Protokół poprzedniego Spotkania tutaj:

Protokół ze spotkania Kawiarni Filozoficznej P.S.R., z dnia 10 grudnia 2009 r.

    Pozdrawiam Racjonalistów, Marcus Platonicus.

Propozycja tematu:

   Co to Racjonalizm? Jak się ma do Ateizmu, Emocji i Kartezjusza?

Opis:

Zwykle każdy ma się za racjonalistę. Zwykle na podstawie dowodów swoich poglądów "z Każdego Dziecka" ("każde dziecko wie, że..."), lub z Wiary, lub z Autorytetu. Zwykle nie zauważa przy tym ich sprzeczności nie tylko z faktami, ale i wewnętrznej. Czy jest jakiś twardy grunt - niezawodne kryterium rozstrzygające bycia Racjonalistą?

Z drugiej strony są stereotypy obiegowe w PL - racjonalista == ateista (tj. "wróg Prawdy, Dobra i Piękna!"). Lub - "każdy ma emocje, więc nikt nie jest racjonalny!". Jest też pewien nurt w klasycznej filozofii, o tej nazwie. Jaki jest w tym porządek?

Zobacz: Racjonalizm filozoficzny
Zobacz: Krytyczny racjonalizm
Zobacz: Światopogląd racjonalistyczny

   Pozdrawiam Racjonalistów, Marcus Platonicus.

W Spotkaniu uczestniczyli: Andrzej, Teresa, Jan, Jerzy, Anna, Marek, Maciek II, Maciek I, Iwona, Michał, Stanisław, Arek i Marian - Moderator.

Ustalono następującą listę proponowanych Tematów dyskusji:
    1. Co to Racjonalizm? Jak się ma do Ateizmu, Emocji i Kartezjusza?
    2. Czym jest Kultura? Czy ma wartość pozytywną? Dlaczego?
    3. Po co Człowiekowi Rzeczy Niepotrzebne - jak Muzyka, Sztuka, Wykwintność?

Po przedstawieniu przez autorów Tematów propozycji ich interpretacji i zakresu, w dwóch turach głosowania Tematy uzyskały następujące liczby głosów:
    1: (11,6); 2: (9,5); 3: (7,-).

Wybrano Temat 1.


Dyskusja tematu:

    Co to Racjonalizm? Jak się ma do Ateizmu, Emocji i Kartezjusza?

Marian (autor Tematu), w trybie Stanowiska Programowego, przedstawił zarys swoich poglądów w kwestiach związanych z pojęciem Racjonalizmu. Wiążą się z nim bezpośrednio pojęcia Rozumu i Wiary, a także Rozumienia i Rozumności. Ich statusy ontyczne są różne - to Wybór, Zjawisko, lub Zdolność.

Termin "Racjonalizm" będzie tymczasem stosowany wyłącznie w znaczeniu "Racjonalizm Krytyczny", lub "Racjonalizm Światopoglądowy", ale nie "Racjonalizm Filozoficzny".

Rozum - to Wybór podporządkowania Przekonań nadrzędnym Faktom i Logice.
Wiara - to Wybór podporządkowania Faktów i Logiki nadrzędnym Przekonaniom.
Racjonalizm - to uznanie Rozumu za wyłącznie uprawnioną, bo niezawodną, Postawę Poznawczą.

Tym samym, Racjonalizm z definicji wyklucza Wiarę - jako zaprzeczenie Rozumu, z uprawnionych Postaw Poznawczych.

Obecnie niezbędne podkreślić, że termin Wiara jest tu używany wyłącznie w znaczeniu wyżej podanym, tj. jako Postawa Poznawcza, a nie w innych znaczeniach: np. jako Religia lub Zaufanie.

Przez Logikę będziemy rozumieli zarówno Logikę Dedukcyjną, jak i Indukcyjną.
Przez Fakty będziemy rozumieli czyste Postrzeżenia Fenomenów (tj. Przedstawienia), a nie ich Interpretacje. (A więc takie Fakty, wbrew sceptykom, istnieją.)

Rozwijając, Racjonalizm będzie więc Wyborem Faktów i Logiki jako wyłącznych Narzędzi Poznania, do tworzenia Wiedzy, tj. Przekonań.
Rozum - to Wybór uznawania za Prawdziwe Tez wyłącznie na podstawie Faktów i Logiki.
Wiara - to Wybór uznawania za Prawdziwe Tez na innych podstawach niż Fakty i Logika. (Zwykle Autorytet, Głębokie Odczucie, Wizja senna lub epileptyczna, Objawienie, itp.)

Powszechne doświadczenie dostarcza niezliczonych przykładów zawodności Wiary i niezawodności Rozumu, a więc uzasadnienia Racjonalizmu. Formułowane przez oponentów kontrprzykłady, pokazują jedynie ich niezrozumienie pojęć i procesów, na temat których się wypowiadają.

