Zagadnieniem modelowania społeczeństwa i jego rozwoju zajmuje się ogromna rzesza zarówno specjalistów jak i amatorów. Osobiście należę do tej drugiej grupy i mimo, iż nie posiadam szerokiej wiedzy w tym zakresie (w może właśnie dlatego, iż tak jest) moim zdaniem tworzę całkiem nieźle opisujące rzeczywistość modele społeczne.

We współorganizowanych przeze mnie w ramach PSR spotkaniach kawiarni filozoficznej w Warszawie rozmawialiśmy na taki oto temat „10 najważniejszych zmian niezbędnych do swobodnego rozwoju społeczeństwa”. Temat został zaproponowany przeze mnie i zgodnie z tradycją spotkań jako zgłaszający temat przedstawiłem go bliżej. W jego istocie chodziło mi o to jakie są najważniejsze zmiany dotyczące społeczeństwa (zwłaszcza krajów demokratycznych, gdzie sprawnie działa wolny rynek) niezbędne do stworzenia drogą ewolucyjną stabilnego systemu społecznego, przy równoczesnym zagwarantowaniu szybkiego i ciągłego rozwoju tegoż systemu.
Temat wydaje mi się na tyle interesujący, iż chciałbym się podzielić z nim także z Wami.

Według mojej oceny, system społeczny, aby mógł być stabilny musi spełniać co najmniej następujące kryteria:
gwarantować niewielki rozwarstwienie stanu posiadania obywateli w społeczeństwie,
gwarantować minimalne środki do życia obywateli (oprócz osób które nie podporządkowują się „prawom ewolucji” - o nich później),
gwarantować dostęp do rzetelnej wiedzy, a szkolnictwo powinno również nauczać racjonalnego postrzegania świata oraz racjonalnego postępowania w życiu,

Aby zagwarantować natomiast szybki rozwój społeczeństwo powinno moim zdaniem:
zagwarantować mechanizmy umożliwiające działanie selekcji w społeczeństwie, jednak nie może być to w żadnym wypadku selekcja sterowana czyli między innymi eugenika nie wchodzi w grę,
zagwarantować swobodę zarówno gospodarczą jak i kulturową w możliwie największym zakresie,
zagwarantować możliwość podjęcia próby stworzenia nawet bardzo ryzykownego przedsięwzięcia zarówno gospodarczego jak i społecznego każdemu obywatelowi,

Są to oczywiście dość ogólnikowe kryteria, ale mam nadzieję, iż są one w miarę jednoznaczne. Oczywiście większość czytelników od razu zauważyła, iż bardzo zbliżonym do opisanego systemu jest system szwedzki, ale przy wybieraniu kryteriów w żadnym wypadku nie kierowałem się tym systemem (najwyraźniej Szwedzi robią podobne analizy ).

Poniżej szczegółowo przedstawiam moje propozycje, przy czym podkreślam, iż należy je traktować raczej jako zarys pomysłu niż gotowy do wdrożenia projekt. Nie zastanawiałem się także szczegółowo nad sposobem ich wprowadzenia co każdorazowo wymagałoby oddzielnej analizy.

