>do Less (i do wszystkich podzielających krytykę chrz.):

Chciałam Cię zapewnić, że krytyka chrześcijaństwa to zupełnie coś innego niż krytyka Ciebie.
A tym całym resentymentem moim zdaniem można "dokopać" każdemu: zarówno chrześcijaninowi jak i ateiście.

Less, jak ty sobie wobrażasz to rzeźbienie czy "hodowlę"? W próźni? Przecież każdy z nas jest uwikłany w kontekst społeczno-polityczny. Przemiany na skalę społeczną muszą mieć odniesienie do realiów politycznych. W średniowieczu nawet byś nie pisnął. Aktualnie nadal jest tak, że trzeba mieć forsę i warunki, żeby się rozwijać. Jeśli pochodzisz z bogatej rodziny, to masz prostą sprawę. Ale jeśli musisz siebie kształtować i rozwijać samodzielnie to pojawiają się rozliczne problemy. Znam poetę, z mojego miasta, chyba najlepszego tutaj, który stracił zęby i cuchnie moczem. W moim mieście nawet kina nie ma, a liczy ono 120.000 mieszkańców.

Mądrość ludowa mówi: "Dobra rzecz wymaga czasu" - ja bym dodał jeszcze "wymaga czasu i pieniedzy."

Na kulturę masową jest dużo forsy. Na kulturę wyższą - niewiele. Skad wziaść tą forsę? Mamy czekać na mannę z nieba? Żeby urząd miasta zasponsorował wystawę młodych malarzy, to oragnizator musi uwikłać się w politykę. Musi np. przekonać ludzi, którzy szafują forsą na rozwój kultury, że warto zainwestować w młodych, a nie w kółko emerytek, które wyszywają obrusy. Tobie się to może wydać śmieszne i absurdalne, ale niestety takie są realia. Jeśli ktoś chciałby zrobić doktorat z filozofii Nietzschego, to musi skombinować 10 tysiaków i wydac trochę na książki, zagraniczne opracowania i teksty źródłowe, musi nauczyć się języka itp. Jeśli lekarz będzie chciał udzielić młodzieży licealnej wykładu na temat skutecznej ochrony przed wirusem HIV, to będzie usiał tak manewrować, żeby nie urazić "uczuć religijnych" księdza, który ma dobry układ z dyrektorką.

Botticelli, żeby malować swoje arcydzieła, musiał znaleźć potężnego sponsora (Cosimo di Medici). Michał Anioł brał pensję od papieża. Jak trafisz na jakiś uniwerek, to nie wszystko będziesz mógł mówić. Jeśli powiesz za dużo, możesz oberwać w łeb(vide: Łysiak). Jak można być takim nadczłowiekiem, który ustanawia nad sobą własne prawo, nie licząc się z prawem państwowych lub prawem grupy niszowej do której przynależy? Chyba tylko na odludziu, w jakimś sanatorium Santa Maria z gwarancją dożywotniej, sowitej renty. Albo trzeba opanować grupę. Być szefem, guru i rozdawać karty. Wtedy jest moc i władza.

Serwis Racjonalista jest takim wyjatkowym miejscem, w którym możemy sobie podyskutować nawet o błędach papieża. Możesz zbesztać Kościół i dogmaty. Ale to miejsce posiada siłę nie tylko dzięki jego twórcom. Klimat polityczny trochę nam sprzyja(tzw. demokracja i wolność słowa). Kościół powoli traci swoją pozycję, choć nadal pewnie czujemy się jakby w podziemiu, jak knuciciele, którym się marzy nowy porządek społeczny. Spójrz ile jeszcze zostało do zrobienia. Dlaczego nie ma szkołach filozofii? Kolejne pokolenia Polaków są urabiane przez kleryków, a potem przez TV, radio, masówkę. Tego jeden człowiek nie zrobi. Samotnie to możesz najwyżej sobie postawić pomnik ale w wyobraźni.

