Powszechne jest - widoczne m. in. wśród uczestników dyskusji nt. "wybory - bojkot?" przekonanie o niskim poziomie intelektualnym, moralnym i kultury w środowisku wpływającym realnie na zarządzanie państwem, czy ogólniej - na politykę w Polsce. I jest to przekonanie usprawiedliwione. Stan ten jest powodem licznych aktualnych niedogodności, a przede wszystkim zapowiada marną przyszłość. Najgroźniejsze jest w tym jednak powszechne przekonanie o własnym, osobistym braku możności działania poprawiającego sytuację. Rezultatem tego przekonania jest bierność połączona z bezsilnym biadoleniem, lub rozpaczliwe pomysły nieskutecznych, doraźnych działań w rodzaju bojkotu głosowania, lub oddawania głosów nieważnych. Jest bowiem oczywiste, że (1) bez analizy przyczyn złego stanu, (2) bez uświadomienia sobie, że na polityków wpływać można jedynie przez zgodne działanie możliwie licznych grup, a na koniec (3) bez uznania realności wyłącznie powolnych, wieloletnich procesów, nic sensownego wymyśleć się nie da.

Jeśli chodzi o (1), powszechne i moim zdaniem słuszne jest przekonanie, że sedno zła dobrze oddaje określenie "upartyjnienie państwa", który jednak termin wymaga bardzo obszernego objaśnienia. Obecnie stwierdzę jedynie, że nie oznacza on, iż sama idea tworzenia partii - czyli grup o zbliżonych poglądach na politykę - jest zła. Ustrój demokratyczny bez istnienia partii nie da się realizować, pod warunkiem jednak że nie będą one (tak jak to mam miejsce w Polsce) funkcjonować na zasadzie, że liczy się jedynie wódz (i ew. kryjąca się za nim koteria), a członkowie są mało znaczącym do niego dodatkiem. Sens istnienia partii jest zachowany tylko wtedy, gdy gremium przewodniczące wykonuje założony program pod rzeczywistą, sprawowaną w systemie większościowym kontrolą ogółu członków.

Co do (2) jestem przekonany, że z tego stwierdzenia wynika koniecznośc zrzeszania się w partie. Każdy, kto nie podejmuje w tym kierunku skutecznych działań, czyli nie należy do żadnej partii, świadomie pozbawia się możności działania naprawczego i nie ma moralnego prawa narzekać i usprawiedliwiać się z bezczynności.
Jest jeden czynnik, który zniechęca do stania się członkiem ugrupowania politycznego: przerażający jest w naszym społeczeństwie marazm, bezmyślna, powszechna zgoda na to, że osoba (grupa) wykonująca odpowiedzialne funkcje uniezależnia się od większości, nie poddaje dyskusjij i nie tłumaczy motywów podjętych działań nie omawia publicznie informacji otrzymywanych "z dołu", w wyniku czego istotne decyzje zapadają nie jawnie, lecz w kuluarach i gabinetach. Dokładnie sprawa ta znana mi jest jedynie w SLD, jednak wszystko wskazuje na to, że dzieje się tak we wszystkich stronnictwach.
I tu kolejne wyjaśnienie: winni temu stanowi rzeczy jesteśmy wszyscy: żaden "wódz" nie ośmieli się zlekceważyć zgodnego żądania członków partii. Np. dopóki zarzuty niedotrzymania obietnic wyborczych będą wysuwane jedynie przez pojedyńcze osoby, lub przez podobne do własnego ugrupowania koteryjne, pozostaną jedynie bezsilnym biadoleniem, jeżeli wypłyną one od przemawiającej zgodnym głosem licznej grupy pozbawionej piętna zależności od jakiejś kilkuosobowej kliki, odniosą skutek.
Perspektywa taka nie jest iluzją: np. gdy na zebraniach SLD domagam się wymuszenia na bonzach partyjnych demokratyzacji, nie spotykam sprzeciwu. Fakt, że charakteryzujący całe nasze społeczeństwo nawyk bierności, przyzwyczajenia do działań jedynie akceptowanych przez "wodza" są głęboko zakorzenione, nie przeczy temu, że powolnie, ale wyraźnie marazm ten ustępuje.
W konkluzji: każdy poczuwający się do odpowiedzialności za przyszłość naszego kraju winien należeć do wybranego przez siebie ugrupowania politycznego i oddziaływać na współczłonków w kierunku utworzenia zgodnego naciskania na kierownictwo, wymuszania na nim demokratyzacji.