Zmiany w mechanizmach rynkowych:
1.Pracownicy nabywają automatycznie udziały w spółkach, w których pracują. W przypadku wzrostu wartości spółki część wypłaty jest wypłacane w postaci udziałów (nowych serii). Niezbędny jest oczywiście mechanizm stabilizujący proporcje udziałów pracowników oraz mechanizm uniemożliwiający „wyprowadzanie” pieniędzy ze spółki większościowym udziałowcom. Oba mechanizmy można zapożyczyć ze spółek pracowniczych i instytucji kontrolujących różnego typu spółki. Moim zdaniem taki mechanizm spowodowałby z czasem rozłożenie wśród obywateli stanu posiadania udziałów w spółkach znacznie bardziej równomiernego niż jest to w obecnym momencie i co też istotne proporcjonalnego do wniesionego do społeczeństwa wkładu.
2.Wprowadzenie podatku długofalowego od posiadanego majątku dla osób o majątku przekraczającym potrzeby własne. Podatek mógłby wyglądać następująco (oczywiście jest to tylko idea):
Podatek płaciłoby się od wartości posiadanego majątku w przypadku, gdy majątek ten przekroczyłby równowartość 1 mln Euro. Podatek byłby np w kwocie średniej wartości posiadanego majątku z ostatnich 5 lat pomniejszonej o 1 mln Euro pomnożonej przez wysokości 1/8 procentowej wartości przyrostu produktu krajowego o ile taki przyrost był dodatni.
Taki mechanizm wymusiłby stabilizację gospodarki – najbardziej optymalne dla tego mechanizmu jest utrzymywanie się gospodarki na niewielkim wzroście gospodarczym. Zarówno recesja jak i bardzo szybki rozwój (przegrzanie koniunktury) jest bardzo niekorzystna dla osób zamożnych.
Z punktu widzenia podatku bardzo kosztowne są także wydatki konsumpcyjne, czyli nie przynoszące dochodów. Powyżej granicy 1 mln Euro od każdego wydatku luksusowego w praktyce będzie trzeba zapłacić wielokrotnie podatek.
Taki mechanizm wymusiłby także najprawdopodobniej również bardziej równomierne rozłożenie majątku w rodzinach, a w kontekście kilku pokoleń w całym społeczeństwie.

Zmiany w mechanizmach politycznych i administracyjnych.
1.Dla wszystkich istniejących stanowisk decyzyjnych sędziowie, posłowie, ministrowie, radni, prezydenci itd zostałyby stworzone odpowiedniki w systemie elektronicznym umożliwiające wgląd do decyzji jakie były podejmowane przez osoby na poszczególnych stanowiskach (swoisty CRM).
Osoby, które spełniłyby stosowne wymagania dla poszczególnych wirtualnych stanowisk miałyby wgląd do informacji na podstawie których podejmowano decyzje i mogłyby opiniować poszczególne decyzje. Oczywiście mogłyby również kierować wniosek o zbadanie sprawy do organu kontrolnego i ewentualnie prokuratury w przypadku podejrzenia popełnienia przestępstwa.
Wymogi co do osób mających uprawnienie do wglądu do poszczególnych informacji musiałyby być tak skonstruowane, aby co najmniej 5% procent osób podlegających obszarowo pod dane stanowisko mogło je spełnić i musiałoby być niezależne od płci, wykształcenia (ale nie wiedzy) itd. Konieczne mogłoby być dla przykładu np zdanie darmowego egzaminu/ów.
Taki system informatyczny przekazałby pełną kontrolę nad każdym państwowym stanowiskiem decyzyjnym w ręce obywateli.
Co więcej taka kontrola byłaby niemal całkowicie darmowa, gdyż moim zdaniem nawet obecnie przy bardzo słabej wiedzy o społeczeństwie odpowiednia ilość chętnych by się do takiej pracy znalazła.
Kontrola byłaby na dodatek bardzo szeroka i uczestniczyłaby w nich ogromna część społeczeństwa.
Portal taki mógłby także ewaluować w kierunku zastąpienia co najmniej niektórych stanowisk „stanowiskami wirtualnymi” czyli takich, gdzie decyzja byłaby podejmowana przez użytkowników.
Moim zdaniem byłby to także jeden z najlepszych z możliwych mechanizmów inicjowania zmian w całości mechanizmu polityczno-administracyjnego.
2.Stworzenie zbioru zintegrowanych ze sobą systemów informatycznych dla instytucji państwowych, do których dostęp będzie można uzyskać poprzez jednolity portal. Z poziomu systemu powinno być możliwe wykonanie wszystkich czynności administracyjnych za wyłączeniem takich, które wymagają obecności np przesłuchania.
W systemie powinny być widoczne wszystkie sprawy, ich stan itd.
Informatyzacja wszystkich urzędów w sposób zintegrowany w zamyśle ma do całkowitego minimum zmniejszyć styk petentów z jakimikolwiek urzędami i zarazem ujednolicić oraz zautomatyzować proces procedowania spraw.
Oczywiście przyczyni się do do znacznego zmniejszenia kosztów utrzymania urzędów i co jeszcze ważniejsze kosztów związanych z długotrwałym procedowaniem spraw i marnowaniem czasu petentów na bezproduktywne wizyty w urzędach.
Przyczyni się to także do lepszej obustronnej kontroli spraw obywateli na styku z urzędami.

