Dziś jakaś osoba wpisała do księgi gości taki komentarz:
"Ciekawa strona, ale nie mieszajcie różnych znaczeń racjonalizmu. Racjonalizm to przede wszystkim koncepcja poznania (przeciwna empiryzmowi), a wy to przedstawiacie jako ogólną umiejętność logicznego myślenia i podciągacie pod to swoje własne koncepcje antyfideistyczne, itp. Tymczasem tak pojęty "racjonalizm" wcale nie prowadzi do żadnej ostatecznej teorii, a w szczególności nie prowadzi do wyznawanej przez was"
Osoba ta nie rozumie racjonalizmu i Racjonalisty.
W pewnej gałęzi wiedzy, tutaj w filozofii, istnieje określona definicja racjonalizmu i wiele osób błędnie postrzega każdy racjonalizm przez pryzmat tej wąskiej definicji. Mogę to odnieść np. do prawa, gdzie także wiele pojęć będących w powszechnym użytku ma swoiste, węższe, odmienne znaczenie niż w języku etnicznym, potocznym (np. znaczenie słowa "zapis" w prawie jest bardzo wąskie). Błędem tego komentatora jest odnoszenie pojęć specjalistycznych na całość dyskursu. Gdybym ja rozumował podobnie jak ten krytyk, to regularnie krytykowałbym innych za to, że nie stosują pojęcia zapis tak jak rozumieją go prawnicy. Racjonalizm nie jest przede wszystkim koncepcją poznania przeciwną empiryzmowi, jak to się wydaje owemu krytykowi, racjonalizm tak funkcjonuje w języku i nauce filozofii akademickiej. Gdybym chciał nadać takie wąskie znaczenie nazwie tego serwisu musiałbym to wyraźnie na widocznej stronie zaznaczyć. Kiedy odwołuję się do języka i siatki znaczeniowej potocznej nie muszę tego specjalnie objaśniać. Poza pojęciem specjalistycznym istnieje potoczne (co nie znaczy powierzchowne, jak niektórzy byliby skłonni sądzić) rozumienie racjonalizmu, które nie tylko nie kontrastuje z empiryzmem, ale jest z nim symbiotycznie złączone; istnieje racjonalizm w znaczeniu jaki nadała mu epoka Oświecenia i ówcześni "philosophes", np. Wolter. Racjonalizm w znaczeniu potocznym to właśnie postawa i obrona argumentacji odwołującej się do logiki, rozumnych i opartych na dowodach argumentów. To racjonalizm Woltera, Bertranda Russella, Tadeusza Kotarbińskiego, Carla Sagana i wielu innych. Dla wszystkich powinno być jasne, że właśnie do tego znaczenia się odwołujemy nie popełniając najmniejszego błędu.

Ten racjonalizm w znaczeniu filozoficznym reprezentowało wielu takich myślicieli z którymi w żaden sposób wielu najbardziej cenionych przeze mnie racjonalistów "potocznych" nie mogło by się zgodzić. Takim racjonalistą był np. oświeceniowy Kant, którego filozofia choć w pewnym zakresie może być cenna także dziś, także dla rasowych racjonalistów "potocznych", jednak zasadniczo są to czcze spekulacje wykoncypowane w przeświadczeniu, że rozum bez doświadczenia i empirycznej nauki jest w stanie zgłębić rzeczywistość i człowieka w jego istocie. Filozofia Kanta jest sprzeczna ze współczesną wiedzą naukową, a przeto jest nieracjonalna, ale nie jest nieracjonalna w filozoficznym rozumieniu racjonalizmu.

Aby zażegnać te nieporozumienia pojęciowe, które generują zbyt wąsko patrzący adepci filozofii, proponuję takie rozróżnienie:

"racjonalizm" - bez przymiotnika i komentarza musi oznaczać jego potoczne znaczenie, które przyjmują wszyscy niemal bez wyjątku wolnomyśliciele i członkowie stowarzyszeń racjonalistycznych na całym świecie.

należy sobie ponadto uświadamiać, że istnieją dość różne znaczenia tego pojęcia, które można tak dookreślić:

"racjonalizm spekulatywno-aprioryczny" - to jest racjonalizm filozoficzny
"racjonalizm logiczno-empiryczny" - tak można by określać z punktu widzenia nauki filozofii racjonalizm w znaczeniu potocznym

Dodam jeszcze, że racjonalizm potoczny jest bliższy prawdzie o człowieku niż racjonalizm filozoficzny - dzięki nauce. Niektórzy filozofowie byli odważnymi wolnomyślicielami, ale niewielu znało lub interesowało się nauką empiryczną. Ta nauka dziś powiedziała nam, że nie ma człowieka, rozumu, wiedzy, poznania - bez subtelnej harmonii między intelektem a emocjami. Nie o to chodzi, aby wzbijać się na czysty intelekt, jak się zdawało niektórym filozofom racjonalistom, ale o to, aby znaleźć tę harmonię i właściwie zestroić te dwa czynniki. To jest właśnie racjonalizm otwarty na życie, gardzący tymi spekulatywnymi doktrynami racjonalistycznymi, które produkowali niektórzy filozofowie. Stąd mój ostateczny wniosek w kwestiach terminologicznych a zarazem rada dla tych, którzy posługują się pojęciem racjonalizm, brzmi jak następuje:

Racjonalizm Carla Sagana =//= Racjonalizm Immanuela Kanta
Racjonalizm spekulatywno-aprioryczny == Racjonalizm filozoficzny
Racjonalizm logiczno-empiryczny == Racjonalizm naukowy == RACJONALIZM