Zakończyło się referendum w Warszawie. Posypała się lawina komentarzy. Jedni dziennikarze mówią o żółtej kartce dla Gronkiewicz-Waltz i PO. Inni albo Ci sami o czerwonej kartce dla PiSu. Ktoś tam mamrocze, że "warszawiacy wygrali" - tylko co wygrali? Jakieś zawody się odbywały czy co? No i na koniec PiS zaczyna bredzić o tłumieniu demokracji i standardach białoruskich. I tym ostatnim zajmiemy się w niniejszym wątku. Politycy PiSu rację mają tylko co do jednego - referendum było chore. Jednak nie dlatego, że ktoś stosował w nich białoruskie standardy...

To nie PO stosowało białoruskie standardy, to nie PO niszczyło demokrację. Od samego początku niszczyły ją obecne przepisy referendalne, które pozostają w zupełnej sprzeczności z zasadą demokratycznych wyborów. Z niedowierzaniem obserwuję, że w gąszczu przeróżnych bredni żaden polityk nie podniósł jeszcze tak istotnej kwestii i nie wystąpił z postulatem niezwłocznej nowelizacji przepisów.

Jak można nazwać demokratycznym referendum, dla ważności którego (tj. żeby było wiążące) wymagany jest udział co najmniej 3/5 liczby wyborców, którzy uczestniczyli w wyborach poprzednich? Otóż nie można.

Dużo się robi dla promowania postaw obywatelskich i zachęca do uczestniczenia w wyborach w myśl zasady "nie głosowałeś to potem nie krytykuj". Tymczasem konstrukcja przepisów referendalnych burzy demokrację i jawnie zachęca do obywatelskiej bierności i pozostawania w domach. To co zobaczyliśmy w Warszawie było niestety smutną parodią obywatelskiej postawy. Dlaczego tak się stało? Partia popierająca obecną prezydent jawnie walczyła o to, żeby Warszawiacy nie poszli głosować, bo była to strategia bardziej opłacalna niż pójście do urn. Konstrukcja przepisów nie powinna dopuszczać takiej strategii.

Frekwencja wyborcza zawsze utrzymuje się na pewnym poziomie i odchylenia nie wynoszą więcej niż kilka procent. Załóżmy, że podczas normalnych wyborów samorządowych wynosi ona 55% uprawnionych. Gdyby dla ważności referendum frekwencja musiała wynosić 50% spośród tych 55% ogółu uprawnionych, którzy głosowali w poprzednich wyborach - wówczas sytuacja byłaby normalna i musiałaby nastąpić rzeczywista próba sił. Widać by było czy mandat do sprawowania władzy nadal jest większościowy czy tylko iluzoryczny. Tymczasem przy ustawowym wymogu 60% (czyli 3/5) nigdy nie opłaci się pójść do urn zwolennikom obecnie urzędującego prezydenta.

Bo po co? Jeśli któryś z prezydentów został wybrany np. w drugiej turze większością 53% do 47%. To Ci, którzy chcą go odwołać muszą już tym razem zebrać przewagę co najmniej 60% do 40% (trzeba założyć, że przy silnej polaryzacji sceny politycznej frekwencja z ich strony będzie zawsze zbliżona). Gdyby wszyscy wyborcy, którzy tradycyjnie chodzą na wybory grzecznie poszli do urn (brak ryzyka nieważności z powodu niedostatecznej frekwencji) wówczas zwolennikom odwołania wystarczyłoby 50% +1 głosów i strona przeciwna musiałaby się zmobilizować.

Pierwszy wniosek: Niech do urn chodzą zawsze tylko Ci, którzy chcą kogoś pozbawić stanowiska. Po co w ogóle fatygować zwolenników urzędującej osoby, gdy na karcie do głosowania znajduje się tylko jedno pytanie? Zamiast "referendum" należałoby pozostać na tzw. "zbieraniu głosów za odwołaniem". Zebrałoby się ponad 50% liczby liczby tych, którzy ostatnio głosowali i dziękujemy. Choć przy takim mechanizmie odwoływania za uzasadniony można by uznać również wyższy próg procentowy (nawet ten 60%), gdyż zbieranie głosów byłoby rozłożone w jakimś ustawowym czasie, a awanturników powstrzymywałoby przed zbyt pochopnymi inicjatywami w tym zakresie.

Drugi wniosek: Czy to referendum było tajne? Myślę, że każdy zna odpowiedź. Gdzie się do diabła podziała zasada tajności? Tu rozumiem PiS, który słusznie zauważa, że pójście do urn było właściwie tożsame z oddaniem głosu za odwołaniem. Tylko, że te "białoruskie standardy" wynikają z chorych przepisów prawa, a politycy PO tylko te przepisy wykorzystali. Te kilka procent wyborców którzy poszli i zagłosowali odwrotnie to w większości pewnie osoby, który nie zrozumiały strategii wyborczej. Kto chciał ten mógł stojąc przed lokalem wyborczym poznać preferencje wyborcze wszystkich swoich sąsiadów, znanych osób i nie tylko. Zasada tajności została podeptana ewidentnie.

Co zatem dalej? Każdy wytrawny polityk, któremu będzie grozić odwołanie, będzie odtąd pamiętał o "warszawskim kazusie" i namawiał do wyborczej bierności swoich zwolenników ośmieszając mechanizm i ideę referendum. Przepisy dot. referendum lokalnego w sprawie odwołania urzędujących prezydentów miast wymagają natychmiastowej zmiany.