Zmiany w edukacji
1.Wprowadzenie do szkół obowiązkowego przedmiotu mającego za zadanie otwieranie dzieci na świat, uczącego postrzegania świata bez strachu, sztucznych ograniczeń i uprzedzeń oraz uczącego racjonalnego myślenia.
Niestety szkoły niemal na całym świecie są raczej przygotowane do „generowania pracowników”. Niewiele szkół uczy mechanizmów myślowych pozwalających zrozumieć świat i „rozpalających miłość” do rozumienia i zmieniania świata.
Uczniowie są raczej uczeni w jaki sposób zaspokajać swoje instynkty i uczucia, a nie w jaki sposób zrozumieć świat i jego mechanizmy.
Niestety trudno sobie wyobrazić, aby społeczeństwo mogło nadal się szybko rozwijać jeśli niemal całe będzie koncentrowało się na zaspokajaniu instynktów i uczuć.
W warunkach Polskich ogromną barierą jest także kościół katolicki w sposób świadomy uniemożliwiający racjonalizację edukacji.

Zmiany w polityce socjalnej
1.Wprowadzenie silnego wsparcia socjalnego dla niezamożnych dzieci oraz dorosłych osób bezdzietnych.
Wszystkie dzieci z rodzin ubogich powinny być wspierane w edukacji oraz w zaspokajaniu podstawowych potrzeb. W przypadku konieczności wspierania przez państwo dzieci do edukacji licealnej i gimnazjalnej powinny być kierowane do internatów celem umożliwienia nowego startu (przecięcia ciągu przekazywania biedy, ewentualnie uniemożliwienia występowania patologii).
Także dorośli bezdzietni powinni być obejmowani szczególną opieką społeczną w tym szerokimi możliwościami wsparcia finansowego. Dobrowolna rezygnacja z uczestnictwie w cyklu życia jest oznaką dojrzałości społecznej i wymaga okazania szacunku oraz uznania.
2.Umożliwienie co najmniej raz każdemu dorosłemu obywatelowi stworzenia nawet bardzo ryzykownego przedsięwzięcia gospodarczego bądź społecznego np. firmy bądź partii. Oczywiście najprostszym sposobem jest przyznawanie jednorazowej bezzwrotnej dotacji. Taki mechanizm umożliwiłbym powstawanie wielu rzutkich firm i instytucji tworzonych przez równie rzutkich ludzi, którzy ze względu na zbyt duże ryzyko w innym przypadku by tych firm i instytucji nie stworzyli.

Powyższe propozycje wydały mi się w najsilniejszy sposób realizować założone cele, ale oczywiście jest to tylko moja subiektywna opinia.
Jedną z głównych przyczyn, dla których chciałem się podzielić z Wami swoim przemyśleniami jest fakt, iż moje propozycje zostały dość silnie skrytykowane na spotkaniu, ale co mnie zaskoczyło nie ze względu na możliwość ich realizacji w praktyce, ale głównie ze względu na samą ideę.
Jestem bardzo ciekaw Waszej opinii.
Korzystając z okazji zapraszam wszystkich racjonalistów na nasze spotkania każdorazowo ogłaszane na forum racjonalista.pl w dziale „Zaproszenia, imprezy”

Pozdrawiam serdecznie
Jarek Szczepanik