Na początek informacja którka - nie wchodzę z Wami w polemiki w innych tego rodzaju tematach, bo wolę tylko co inni do powiedzenia mają czytać. Potem i tak sam skądś te tematy doczytać muszę.

Ch-jaństwo, w oróżnieniu od islamu, niedostatecznie wykształciło wizję Boga, którego można poznawać na drodze mistycznej. To ch-janie zaczęli nachalnie racjonalizować religię, Boga. Na podobieństwo starożytnych zmierzali do połączenia wiary ch-jańskiej z bogiem filozofów. Czuli niechęć do modelu Boga, którego nie można z czystego rozumu wyprowadzić. Podobnie Falsafowie w islamie czynili. W islamie jednak ostatecznie Boga rozumu i Boga mistyków powiązano.

Wcześniej, ch-janie Boga Trójcę potrafili rozumieć jako konstrukt sprzeczny, mało wyjaśniający, ale sprzeczny celowo - rozumienie, że Bóg niepoznawalny jest umożliwiał. Szukać Go we własnej percepcji umożliwiał. Poznawać Go, przez Jego energie, które miały nie być Bogiem, ale jego emanacjami w stworzonym świecie. Wtedy możliwie jest jego obiste doświadczenie. Pascal wiedział, że mówiąc o bogu filozofów o innym bogu mówi, niż Ten, które w trakcie wewnętrznego doświadczenia poznał.

A potem nastąpiło oświecenie. Czy nie tak było, że oświecenie nie musiało nastąpić? Przez oświecenie tu rozumiem po prostu nurt, którego nie było wcześniej. Wcześniej ateizm nie był możliwy. Świat opierał się na wierze - władza, prawo, cechy kupieckie a nawet uniwersytety się odnosiły do Boga. W XVI wieku było pojęcie ateista. Było ono negatywne. Nikt sam by sie nim nie określił. Sens inny miało. Nie byłeś moralny, to ateistą byłeś, bo się Bogu sprzeciwiałeś (a-teista). Mogłem w niego wierzyć, ale nazywano Ciebie ateistą. Język nie miał odpowiednich pojęć by zanegować skutecznie wiarę - nie było mowy o względności np. Tak więc w XVII, XVIII wieku, w oparciu o naukę, udało się zbudować jakieś systemy negujące teizm.

Tyle, że pic w tym, że udzie oświecenia rozumowali tak, że jak czegoś się nie da logicznie przedstawić i udowodnić, to należy to porzucić. Nie wzięło się to z nikąd. To ch-janie z XV i XVI wieku np. Pascal, Kartezjusz, Newton szukali tylko na drogach rozumu.
Dzisiejszy zachodni ch-janin czuje się czasami zażenowany nauką o Trójcy. Nie rozumie, że np. wschodni ch-janie traktowali tę koncepcję jako możliwość pamiętania o tym, że Bóg jest niepojęty. Ludzie zachodu mają mentalność, która wyklucza stanie przed tajemnicą lub mistycyzm, szukanie Boga we własnej percepcji.

Czy gdyby ch-janie XV wieku nie odebrali doświadczeniu religijnego tego, co jest w nim bardzo istotne, czyli tajemniczości, to czy ateizm by się zrodził? Owe nieporozumienie czym jest wiara. Owe pomieszanie pojęć: przedstawienie tego co jest pewnego rodzaju sztuką, poezją, czy muzyką, jako twierdzeń. XV-XVIII wiek to oczekiwanie, że to co jest tylko poezją, pewnego rodzaju ujęciem czegoś w formie wiersza, w niedosłownej formie, jest twierdzeniem, które należy rozpatrywać jak twierdzenia naukowe.