Co do oglądu rzeczywistości to mamy takie same refleksje, co do "hodowli", czy "wychowania" u FN już trochę inne. Sporo o tym myślałem i sobie popiszę. Będzie długo, ale myślę, że uda mi się zmieścić w tym moje, subiektywne refleksje dotyczące Twoich pytań.
Zacznę od tego, że termin "nadczłowiek" jest dla mnie zmianą na polu kultury. Już sam wydźwięk słowa budzi kontrowersje, ale nie chodzi tu o nic innego, tylko o zafunkcjonowanie człowieka na nowej, lepszej płaszczyźnie. Na pewno Nietzsche chciał to jakoś nazwać i twierdząc, że człowiek współczesny musi zostać przekroczony, musi zostać postawiony krok wyżej, więc dodał do słowa "mensch" przedrostek "uber". I mamy ubermenscha. Mamy nową płaszczyznę funkcjonowania człowieka, na której ten zaistnieje po przekroczeniu człowieka współczesnego.
Tak jak za czasów Nietzschego, tak i dzisiaj człowiek nie spełnia tych warunków, mimo że wiele się zmieniło, to za mało. Ubermenscha nie ma. Na drodze politycznej nie da się go wywołać. To jest kwestia przełomu kulturowego. To nie jest ten samo mechanizm, jak przy wytworzeniu komunisty, socjalisty, faszysty, liberała. Tutaj się nie da tego tak zrobić.
O polityce można zacząć, moim zdaniem, ewentualnie dyskutować, już kiedy nadczłowiek będzie i jakoś próbować to wszystko poukładać pod tym względem. Ale samo wytworzenie ma podstawę głównie kulturową, choć np. pewnie i ekonomiczną. Ale nawet, gdyby nadczłowiek zaistniał, to pole polityczne jest dla mnie czymś w tle...dlatego, że....i tutaj pójdę na łatwiznę i wstawię fragment komentarzu do "Wiedzy Radosnej" wyd. Zielona Sowa" aut. Krzysztofa Matuszewskiego: "Nadczłowiek jest rezultatem przemiany, do jakiej przygotować ma nauka Zaratustry (mobilizacja do przezwyciężenia człowieka w sobie, to znaczy do zaprzeczenia dekadenckiej gnuśności owocującej metafizyką: człowiek wykroczyć miałby poza siebie i równocześnie stać się sobą, czyli dotrzeć do swej ekstatycznej prawdy ). Może być też gdy spełnione już zostaną elementarne warunki, rezultatem "hodowli". Nazwa ta bulwersująca w perspektywie każdego indywidualizmu, odsyła wszakże wyłącznie do postulatu wychowania do dostojeństwa, którego status jest u Nietzschego- wbrew obawom, że enigmatyczność samego pojęcia prowadzić może do interpretacyjnych nadużyć, a w konsekwencji otwierać drogę barbarzyństwu- dość jasno określony. Dostojeństwo, którego nośnikami są silni i którego domkniętą, niejako strukturalnie niepodatną na regres personifikacją ma być nadczłowiek, jest stosunkiem do życia niezmediowanym przez reaktywność, nieskażonym więc resentymentem (uczuciem zawiści, jakim słaby darzy silnego, za to że nie może być tak samo twórczy i "władczy" jak on) ani wyrzutami sumienia. Dla człowieka dostojnego życie jest niewinne i nie domaga się odkupienia w żadnej przekraczającej je zasadzie. Transcendencji jako ułudzie pozwalającej słabemu krzepić się nadzieją, że nastanie kiedyś czas rekompensaty za cierpienia i klęski zespolone z życiem, mentalność dostojna przeciwstawia immanencję, czyli a fortiori zgodę na ten świat, a ściślej mówiąc - jako, że dostojny niczego nie dźwiga, nie jest tragarzem ani potakiwaczem (człowiek reaktywny, przygnieciony wizją ciężaru życia bądź bezwolna, niesamodzielna owca )lecz tancerzem - jego afirmację. Nie motywowany poczuciem niższości ani krzywdy dostojny nie musi się mścić; nie nakłania, nie gani, nie pogardza, nie karci; oddziaływuje zniewalającym powabem współtworzonym przez pewność i otwartość swych przekonań, subtelność, swobodę, lekkość, wdzięk, a także sprawiedliwość i tolerancję. Gdyby nie skąpstwo natury, niepozwalającej ludziom bić blaskiem odpowiednio do pełni ich wewnętrznego światła, rozpoznawalibyśmy go zapewne po silnie emanującym odeń blasku."
No i tak. To może mieć o tyle przełożenie na politykę moim zdaniem, na ile zmusi politykę do działania kultura. Dziś nie ma nadczłowieka i na polu polityki nie można go stworzyć. Dopiero wytwór kultury może kreować takie dziedziny jak np. oświata. Tu nie ma przepisu, sankcji, uwarunkowań prawnych, ale oddziaływanie kulturowe. Bodziec idzie od przemiany kulturowej, a polityka moze być dopiero później narzędziem w rękach kultury i zawsze tylko narzędziem, nigdy role nie mogą być odwrócone.
Polityka ma charakter służebny, nie inicjujący. Dlatego, moim zdaniem, jakby ktoś chciał się zabrać za to od strony polityki jak dyskutowaliśmy o tym na początku, to mu to nie wyjdzie, wyjdzie jakieś wypaczenie, które zostanie odrzucone. Zmiana musi wyjść od innej strony, ale o tym nieco poźniej. CDN.

