Psychologia ewolucyjna nie opisuje i nie wyjaśnia wszystkiego, jak każda inna dyscyplina nauki. Wszystko wyjaśnia np. religia. Dana nauka objaśnia tylko to, co wchodzi w jej zakres. Psychologia ewolucyjna objaśnia, jak rozumiem, tylko zachowania zwierząt, które mają psychikę podobną do ludzkiej, i oczywiście, ludzką. W przeciwieństwie do socjobiologii nie ogranicza się wyłącznie do etologii, ale dostrzega przekaz kulturowy i element twórczy, np. fakt, że niektóre odkrycia i wynalazki nie powstały drogą doboru naturalnego, mimo że ludzkie potrzeby poznawcze powstały tą drogą.

Dla mnie najlepszym przykładem jest wyjaśnienie strategii rozrodczych człowieka w porównaniu do podobnych strategii innych zwierząt: goryle mają typowe haremy, młode orangutany polują na samice i je gwałcą, szympansy mają hierarchiczny poligyniczny promiskuityzm przypominający ludzkie organizacje przestępcze, ludzie mają monogamię bardzo rzadko występującą w świecie zwierząt. Ewolucjoniści potrafią wyjaśnić lub zamodelować, w jaki sposób dobór naturalny prowadzi do utrwalenia niektórych strategii eliminując mniej skuteczne.

Jednak monogamia jest bardzo rzadkim zjawiskiem, wymagającym bardzo specyficznych cech gatunkowych i środowiskowych, zoologom trudno było wyjaśnić, w jaki sposób dobór naturalny wywarł presję, aby praczłowiek, potomek brutalnych małp poligamicznych i promiskuitycznych, nagle wyuczył się obcej małpom monogamii. Socjobiologia próbowała zamodelować jakieś mechanizmy selekcji ze względu na np. długie okresy nieobecności samców wyprawiających się na dalekie polowania, albo ze względu na długotrwałą niesamodzielność dzieci, czy inne jeszcze cechy gatunkowe, rzekomo sprzyjające monogamii, jednak nic z tego nie wychodziło. Przeciwnie, coraz wyraźniej było widać z badań, że raczej odziedziczyliśmy po przodkach pociąg do promiskuityzmu i do życia w haremach: chłopaki rozglądają się za kolejnymi dziewczynami, dziewczyny skupiają się wokół władców, bogaczy i artystów, a odrzuceni szukają okazji do gwałtu.

Dopiero otwarte spojrzenie psychologii ewolucyjnej pozwoliło wyjaśnić zagadkę monogamii. Monogamia jest wytworem rozwiniętego umysłu, a nie tworem ewolucji. Kiedyś w odległej przeszłości praludzie żyli jak małpy - częściowo broniąc swoich haremów, częściowo dzieląc się kobietami zgodnie z hierarchią społeczną, ale ich rozwijający się umysł zaczynał dostrzegać coraz więcej i planować coraz lepiej, wreszcie samce dostrzegły, że walka z władcą haremu o dostęp do jego samic nie musi zakończyć się obaleniem wodza i wyniesieniem na jego miejsce przywódcy buntowników, którego niedługo znów trzeba będzie obalić, gdy zacznie ograniczać dostęp do samic, korzystając z władzy. Umysł zaczął przewidywać: "zdradzi nas, tak jak zdradził nas poprzedni przywódca, musimy się zabezpieczyć". Tak narodziła się idea umowy społecznej:

"Tym razem nie dopuścimy do sytuacji, takiej jak poprzednio - musisz przysiąc, że dasz każdemu z nas po jednej kobiecie na stałe i sam zatrzymasz sobie tylko jedną, i nie odbierzesz nam naszych kobiet, ma być tak, żeby dla każdego mężczyzny starczyło kobiety". Tak właśnie narodziła się monogamia u ludzi, nie w postaci instynktu, jak u niektórych gatunków ptaków, ale w postaci wymyślonego prawa. Jest to prawdopodobnie pierwsze prawo, jakie w tej właśnie intencji (prawnej) wymyślił nasz gatunek, wbrew własnym instynktom. Zamiast rozglądać się za innymi kobietami, mężczyźni zaczęli zazdrośnie pilnować się nawzajem i strzec własnych kobiet, żeby nie uciekły do haremu władcy. Ubocznym skutkiem tego prawa było odebranie kobietom wolności - kobieta stała się zastraszonym, sterroryzowanym więźniem mężczyzny. Dopiero cywilizacja wolnego świata dała kobietom trochę wolności. Efekt jest spektakularny. Okazuje się, że tysiące lat życia wg prawa monogamii nie odmieniło naszych genów. Najlepiej to widać po tym, jak masowo nastolatki pchają się do pokojów hotelowych artystów i bogaczy, bynajmniej nie po to, aby porozmawiać z wielkim człowiekiem, ale po to, żeby pozyskać jego plemniki, a potem jego opiekę, jeśli uda się począć dziecko.

To jest podstawowy dylemat naszej cywilizacji. Z jednej strony godność i wolność traktujemy jako jako wartość najwyższą, z drugiej strony, jeśli dać kobietom wolność, to większość mężczyzn straci szansę posiadania potomstwa. Zagrożenie to jest coraz większe, gdyż coraz popularniejsze stają się banki spermy. Wyobraźmy sobie wolny dostęp dla kobiet do banków spermy. A mężczyźni pozbawieni szans na potomstwo, zaczynają gwałcić, organizować się w gangi i wreszcie idą na wojnę, żeby porywać kobiety lub je gwałcić i niewolić. Jak mówi psychologia ewolucyjna - główną intencją wojny są kobiety sąsiadów, a najbardziej agresywne są te kultury, które dopuszczają poligynię.

Kiedyś ludzie wymyślili rozwiązanie - umysł mógł poradzić sobie z ciągłymi walkami, mordami i wojnami - racjonalnym rozwiązaniem była monogamia. Człowiek współczesny ma dla umysłu teraz wyzwanie o wiele trudniejsze - jak oddać kobietom wolność i nie dopuścić do powrotu poligynii, jak nie dopuścić do powrotu czasów nieustającego strachu i przemocy - czy możliwa jest poligynia bez przemocy, tak żeby każdy mężczyzna miał swoje dziecko? Psychologia ewolucyjna pozwala zrozumieć, jak powinien wyglądać racjonalny feminizm - kobiety mogą liczyć na pełna emancypację tylko pod warunkiem, że stworzą jakąś umowę społeczną na wzór tej, którą kiedyś stworzyli mężczyźni. Oni się umówili, że każdy ma prawo do kobiety. Kobiety muszą też się jakoś umówić, że każdemu mężczyźnie dadzą dziecko, w sposób jawny i w pełni kontrolowany, żeby miał on pewność, że dziecko jest jego - bez tego pełna emancypacja nie ma szans.