Niedawno zetknąłem się, poprzez znajomych, z panią pracującą w przedszkolu waldorfskim. Byłem zdumiony faktem, że coś takiego jest możliwe w naszej moherowej ojczyźnie. Przytoczę nieco wyjaśnienia.

W przedszkolach waldorfskich wykorzystuje się naturalny pęd dzieci do naśladowania wszystkiego co dzieje się w otoczeniu. Wychowanie odbywa się tu więc poprzez dobry przykład, a nie przez pouczanie i odgórne nakazywanie. Człowiek bowiem staje się człowiekiem wcielając w siebie przykład jaki daje inny człowiek. Nie tłumaczymy dziecku kiedy się mówi "proszę" a kiedy "dziękuję" lecz sami używamy tych słów w odpowiednich sytuacjach i dzięki temu dziecko się uczy - tak też powinno się robić ze wszystkim - uczyć poprzez przykład.

Pedagogika waldorfska to tak naprawdę wspieranie w rozwoju a nie wychowywanie. Każde dziecko musi się rozwijać na swój własny sposób, my mamy stworzyć tylko jak najlepsze warunki. To nie dziecko ma dostosować się do naszego myślenia tylko my musimy "wznieść się" do poziomu myślenia dziecka.

Jeszcze bardziej mnie zdumiewa fakt, że idee te żywe są od ponad 100 lat. Myślałem, że idee psychologii humanistycznej były czymś nowym, że Maslow, Rogers i inni stworzyli coś nowego, a oni bezczelnie ściągnęli program waldorfski i nawet się nie przyznali do tego (chyba że pamięć mi szwankuje). Mam wrażenie, że z nazwiskiem Steiner wcześniej się nigdy nie zetknąłem, mimo iż miałem szczęście i zaszczyt w czasach stanu wojennego redagować dla Jacka Santorskiego kilka świeżo przetłumaczonych prac z tamtego kręgu.

Ale najlepsze zostawiłem na koniec - coś, co uzasadnia umieszczenie tego wątku w tym dziale. Otóż pedagogika waldorfska powstała w środowisku ludzi głęboko religijnych, do dziś w przedszkolach waldorfskich dzieci się modlą (chociaż niekoniecznie do Bogów) wspólnie z opiekunami. Jest dla mnie zdumiewające, że w środowisku ludzi religijnych mogło powstać i rozkwitnąć coś tak pięknego i dobrego, jak pedagogika waldorfska. Dawkins pewnie uznałby, że to tylko metoda uwodzenia dzieci - udają dobrych, żeby ureligijnić dzieci, ale ja rozmawiałem, żartowałem sobie po swojemu, prowokowałem, patrzyłem w oczy... i widziałem prawdziwą klasę - ludzi w zasadzie niewierzących, ale przede wszystkim szanujących i kochających dzieci - ludzi, którzy są prawdziwą elitą wśród ludzi.