Podczas potopu szwedzkiego (1655) za cel postawił sobie uchronienie Jasnej Góry przed rabunkami i dewastacją ze strony wojsk szwedzkich. W tym celu ukrył obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, a w kaplicy umieścił jego kopię. Wysłał do króla Karola X Gustawa list - przechowywany obecnie w archiwum w Sztokholmie, w którym zgadzał się poddać twierdzę w zamian za gwarancję nienaruszalności sanktuarium. Kiedy jej nie otrzymał, zdecydował się zbrojnie bronić Jasnej Góry. Dowodził obroną twierdzy jasnogórskiej przez cały okres oblężenia: od 18 listopada do 27 grudnia 1655 roku.

Dzieje oblężenia przedstawił w pamiętniku datowanym na 1655 r., a na jego podstawie w 1658 r. napisał Nową Gigantomachię - beletrystyczny utwór o obronie częstochowskiego sanktuarium. Opis ten został wykorzystany w Potopie przez Henryka Sienkiewicza do stworzenia fabularyzowanego opisu obrony klasztoru.

Po co właściwie wojska wierne królowi szwedzkiemu rozpoczęły oblężenie klasztoru na Jasnej Górze? Wydaje się, że uczyniły tak... przez pomyłkę. I tym samym przyczyniły się do powstania największego polskiego mitu narodowego.

Szesnaście rozbitych szyb, trzy zabite konie, zniszczone koło od armaty, jeden poległy żołnierz (zabili go przez pomyłkę swoi), trzech zabitych cywilów (niektóre źródła mówią o czterech) - takie były straty obrońców klasztoru jasnogórskiego w czasie sławnego oblężenia. To nieduża cena za wydarzenie, które stało się zaczątkiem największego mitu polskiej historii.