czyli odpowiedź Kowalskiej
   Jak odgraniczyć zdrowie psychiczne od obłędu w odniesieniu do sztuki, religii i naukowego geniuszu?
    Wierzenia ludów prehistorycznych, starożytnych, także współczesne, koncepcje filozofowie i naukowe, dzieła wielkich mistrzów malarstwa, literatury i innych sztuk przepełnione są obłędem. Dla Platona obłęd był "największym dobrem", Demokryt twierdził, że prawda poetycka tkwi w chorobie umysłowej. W dawnych wierzeniach obłąkanie wiązano z opętaniem przez złe demony lub ze szczególnym darem proroctwa. Dla współczesnej psychologii klinicznej obłęd (choroba psychiczna) jest opozycją zdrowia. Bazuje na Kartezjańskim modelu myślenia (cogito ergo sum) według którego obłęd to "brak rozumu". Pomińmy współczesne patologie typu maniakalnego jak np. kleptomanie, uzależnienia (hazard, narkotyki) oraz osobowości neurotyczne a zastanówmy się nad pasją, natchnieniem (furror poeticus), szaleństwem rozumu, oddaniem się pod władzę idei, uniesieniem religijnym, oświeceniem (satori) i innych tego typu zjawisk psychicznych, pojmowanych przez ogół współczesny jako zjawiska oceniane pejoratywnie.
    Za zachowania odbiegające od norm kulturowych czyli patologie, anormalne postrzeganie, można uznać wszelkie elementy ekspresji gdyż są one podobne w formie lub treści do zjawisk występujących w obłędzie. Zygmunt Freud mówił o kulturze jako o źródle cierpień, C. G. Jung wskazywał na jej zdolności psychoterapeutyczne czyli na zjawisko zwane samoregulacją psyche. Według psychoanalizy jedną głównych przyczyn powstawania zaburzeń psychicznych było zjawisko które Freud nazwał cenzurą czyli blokowaniem w podświadomości wszystkich treści nie dających się pogodzić ze świadomością (ego). Treści te nie mogąc znaleźć drogi ujścia objawiały się jako symptomy patologiczne (nieakceptowane społecznie). Jung zwracał szczególną uwagę na kompensacyjną relację pomiędzy świadomością a nieświadomością. Konflikt, napięcie pomiędzy pierwotną strukturom nieświadomości a progiem świadomości aktywizuje funkcję transcendentną, oświetlającą stłumione treści światłem świadomości. Następuje kształtowanie symboli indywidualnych służących jako pomosty przenoszące energię skumulowaną w nieświadomości do rozbudowania ego w którym następuje progresja energii.
   W każdej kulturze czy też epoce historycznej istnieje konkretny obraz szaleństwa. Społeczne zapotrzebowanie na szaleństwo można porównać do igrzysk olimpijskich lub rzymskich aren na których gęsto lała się krew a publiczność zaspokajała swe niskie instynkty. Analogie taką można wytłumaczyć tym, że obie formy ekspresji realizują oczekiwania zbiorowości która domaga się krwi i szaleństwa. W tych pierwotnych formach rozrywki jak w zwierciadle odbijają się społeczne niepokoje. Niektóre przypadki obłędu na stałe wpisały się do kanonu kultury i myślę że nie trzeba ich wymieniać gdyż są powszechnie znane. Analizując życiorysy szalonych artystów, naukowców i mistyków nie sposób nie dostrzec charakterystycznego odchylenia od normy piętnowanego przez jednostki bądź instytucje odpowiedzialne za zachowanie społecznego ładu. Jednostki niezdyscyplinowane, niepodporządkowanie karane były w najróżniejszy sposób. Alienacja od zbiorowości była najłagodniejszym wymiarem kary a zarazem najtrudniejszym do zniesienia dla człowieka alienowanego. Celowo zwracam się w stronę takich pojęć jak kara, wina i sąd, gdyż jest to konieczne aby zrozumieć na czym polega rola jednostki odmiennej. Zbiorowość na zasadzie projekcji rzutowała wszystkie swoje głęboko tkwiące w podświadomości obsesje, instynkty na to, co w pewien sposób je wyrażało. Odbywało się to na zasadzie podobieństwa. Podmiot pozbywa się bolesnych, nie dających się z nim pogodzić treści dokonując projekcji- pisał Jung. Nie mogąc ukarać siebie, skazujemy na cierpienie innych. Jest to właściwie szukanie przysłowiowego kozła ofiarnego.
   Współczesne odchylenia od 'normy' uwielbia prasa brukowa która pełni funkcję mitologizacyjną. Wszelkie ponadnaturalne, niesamowite wyczyny i ich twórcy urastali w oczach plebsu do rangi bohaterów, ikon popkultury. Zauważyli to różnej maści skandaliści wykorzystujący zainteresowanie społeczne do własnych egoistycznych celów. Zauważyli też artyści. Początek XX wieku zrodził dadaizm, futuryzm i surrealizm i innych artystów świadomie wykorzystujących atmosferę skandalu którą wokół siebie roztaczali i o nich będzie mowa w dalszej części.
   W omówieniu Buntu aniołów Anatola France, powiada Freud prosto i precyzyjnie: "Pokonany Bóg staje się Diabłem, a zwycięski Diabeł stanie się Bogiem"...
   W książce Totem i Tabu Freud pisze: Nerwice z jednej strony wykazują spektakularne i głęboko sięgające zgodności z wielkimi społecznymi wytworami sztuki, religii i filozofii, z drugiej zaś wydają się ich zniekształceniami. Można by ośmielić się wysunąć twierdzenie, że histeria jest karykaturą twórczości artystycznej, nerwica natręctw karykaturą religii, a paranoja karykaturą systemu filozoficznego. Zrozumienie owych karykatur to klucz do zrozumienia wszelkich dążeń irracjonalnych. W moich rozważaniach przyjmuję, że karykaturą boga jest diabeł który w konsekwencji podjęcia wyzwania (podjęcie działalności twórczej, przyjęcia postawy-"być") staje się Lucyferem.

   Co o tym myślicie, drodzy forumowicze?

---

Skecz ten z okazji czterdziestolecia istnienia Latającego Cyrku Monty Pythona dedykuje jego twórcom.