Czytam o debacie na temat projektu nowego prawa, zakazującego bankom, jak rozumiem, pożyczania pieniędzy osobom, o których z góry wiadomo, że są "niewypłacalne". Brakuje mi w tej debacie kluczowego wątku, zupełnie jakby jej uczestnicy nie rozumieli mechanizmu, który leży u podstaw tego procederu. Być może tą drogą uda się oświecić niektóre osoby. A więc, do rzeczy!

Przychodzi babcia do banku A i pożycza pieniądze na rok. Regularnie spłaca raty. Po kilku miesiącach kończą jej się pieniądze, idzie więc do banku B i pożycza większą kwotę na półtora roku. Regularnie spłaca raty. Gdy kończą jej się pieniądze, idzie do banku C gdzie pożycza kwotę dwukrotnie większą na dwa lata. Nawiasem mówiąc już spłaciła pierwszą pożyczkę, bank A znów oferuje jej kredyt, ale to rzecz uboczna. Babcia planuje wybrać się do banku D, a potem E...

W tym samym czasie, gdy babcia brała swój pierwszy kredyt w banku A, inna babcia wzięła swój pierwszy kredyt w banku E. Potem wzięła swój drugi kredyt w banku D, a teraz wzięła właśnie trzeci kredyt w banku C i dla zabicia czasu rozmawia z pierwszą babcią, wymieniając się z nią doświadczeniami.

Wyobraźmy sobie, że takich babć jest milion, i zapomnijmy o nich. Uprośćmy równania, zróbmy przybliżenie, skróćmy ułamki... I co widzimy? Widzimy jak banki w Polsce przelewają między sobą miliardy złotych rocznie i tworzą prawdziwe fikcyjne historie kredytowe swoich klientów. Wykazują się tym w sprawozdaniach finansowych i statystykach. A to tylko wierzchołek góry lodowej.

Istnieją dziesiątki podobnych mechanizmów, tylko bardziej skomplikowanych, które pozwalają bankom w jednym niebogatym kraju obracać co miesiąc miliardami dzięki kredytom inwestycyjnym, hipotecznym, lewarom giełdowym i wielu innym, bardziej skomplikowanym mechanizmom, generującym fikcyjny obrót pieniędzmi, które nie istnieją. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że taką piramidę finansową można budować w nieskończoność, bez żadnych fizycznych konsekwencji. Można ten proceder nazwać jeszcze jedną formą redystrybucji dochodów - bogaci, dobrze prosperujący biznesmeni, dzielą się swoimi zyskami z bankowcami i babciami, zamiast płacić większe podatki i dzielić się z biurokratami i tymi samymi babciami, które dostaną te same pieniądze w postaci wyższych zasiłków i rent. Trudno nawet z całą pewnością twierdzić, że taka piramida jest patologią lub objawem jakiejś choroby.

Świat buduje tę piramidę od dziesięcioleci, jednak jest to piramida wirtualna. Nikt z tego powodu nie cierpi, babcie otrzymują pomoc finansową, gospodarka się rozwija, bankierzy konkurują z urzędnikami, dzięki czemu żadna ze stron nie ma władzy absolutnej. Jednak zburzenie tej piramidy wywoła natychmiast tragiczne skutki, i to wcale nie wirtualne. Babcie stracą środki do życia i zaczną być ścigane przez wierzycieli. Inni dłużnicy też poczują się zagrożeni. Banki zaczną upadać, biurokracja urośnie w siłę... zresztą mogę się mylić, jak każdy. Nie to jest najważniejsze.

Najważniejsze jest mieć świadomość istnienia tej wirtualnej piramidy i rozumieć, na jakich fundamentach jest ona zbudowana. Dopiero na tej podstawie można prowadzić sensowną debatę, która powinna uwzględnić możliwe zagrożenia, jakie niesie ze sobą próba zburzenia tej piramidy.