    Obecnie pozwolę sobie przedstawić definicje Rozumienia, Rozumności i Redukcji, które miały zostać przedstawione, ale nie zostały - ze względu na Zakłócenie - o którym później.

Wnioskowanie Redukcyjne (Redukcja) - to wnioskowanie odtwarzające System Przyczyn, tłumaczących dany Fenomen, jako ich Skutek. Redukcja dynamiczna odbywa się w Czasie, Redukcja statyczna odbywa się w Złożoności.

Komunikat - to Fenomen "bogaty", tj. o wyraźnej złożoności (np. wypowiedź rozmówcy, widok za oknem, "Pan Tadeusz", taniec godowy cietrzewia, wskazania przyrządów pomiarowych).

Rozumienie - to Zjawisko poprawnego, szczególnie trafnego, Zredukowania danego Komunikatu do pewnego Modelu. (To proces zwykle wieloznaczny, choć trafne może być tylko jedno.)
Rozumność - to (stopniowalna) Zdolność Rozumienia.

Fenomeny danego Komunikatu często sugerują Badaczowi (Podmiotowi Poznania) postać Modelu - Hipotezy Poznawczej. Jednak zawsze trzeba go odgadnąć. Tu przydaje się wyobraźnia, wiedza, doświadczenie, intuicja i inspiracja.

Tak utworzony Model jest opisywany ciągiem Zdań Twierdzących. To jego Teoria. Z tych Zdań można dedukcyjnie wnioskować inne Zdania. Szczególne znaczenie mają te z nich, które opisują Relacje dające się sprawdzić empirycznie. Eksperyment i Obserwacja tej postulowanej Relacji tworzy Fakt - zachodzi lub nie zachodzi. Wynik pierwszy podtrzymuje i uprawdopodabnia Model, wynik drugi go obala. To wnioskowanie indukcyjne weryfikacji Hipotezy Modelu.

Od Modelu nie wymaga się absolutnej zgodności z Faktami. To przecież tylko pewna Idealizacja, czyli z definicji przybliżenie. Wystarczy zgodność dostatecznie dobra w dostatecznie szerokim i powtarzalnym zakresie wierności. Model wszechstronnie sprawdzony jest najbardziej praktycznym tworem, jaki Ludzkość (i inni Rozumni) w ogóle może mieć. Jest podstawą planowania, projektowania, tworzenia i rozwoju Cywilizacji.

Powyższe definicje odpowiadają na pytanie tytułowe - Co to Racjonalizm? Także określają twardy grunt, na którym się opiera. A jak się ma do Ateizmu, Emocji i Kartezjusza? - o tym później.

    Ciąg dalszy poniżej ...

    Ciąg dalszy powyższego ...

Jerzy podkreślił wielką rolę Wyobraźni, która jest zdolna daleko wyprzedzać Fakty, i kierować wysiłkami ludzi do celów, które dopiero staną się Faktami dużo później. Np. Telewizja, której koncepcja w Średniowieczu była magiczną Szklaną Kulą, a Faktem jest dziś.

Dalej stwierdził, że w Historii dominowali Religijni, co jego zdaniem oznacza, że Wiara nie zmniejsza Rozumu. Postęp przecież był.

Maciej II (ad vocem) zwrócił uwagę na instytucję Hipotezy, tj Faktu Przypuszczalnego (dowolnie złożonego), która będąc produktem Wyobraźni, w żaden sposób nie czyni z Wyobraźni konkurencji dla Faktów i Logiki. Przeciwnie - Hipoteza sama jest Faktem Poznawczym danego Podmiotu, i podlega weryfikacji przez Logikę i Fakty Obserwacyjne, pretendując do statusu Wiedzy.

Marian (ad vocem) zgodził się w pełni z pierwszą tezą Jerzego, ale nie z drugą. Historia europejskiej Nauki (włączając Filozofię) pokazuje, że totalna dominacja Religii i Wiary przez ponad 1000 lat, poczyniła ogromne spustoszenia. Z jednej strony widać je w kalectwie proponowanych Modeli Poznawczych (Teorii, Hipotez), gdzie zawsze musiało znaleźć się godne miejsce dla Bytów Transcendentnych wymaganych przez Religię, choćby były ciałem ewidentnie obcym - wg kryteriów logicznych. I odwrotnie - w niemożliwości politycznej Modeli podważających w czymkolwiek (choćby pozornie) kanon Religii. To wręcz manifestacyjne podporządkowanie Faktów i Logiki Przekonaniom - biskupów i papieży zawsze, a własnym w przypadku Wierzących. To był wyścig w dybach. Z drugiej strony widać je w efektach. Dojrzałość intelektualną Starożytnych Europejczycy odzyskali dopiero w Renesansie - momencie wyjścia z dybów. Nie podważa tej diagnozy fakt powolnego gromadzenia obserwacji empirycznych i rozwiązań technicznych.

