Zachodzące współcześnie zmiany klimatyczne, czyli tzw. ocieplanie się klimatu, i przewidywany w jego następstwie wzrost intensywności i częstości występowania gwałtownych zjawisk pogodowych, stanowić będą, jak można się spodziewać, spore wyzwanie dla infrastruktury wielu polskich miast, w szczególności miast średnich i dużych. Warto bowiem mieć świadomość, że polskie miasta powstawały w specyficznych warunkach geograficznych, w tym klimatycznych, co przez wieki wpływało na taki a nie innych przebieg procesów urbanizacyjnych. Lokalizacja miasta, preferowane technologie w budownictwie, dominujący typ zabudowy, gęstość zaludnienia w poszczególnych obszarach miejskich, stan budowli hydrotechnicznych i kanalizacji - to tylko niektóre sprawy, o których warto pamiętać, gdy myśli się o przyszłości polskich miast w kontekście ocieplenia klimatu.

   W racjonalnie optymistycznej wersji wydarzeń postępujące zmiany klimatyczne będą na tyle powolne, że polskie miasta i ich mieszkańcy zdążą się do nich stopniowo dostosować i przyzwyczaić. Nawet optymista musi jednak przyznać, że będzie to wymagało długofalowego planowania, zdyscyplinowanego i skoordynowanego działania na różnych szczeblach administracji, a ponadto - o czym nie można zapominać - sporych nakładów (inwestowanie w infrastrukturę pochłania zawsze spore środki, niezależnie od tego, czy się buduje ją całkiem od nowa, modernizuje czy tylko utrzymuje w stanie zdatnym do użytku).

   Racjonalny pesymista, kierujący się maksymą "miej nadzieję na najlepsze, ale szykuj się na najgorsze", zwróci uwagę, że wiele polskich miast leży w pobliżu cieków różnej wielkości, a miasta średnie i małe częstokroć znajdują się nad rzekami. Stwarza to dwa rodzaje możliwych zagrożeń: pierwszym - są powodzie, z którymi wiąże się ryzyko wystąpienia podtopień, a nawet katastrofalnych strat materialnych, w tym zniszczeń w infrastrukturze o krytycznym znaczeniu dla życia miasta (drogi, mosty, ujęcia wody, stacje hydroforowe, oczyszczalnie ścieków); drugim - susze i niskie stany wód rzecznych, ponieważ w wielu polskich miastach wodę do różnych celów pozyskuje się właśnie wprost z przepływających przez nie rzek. Odrębny problem na terenach silnie zurbanizowanych stanowią tzw. powodzie błyskawiczne, które powstają, gdy wskutek obfitych opadów utrudnione jest odprowadzanie przez kanalizację burzową nadmiaru wody z terenu pokrytego zwartą zabudową, gdzie utrudnione jest wsiąkanie wody z deszczu w grunt.

   Fale upałów, których dolegliwość może - wraz z ocieplaniem się klimatu - w najbliższych latach znacznie się nasilić, będą też miały niewątpliwie wpływ na jakość życia ludności zamieszkującej w strefach śródmiejskich. Ze względu na panujący w tej części miasta brak zwartych skupisk roślinności, utrudniony zabudową napływ chłodniejszego powietrza, przegrzanie podłoża i nagromadzenie źródeł promieniowania cieplnego już obecnie w okresie letnim w centrach większych polskich miast panuje wyższa temperatura (miejskie wyspy ciepła), niż w bardziej oddalonych od centrum dzielnicach lub na terenach podmiejskich. W takich warunkach przy natężonym ruchu samochodowym łatwiej występuje smog fotochemiczny, co również nie pozostaje obojętne dla dobrostanu ludności w centralnej części miast. W dodatku, wskutek postępujących zmian w rozwoju miast, skutkujących pojawianiem się nowej zabudowy na obszarach wcześniej niezabudowanych lub skąpo zabudowanych, częstokroć dochodzi do uniedrożnienia dotychczasowych klinów napowietrzających, co pogłębia problem gromadzenia się zanieczyszczeń powietrza nad śródmieściem.

   Na domiar złego, w centralnych dzielnicach polskich miast występuje najwyższa koncentracja tej części populacji, która na fale upałów jest najmniej odporna, to jest małych dzieci i osób w wieku podeszłym. Wprawdzie w miastach w Polsce, podobnie jak w wielu krajach rozwiniętych, występuje zjawisko odpływu ludności na tereny podmiejskie, nie zmienia to jednak faktu, że centralne dzielnice polskich miast pozostają obszarami o względnie wysokiej gęstości zaludnienia. Wynika to, między innymi, stąd, że na tych obszarach dominuje, obok zabudowy biurowej, handlowej i przemysłowej, wielorodzinne i wielokondygnacyjne budownictwo mieszkaniowe: kamienice przyuliczne i osiedla blokowe. Niestety, latem taki rodzaj zabudowy nie gwarantuje jej mieszkańcom zachowania komfortu termicznego, a należy pamiętać, że liczba zgonów istotnie wzrasta w dni o temperaturze maksymalnej przekraczającej 30 stopni Celsjusza. Poza tym, o ile mieszkania w budownictwie wielorodzinnym wyposażone są w urządzenia czy instalacje do ogrzewania, co w polskim klimacie jest niezbędne w chłodniejszej części roku, to już dużo gorzej sprawa wygląda z odpowiednią wentylacją i klimatyzacją, i to nie tylko mieszkań, lecz również wielu budynków użyteczności publicznej. Nie wolno tego bagatelizować, wziąwszy pod uwagę fakt, że - jak prognozują demografowie - udział ludności w wieku podeszłym w ogóle ludności kraju będzie w Polsce systematycznie rósł jeszcze przez kilka najbliższych dekad.

   Naukowcy z Instytutu Ochrony Środowiska - Instytutu Badawczego w Warszawie i Wrocławiu, przyjrzeli się bliżej, jak na zmiany klimatyczne, mające nastąpić w nadchodzących latach, przygotowane jest miasto Kalisz, duże (jak na polskie warunki) miasto leżące nad rzeką Prosną. Przedstawione przez nich studium przypadku stanowi interesujące opracowanie na temat wrażliwości większych polskich miast na przewidywane zmiany klimatyczne. Jakie płyną z niego wnioski?