rdzennych dzieci.

Po śniadaniu siostra Maria Niepokalana, soeur Marie Immaculata (a naprawdę: Anna Wesley), która na co dzień nadzorowała grupę chłopców, zaprowadziła Eda i Toma do pustej salki. Czekali już tam ksiądz Goulet oraz biskup Gagnon, ówczesny dyrektor szkoły.
-- Chłopcy tacy jak wy narażają nas wszystkich na spore ryzyko. Jak martwe szczury w studni. A co robimy ze zdechłymi szczurami?
Następnie chłopców zaprowadzono do bawialni, gdzie w rzędach stały już pozostałe dzieci.
-- Niech to będzie lekcja dla was wszystkich. Ucieczka ze Świętej Anny to grzech śmiertelny. Zostaniecie ukarani przez Boga zarówno w życiu wiecznym, jak i tutaj, na ziemi - powiedział biskup, a ksiądz Goulet wziął do ręki drewnianą skrzynkę uwalniającą prąd.
Pierwszy został przypięty Tom. Napięcie zwiększano stopniowo. Dziecko najpierw krzyczało, potem gryzło własne wargi, na końcu się wyprężyło. Po chwili wajcha przesunęła się do bezpiecznej pozycji, ciało Toma opadło. Ale tylko po to, żeby ksiądz Goulet znów mógł puścić prąd i patrzeć, jak dziecko na powrót sztywnieje.
Kiedy skończyli z Tomem, przypięli Eda. Miał wtedy osiem lat. [...] był niski i nie dało się unieruchomić jego nóg.
-- Proszę księdza, to już się nie powtórzy - szepnął.
-- No pewnie, że nie - odparł Goulet i przesunął wajchę.
Ed wspomina, że ból poszedł od rąk do nóg. Chłopiec próbował oddychać, ale się nie dało. Mógł tylko patrzeć, jak jego nogi fruwają przed nim w powietrzu.
Jak bardzo bolało?
Nie był to ból, który palił - raczej podobny do tego, kiedy ciało wpada w przerębel, do lodowatej otchłani rzeki Albany.
[...] Ksiądz Goulet cierpliwie manipulował wajchą, Ed długo rozpadał się na kawałki, aż na szczęście stracił przytomność.
Następnego dnia parzyło go całe ciało. Nie był w stanie się ubrać. Był odrętwiały i wszystko leciało mu z rąk. Nie mógł też tak od razu zwlec się po schodach na jedzenie.
Kiedy dotarł do kantyny, dzieci patrzyły na niego w ciszy. Stanął w kolejce, wziął miskę z owsianką. Dał radę wmusić w siebie dwie łyżki. Ale po wczorajszym jego organizm nie był w stanie ich przyjąć i Ed zwymiotował. Wpatrywał się w jaskrawe kawałki marchwi, które zwrócił właśnie na szarawą owsiankę, i starał się powstrzymać kolejne torsje swojego nienawykłego do prądu, ledwie ośmioletniego organizmu.
U jego boku pojawiła się wtedy siostra Wesley, opiekunka chłopców. Wzięła miskę Eda i wylała jej zwartość na podłogę.
-- Zjedz to - powiedziała.
Chłopak zczołgał się na ziemię i zaczął zgarniać dłońmi masę z powrotem do naczynia, a zaraz potem - szukać łyżki.
-- Nie tak. Masz jeść jak pies.
Ed nie rozumiał, więc siostra chwyciła jego głowę i wepchnęła do miski. Zapach wymiocin przemieszanych z jedzeniem sprawił, że chłopca znów chwyciły torsje. Próbował wydłubywać łyżką niezanieczyszczoną owsiankę z samego dna, ale nie na wiele to się zdało. Nie dawało się nie nabrać rzygowin, które - co prawda - śmierdziały jak ocet, ale smakowały gorzko, jak żółć.
W czasie tego posiłku Edmund ponownie zwymiotował i zemdlał. Koledzy zanieśli go do sypialni.
Następnego dnia powlókł się na śniadanie. Jak co dzień ustawił się w kolejce po owsiankę, ale mężczyzna, który ją nalewał, pokręcił głową: siostra Wesley dała nam inne rozkazy.
Na Eda czekała od poprzedniego śniadania miska zepsutej już brei. Usłyszał: dopóki nie dokończysz swojej porcji, nie wstaniesz od stołu.
Zbierało mu się jednocześnie i na wymioty, i na płacz, ale siostra Wesley stała z boku i przyglądała się cierpliwie.
W zeznaniu, które trafi do sądowych akt, Edmund opowie też o innym śniadaniu. Był wtedy chory na grypę. Rozstrojony żołądek niczego nie przyjmował i Ed zwrócił owsiankę wprost do miski. Siostra Wesley odprawiła go od stołu, kazała iść się położyć w chłopięcej sypialni. Ed gorączkował tam przez trzy doby. Kiedy mu się polepszyło i wstał z łóżka, czekało na niego tamto zarzygane śniadanie.
Anna Wesley stała nad nim tak długo, aż zjadł wszystko.
Wtedy, po krześle, Edmund trafił do przyszkolnego szpitala. Przyznał też pielęgniarce, że siostra Wesley kazała mu jeść wczorajsze wymiociny.
-- Jeszcze jeden - westchnęła kobieta i zatrzymała Eda w szpitalu na trzy doby.
Ale dochodzenie do zdrowia trwało. Bardzo długo Ed nie trzymał moczu. Ciekło z niego nie tylko w nocy, ale też w ciągu dnia. [...] Próbował to maskować, ale siostra Wesley i tak się w końcu orientowała i wymierzała karę.
Czasem biła ręką spontanicznie, na miejscu, a czasem prowadziła do bawialni. Dzieci ustawiały się tam w kolejce, czekając na bicie pejczem.
Siostra często biła albo kopała także bez zapowiedzi. Podczas strzyżenia ciągnęła za włosy i dziabała nożyczkami, kalecząc do krwi. [...]
Prask, trzask, jeb - Anna Wesley reagowała natychmiast i była gorliwa.