Stanisław i Iwona podkreślili wielką rolę Wyobraźni, na co też zwracał uwagę Richard Feynman.

Marian potwierdził to stanowisko. Wyobraźnia jest Narzędziem tworzenia Modeli. Inspiracją do tego może być praktycznie wszystko - intuicja, sen, sztuka, przypadkowe zdarzenie (np. spadające jabłko Newtona), błąd (np. magia brył doskonałych Keplera).

Jerzy dodał, że również Wiara w Najwyższą Instancję (Boga) bywa Inspiracją.

Marian przeszedł do rozważenia relacji Emocji do Rozumu i Racjonalizmu. Stwierdził, że błędem jest pogląd przypisujący Irracjonalność Emocjom (na użytek tej analizy utożsamionym z Afektami i Uczuciami). Emocje to ewolucyjnie wytworzony, bardzo stary (obecny w szerokim rozumieniu u wszystkich zwierząt, a strukturalnie tożsamy z naszym u wszystkich strunowców) mechanizm Napędu do Działania osobniczego. Jest konieczny, aby zrobić cokolwiek, więc nie zginąć z bezczynności (np. podejść do wody i napić się). Emocje nie są aparatem poznawczym jak Rozum - są więc zjawiskiem z zupełnie innej sfery. W żaden sposób nie mogą stać się więc opozycją Rozumu.

Nie narusza tego opisu okoliczność, że Emocje często doraźnie modulują (modyfikują) System Wartości Podmiotu, wpływając w ten sposób pośrednio na jego Racjonalne Wybory.

    W tym momencie na sali pojawił się Nieoczekiwany Uczestnik (NU), który, po uzyskaniu zgody na włączenie się do dyskusji, zasypał nas mnóstwem kontrowersyjnych opinii i zarzutów, wprowadzając wyżej wzmiankowane Zakłócenie ...

# Zarzut 1 - Nie można kompetentnie mówić o Racjonalizmie, nie biorąc pod uwagę wszystkich sformułowanych dotąd definicji. Pytanie Mariana - Jaka Pana definicja? (NU - konsternacja.) Marian - Można i należy. Badacz to nie historyk, tu zadaniem znalezienie jednej dobrej. Ilość nie przechodzi w jakość. Reszta to najwyżej inspiracja.

# Zarzut 2 - Sformułowana tu definicja Racjonalizmu zawiera wiele Mocnych Założeń. Sprzeciw Mariana - Odwrotnie, ta definicja jest z wyboru minimalna, skrajnie oszczędna. To poważny zarzut, wymaga dowodu. NU - dowodzi, podając zastrzeżenia przeciw istnieniu Faktów i antynomiom w Logice. Marian odpiera - pierwsze uwzględniono, drugie są opanowane.

# Zarzut 3 - Sformułowana tu definicja Wiary jest niezgodna z Tomaszem z Akwinu. (Cytuje ją - opiera się na pojęciach Boga i Łaski.) Sprzeciw Mariana - Pojęcia Boga i Łaski są wewnętrzne w Doktrynie Katolickiej. Nie mogą więc być użyte do definiowania Wiary, która ma być jednocześnie użyta do legitymizacji tej Doktryny! To błąd Circulus Vitiosus, znany już Starożytnym. To definicja śmieciowa, polityczna.

Powyższe, to tylko wybór najważniejszych tez z intensywnej polemiki. NU zdawał się być z tych zawodowców tzw. nauk humanistycznych, którzy nie muszą mieć poglądów, skoro mają cytaty. Zadeklarował się jako agnostyk, ale lekturę o stosunku Wiary i Rozumu zarekomendował księdza katolickiego.

Jan i Marian wyrazili syntetyczny pogląd, że Racjonalizm - to poszukiwanie Prawdy środkami niezawodnymi.

Andrzej postawił pytanie - skąd się bierze masowa religijność w Polsce?


Na tym Spotkanie zakończono.

Nie podjęte elementy Tematu (przez Zakłócenie), zaproponowano kontynuować następnym razem.

Jak zwykle, uważam że Spotkanie było bardzo udane i owocne, mimo że z przygodami. Zachęcam do zamieszczania poniżej uzupełnień i komentarzy do niniejszego Protokołu.

Zapraszam na następne, w pierwszy czwartek stycznia - Protokolant.
Wątek następnego Spotkania tutaj:
Spotkanie Kawiarni Filozoficznej P.S.R. w Warszawie, 14 stycznia 2010 r.

    Pozdrawiam Racjonalistów, Marcus Platonicus.