Protokół ze spotkania Kawiarni Filozoficznej PSR., z dnia 25 listopada 2010 r.
W Spotkaniu uczestniczyli:
Michał I, Jarek, Michał II, Bogdan, Aleksander, Marian - Moderator.Ustalono następującą listę proponowanych Tematów dyskusji:
1. Co większe - Siła Wiary czy Siła Rozumu? Kiedy, dlaczego?
2. Czym jest Ścisłość - w Rozumowaniu, w Nauce, itp.?
3. Racjonalizm Zasady Niestosowania Przemocy - Mahatmy Gandhi'ego.
Po przedstawieniu przez autorów Tematów propozycji ich interpretacji i zakresu, w dwóch turach głosowania, Tematy uzyskały następujące liczby głosów:
1: (2,-); 2: (3,3); 3: (2,-).
Wybrano Temat 2.
-------
Dyskusja tematu: Czym jest Ścisłość - w Rozumowaniu, w Nauce, itp.?Marian (autor Tematu), w trybie Stanowiska Programowego, przedstawił swoją koncepcję Ścisłości. Dla Naukowców - bardzo wielu w ogólności, znacznej większości dobrych, a wszystkich w tzw. "Naukach Ścisłych" - Ścisłość jest po prostu kryterium jakości ich pracy. Wręcz jest synonimem naukowości. To oderwanie toku rozumowań od ich Podmiotu - nadanie im waloru obiektywności. Dokąd konkluzje będą zależne od autora, dotąd dla opisu Przedmiotu będą bezwartościowe. A więc dla celu Nauki. Stąd potrzeba obiektywności.
Ścisłość rozumowań lub wnioskowań (a więc procedur w dziedzinie Logiki), a nawet szerzej - wszelkich działań celowych - to podporządkowanie ich pewnym Regułom, niezależnym od stosującego, i uznawanym za słuszne. Jeśli sito Reguł jest wystarczająco kompletne - to stosujący je nie jest w stanie popełnić błędu! Co najwyżej, nie będąc wystarczająco biegłym w sztuce, może być nieskutecznym. Tak jest np. w Dedukcji arystotelesowskiej (stosując ją konsekwentnie - można dojść do wniosków cennych lub bezwartościowych, ale nigdy fałszywych).
Powyższe rodzi natychmiastowe pytanie - a skąd te Reguły, i dlaczego te, a nie inne? Odpowiedź na to pytanie dzieli Ścisłość na dwa podtypy - Proceduralną i Celowościową. W pierwszej, Reguły są w pewnym sensie pierwotne - pochodzą z autorytetu poprzedników, przekonania że są dobre, sprawdziły się, itp. W drugiej, wynikają z dedukcyjnego wyprowadzenia z Celu (do osiągnięcia), który jest tu jedynym bytem pierwotnym. Mówiąc o działaniach Podmiotów (będących z definicji Obiektami działającymi Celowo) - dla każdego ich działania mamy Cel określony z góry.
Ścisłość Celowościowa jest więc ścisłością totalną - wyprowadzenie dedukcyjne też jest ścisłe, i to celowościowo! Celem w dedukcji jest bezwzględne zachowanie prawdziwości kolejnych zdań wywodu. Cel w rozważanym procesie może co prawda być różny i zależny od Podmiotu, ale będąc zawsze jawnym - samo postępowanie (inferencyjne lub dowolne inne) - obiektywizuje. Nic zatem za plecami Odbiorcy, Podmiot zamataczyć nie jest w stanie! Tak np. postępuje się przy projektowaniu konstrukcji w inżynierii, przy dowodzeniu twierdzeń w matematyce, tak dochodził do konkluzji Sherlock Holmes.
Inaczej w Ścisłości Proceduralnej. Reguły Uznane - są co prawda zewnętrzne względem Podmiotu (więc obiektywne), ale niekoniecznie Celowe! Często pochodzą z Wiary. Wygrzewanie chorego pod pierzyną zwykle pomaga, ale puszczanie mu krwi zwykle szkodzi! Regulaminowa produkcja przy taśmie pomaga, takież palenie czarownic - nie pomaga. Odwołanie do Oczywistości w sprawach rutynowych zwykle pomaga, w sprawach precedensowych często szkodzi. Tak właśnie z reguły się dzieje przy empirycznym wypracowywaniu metodologii w Naukach Społecznych.
Bogdan wyraził pogląd, że Historia jako Nauka jest raczej nieścisła, co najwyżej Ścisła Proceduralnie. Podobnie dzieje się w innych Naukach Społecznych.
Jarek zauważył, że w Naukach Przyrodniczych jest Zasada wymogu Powtarzalności Wyniku Eksperymentu. Jest ona Proceduralna i empiryczna, ale można ją też wyprowadzić Celowościowo.
Bogdan, Jarek i Marian zgodzili się, że Celowościową Zasadą - koniecznym wymogiem dla Praw Nauki (tj. formułowanych Modeli Zjawisk) - jest wymóg ich trwałości i niezmienności (a dla zmiennych - niezmiennego opisu ich zmienności w czasie).
Aleksander i Marian nie zgodzili się z poglądem nt. Historii. Uznali, że w Metodologii Historycznej zdecydowanie jest Ścisłość Proceduralna, a współcześnie, w większości, jest już ona uzasadniona Celowościowo. Marian dodał, że w innych Naukach Społecznych też jest różnie.
-------
Na tym Spotkanie zakończono.
Jak zwykle, uważam że Spotkanie było udane i owocne. Zachęcam do zamieszczania poniżej uzupełnień i komentarzy do niniejszego Protokołu.
Zapraszam na następne, w drugi czwartek grudnia - Protokolant.
Wątek następnego Spotkania tutaj:
Spotkanie Kawiarni Filozoficznej PSR. w Warszawie, 9 grudnia 2010 r. Pozdrawiam Racjonalistów, Marcus Platonicus.
