Postęp naukowy nabiera takiego przyspieszenia (szczególnie w ostatnich dziesięcioleciach), że pewnie do końca XXI w. rozwiążemy większość zagadek przeszłości, zgłębimy tajemnice wszechświata a może i "dotkniemy boga".
Duże nadzieje pokładamy np. w kosmologii czy astrobiologi, które choć są w powijakach i bazują na teoriach, opierają jednak swe założenia na zdobyczach naukowych. Pomijając już zasługi Franka Drake'a, Mikołaja Kardaszewa czy Isaaka Asimova, podejmuje się próby naukowej definicji uniwersum opartej na zdobytej wiedzy.
Moją uwagę przykuła ostatnio działalność angielskiego fizyka Martyna J. Fogga, wybitnego naukowca w dziedzinie terraformingu (inżynierii planetarnej). Jednak istotnym wydał mi się eksperyment, którego wyniki opublikowano w 1987 r.w fachowym czasopiśmie Icarus. Program o nazwie "Outreach" polegał na przeprowadzeniu dokładnie przemyślanych, rozbudowanych symulacji komputerowych powstawania, rozwoju i ekspansji technicznych cywilizacji w naszej galaktyce. Publikacja zaszokowała świat naukowy. Wynikało z niej, że nasza galaktyka jest zasiedlona przez cywilizacje techniczne, istniejące dłużej niż Układ Słoneczny. Założono przy tym, że w czasie początkowym (czasie 0 dla eksperymentu) istniały już rozwinięte cywilizacje, a czas powstawania kolejnych oscyluje w granicach 100 tys. lat.
Wyniki symulacji obrazują, jak potencjalne życie przechodząc kolejne stadia ewolucji aż do istot rozumnych, stopniowo budując cywilizację rozpoczyna ekspansję, kolonizując kolejno okoliczne planety i księżyce, docierając wreszcie do skraju własnego układu planetarnego. Z naszego punktu widzenia problem dalszej ekspansji hamują odległości chociażby do najbliższych gwiazd. I tu program "Outreach" porzuca karkołomne teorie jak zagięcia czasoprzestrzeni, teoria tachionów, czarnych dziur czy wormholi. Okazuje się bowiem, że na odpowiednim etapie rozwoju cywilizacyjnego możliwa jest budowa kosmicznej arki - na początku skromnej, dla kilkudziesięciu rodzin, zapewniającej kilkudziesięcioletnią podróż przez kosmos kilku pokoleniom podróżników. Mijają setki lat a cywilizacja dysponuje już sztucznymi planetami o średnicy 100 km z lasami, jeziorami, kolonizuje obszar o średnicy obszar 20 lat świetlnych od macierzystej planety. Jednocześnie wzrastają różnice i podziały pomiędzy poszczególnymi zasiedlonymi planetami. Ta która ekspanduje najszybciej napotyka na inne, starsze i bardziej zaawansowane cywilizacje. Przy odrobinie szczęścia zawiera sojusz z napotkanym imperium i podporządkowuje sobie albo niszczy dawnych pobratymców. Wreszcie przykładowa cywilizacja sięga granic galaktyki.
W programie bierze udział mnóstwo cywilizacji, a w założeniu w tym wyścigu biorą udział organizmy o zupełnie różnych parametrach egzystencjalnych, zdolne zasiedlić nawet najbardziej niegościnne z naszego punktu widzenia planety. Największej udaje się skolonizować połowę Drogi Mlecznej z 500 mln planet, średnia zaś podbija mld gwiazd i milion planet! Nawiasem mówiąc dziś uważa się, że połowa gwiazd posiada układ planetarny. Co ciekawe z analizy wynika, że proces zasiedlania naszej galaktyki zakończył się gdy nasz Układ Słoneczny był jeszcze w powijakach.
Tak więc liderzy galaktyki wyprzedzają nas w rozwoju o miliardy lat, są na niepojętym dla ludzkości stopniu rozwoju technologicznego i duchowego. Kres podboju kosmosu sprzyja ich rozwojowi filozoficzno-duchowemu i wymianie między sobą wiedzy o kosmosie. Taki "sojusz galaktyczny" może więc bez trudu kontrolować i badać rozwijające się dopiero cywilizacje, takie choćby nasza. A jak twierdzi Carl Sagan, Ziemia mogła zostać odkryta już w czasach dinozaurów.
Tyle program. Obecnie dominuje jednak przekonanie, że granica galaktyki nie musi stanowić granicy ekspansji cywilizacji. Maksim Asimov definiuje taką cywilizację w klasyfikacji Kardaszewa jako cywilizację poziomu IV (wykorzystuje energię dostępną w swojej supergromadzie). Uczeni coraz częściej skłaniają się również, do hipotezy multiuniwersum - nieskończonej ilości wszechświatów (cywilizacja poziomu V wykorzystuje energię całego dostępnego wszechświata).
To jednak nie wszystko. Literatura SF dopisała do tej klasyfikacji kolejne dwa punkty: VI - cywilizacja wykorzystuje energię wielu wszechświatów oraz VII - cywilizacja "boska", "wieczna", zdolna kreować, stwarzać wszechświaty.
Wydaje mi się, że w eksperymencie pominięto jednak bardzo ciekawą zmienną. Mianowicie co by się stało, gdyby cywilizacja techniczna stworzyła inteligentną maszynę, która wymknęłaby się spod kontroli (jak w "Terminatorze"). Załóżmy, że taka maszyna byłaby w stanie w sposób nieograniczony zdobywać wiedzę, czerpiąc ją z unicestwianych kolejno cywilizacji. Nie ograniczałaby jej przecież bariery organizmów biologicznych i dostępność budulca do samoreplikacji. Możliwość podboju wszechświata, ba multiwszechświata doprowadzić nas może do pytania: czy maszyna może być bogiem? Na szczęście w filmach tego typu człowiek zawsze zwycięża i pewnie jeszcze długo oficjalnie nikt nie sformułuje takiego pytania. Jednak ta hipoteza nie wydaje mi się wykluczona. Wszak czy maszyna po zdobyciu "wszystkiego co możliwe" nie mogłaby się oddać kontemplacji rozwoju i zachowań organizmów organizmów biologicznych, zasiewając życie i zbierając mentorskie żniwo?
Z kategorycznymi osądami proszę się wstrzymać do 2015 r., kiedy to ESA wystrzeli satelitę Darwin, która przeczesze 100 tys. najbliższych gwiazd, wygaszając ich jasność i penetrując skład chemiczny atmosfer ich planet.
Zainteresowanych projektem "Outreach" odsyłam do anglojęzycznego źródła: www.users.globalnet.co.uk/~mfogg/fogg1987.pdf