Dla mnie nadczłowiek jest zmianą płaszczyzny fukcjonowania ludzkości. Może też zmianą jej archetypu? Taki uproszczony przykład. Człowiek, u swoich pradziejów, zapewne głównie roślinożerny, żyje jak inne zwierzęta, ale pewne cechy pozwalają mu na niby to drobną zmianę, mającą jednak kapitalne znaczenie w jego dalszym rozwoju kulturowym. Żyje on na jakimś ustabilizowanym poziomie, optymalnym w tym momencie, ale nagle zaczyna posługiwać się narzędziem, czego nie robią inne stworzenia. Narzędzie powala mu szokująco się rozwijać, kreować rzeczywistość, panować nad nią, władać do tego stopnia, że w końcu z kija, czy kamienia zradza się powiedzmy statek kosmiczny. Jest to totalny przełom kulturowy. W momencie, kiedy ów humanoid pierwszy raz wziął pałę do ręki i się nią posłużył dokonał się przewrót na płaszczyźnie kulturowej. Z humanoida, stał się uberhumanoid. Otóż myślę, że Nietzschemu chodzi o coś podobnego. O przekroczenie dotychczasowego człowieka. Mianowicie, zmiana płaszczyzny fukcjonowania ma dotyczyć złamania negacji i reaktywnej percepcji rzeczywistości (religie m.in )na afirmację, triumf sił aktywnych, kult życia. Zwycięstwo myślenia o światach alternatywnych względem życia ma zostać złamane absolutnym, bezwzględnym utkwieniem w życiu i afirmacji wszystkiego, co owo z sobą niesie.To ma być przekroczenie. Na tym polu, ta płaszczyzna ma wytworzyć ubermenscha, nowy typ. Co więcej, już tak indywidualnie, często zastanawiam się nad tym, czy Nietzsche wskazuje kierunek, czy może raczej przewiduje coś, co mu się wydaje nieuniknione na polu kulturowym. Sygnały wskazujące na to drugie płyną wielokrotnie. Nietzsche dość dobrze odgadywał przyszłość, XX wiek.... Twierdził, że okres wszechpanowania demokracji jest nieunikniony, przewidywał dynamiczny rozwój nauki. I tak się zastanawiam, czy ta przemiana z religijnych negacji w całkowitą afirmację nie była dla niego po prostu naturalną, ewolucyjną i nieuniknioną koleją rzeczy. Patrząc na dzisiejszy świat mozna takich tendencji się dopatrywać i to głównie w... Europie. Zmiany na polu kulturowym zaczynają być ogromne i gołym okiem widać, że Europa zaczyna pchać człowieka w stronę afirmacji, a negujące chrześcijaństwo ( które na siłę chce przypisywać Europie skłonność do nihilzmu, czy materializmu )coraz mocniej zostaje spychane na margines. Co prawda ekonomicznie Europa nie nadąża póki co za USA, czy coraz lepszymi pod tym względem Chinami, ale na polu kulturowym, moim zdaniem dzieje się bardzo dużo ( całkowita przemiana Hiszpanii, dynamiczne zmiany w Irlandii ), a będzie działo się jeszcze więcej. Ale to chyba jest bardziej spontaniczne, naturalne, niż przemyślane, kreowane, więc może jest to właśnie nieunikniona przemiana na polu kultury w kierunku afirmacji? No ale to tylko takie moje subiektywne spostrzeżenia. I może nadmierne chciejstwo, ale jestem optymistą.
Co do szkoły, to nie tylko filozofia, ale i psychologia, wszystko co uczy lepszej praktyki i rozumienia siebie, świata, życia. Dzisiaj jest to w dużej mierze marnowanie potencjału.

Miałem już nie pisać, ale jednak coś napiszę. Podsumowanie.

FN przeszedł do historii przede wszystkim jako wybitny moralista i krytyk kultury. Jego żarliwa moralistyka odziaływuje nadal i pobudza do refleksji. Jednak etyka nie przynależy w sensie istotowym do żywiołu filozoficznego. Źródłowa filozofia to ontologia i w drugim rzędzie epistemologia. Ontologia dotyka bytu, natomiast etyka ideałów. Dlatego kiedy FN mówi o nadczłowieku, to nie mówi o czymś "co jest" ale o tym "co być powinno". A co być powinno? To co jemu się podoba!!! Pewnie dlatego sceptycznie podchodzę do pisania FN. Zacznie lepiej czuję się w klimacie greckiej filozofii, frywolnej i głębokiej zarazem. W Grecji podjęto pierwsze i brzemienne w skutki rozmyślania nad istotą bytu. Etyka pełniła jeno rolę służebną.
Niemieckiej filozofii nie czuję, nie przepadam za nią. Czy znasz tą uwagę, jaką poczynił Stendhal? W jakimś stopniu odzwierciedla ona moje odczucia:

"Młodzi Niemcy, których spotkałem w Getyndze, Dreźnie, Królewcu, wychowani są na systemach rzekomo filozoficznych, które są jedynie ciemną i licho napisaną poezją; ale pod względem moralnym sięgają najwyższej i najświętszej wzniosłości. Zdaje mi się, że oni odziedziczyli ze swego średniowiecza nie republikanizm, nieufność i sztylet jak Włosi, ale silną skłonność do entuzjazmu i dobrej wiary. Dlatego co dziesięć lat posiadają nowego wielkiego człowieka mającego zatrzeć innych.(Kant, Fichte, Schelling... etc.)"

Pod jednym tylko ważnym względem czuję się bliskość duchową z FN:
Najbardziej kocham życie.

Pozdrawiam.

Jeszcze jedno. Nietzche jakiego pokazujesz to idealista.("kultura kształtuje politykę"). Taka jednostronna relacja nie występuje w rzeczywistości. Ta relacja jest obustronna. Nadczłowieczeństwo w twojej interpretacji można sprowadzić do zagadnienia "wolności". Przekraczanie granic to wzrost wolności. Ale nie ma wolności bez ograniczeń.

Jeśli politykę zrozumiesz, jak ja ją ujmuję, czyli jako realia bytowe, to zrozumiesz, że to co zwiesz kulturą, mogło się rozwijać tylko dzięki tym realiom. Artysta jako najdelikatniejszy twór ludzkości, ma rację istnienia tylko dzięki szczeblom niższym.
Znasz "potrzeby Maslova". Jak nie zaspokoisz najniższej, umrzesz. Innymi słowy to co wyższe jest najbardziej uzależnione od tego co niskie. Bowiem niskie może się obejść bez wysokiego. Ale wysokie nie. Dlatego Nietzsche obmyślił sobie swoją utopię:

"W lepszym porządku społecznym ciężka praca i trudy życiowe będą udziałem tego, kto najmniej wskutej nich cierpi, a więc najbardziej tępego, i tak stopniowo aż do najwrażliwszego osobnika."

Dla mnie jest to idea prosta i oczywista. Artysta zamiast iść do wojska, a potem podjąć pracę w kopalni, powinien mieszkać w willi i dostawać wysoką pensję od rządu.
Wyższa kultura ma rację bytu tylko dzięki tym, którzy za nią będą płacić, którzy ją utrzymają przy istnieniu, zaspokoją najniższe potrzeby artysty, aby ten nie musiał rozmieniać swego talentu w pracy zarobkowej.

Zresztą już mam dość tego FN.
Niech to robią Ci, którzy to lubią.
Spadam stąd.

>Chciałam Cię zapewnić, że krytyka chrześcijaństwa to zupełnie coś innego niż krytyka Ciebie.

Wiero, nie jestem tego wcale taka pewna, ponieważ zgodnie z krytyką chrz. F. N. jestem owcą, która wraz z innymi owcami, organizuje groźny spisek przeciw wilkom. Mówiąc serio rozumiem takie zarzuty, że strony wiary można się obawiać: tyrani i fanatyzmu. Ale czy wiara musi koniecznie musi się z tym wiązać? Chyba nie.
Ja jestem przekonana do takiej wiary, której ideałem jest zachowywanie dystansu i autonomii sumienia. Oczywiście, że tyrania i fanatyzm są złe, ale całkowite ograbianie się z porywu ku transcendencji również uważam za szkodliwe.