Czytamy i słyszymy tyle absurdów na temat bezrobocia, że czas najwyższy spróbować wprowadzić trochę myślenia (dobrze by było, racjonalnego, ale jakiekolwiek też będzie dobre) do tego tematu. Samo słowo "bezrobocie" kojarzy się od razu raczej z bezkrólewiem, bezbronnym, bezczelnym, beznadziejnym, bezsensownym niż z rzadszymi superlatywnymi: bezstronnym, bezpłatnym czy bezstresowym. Dlatego trudno jest patrzeć obiektywnie i naukowo na ten temat.

Sięgnijmy więc do samych fundamentów - do najprostszych, bezdyskusyjnych prawd, aby emocjom, które temu tematowi towarzyszą, było trudno zaćmić rozum. Wyobraźmy sobie, że mamy całkowicie zastygłą, jakby sfilmowaną w pewnym czasie rzeczywistość i wprowadźmy do niej tylko jedną zmieną - porównajmy dwa warianty rzeczywistości, różniące się tylko wartością jednej zmiennej.

1. Zmienną jest wydajność pracy (wysoka, niska). Porównajmy takie dwa filmy! Czym się one różnią? Odpowiedź widać nie od razu i nie na każdej parze filmów. Ale jeżeli weźmiemy do porównania parę filmów o dużej różnicy wydajności, to wtedy dostrzeżemy, że na jednym filmie ludzie cały czas pracują, a na drugim filmie ludzie po pewnym czasie nie mają już nic do roboty, bo już wykonali całą swoją pracę, zanim film się skończył.

2. Jakość produkcji (wysoka, niska). Jeżeli filmy będą dostatecznie długie, zobaczymy że na obu filmach ludzie zakończyli pracę i nie mają już nic do roboty, oprócz poprawienia tego, co zrobili źle. Tylko że na filmie z pracą wysokiej jakości ludzie będą poprawiać niewiele, a na filmie z produkcją bubli, będą mieli dużo do poprawienia. Po pewnym czasie będzie efekt jak z wydajnością - na jednym filmie ludzie jeszcze pracują, na drugim już nic nie mają do roboty.

Oto więc mamy dwie fundamentalne przyczyny bezrobocia: wysoka jakość i wysoka wydajność pracy. Tę samą pracę można wykonać gorzej, ale wtedy potrzeba do jej wykonania więcej ludzi. Ta zależność daje odpowiedź na pytanie, dlaczego w socjalizmie nie ma bezrobocia, a w kapitalizmie bezrobocie jest immanentne. System socjalistyczny nie pozwala dobrze pracować, system kapitalistyczny wymusza nieustanny wzrost jakości i wydajności pracy poprzez konkurowanie firm na wolnym rynku - im lepiej pracuję, tym większy zysk ma moja firma.

3. Zakupy. Na jednym filmie ludzie kupują dużo, na drugim - mało. Na drugim filmie zapełniają się magazyny, bo ludzie mniej kupują, więc produkcja ustaje, bo magazyny się przepełniają.

3a. Oszczędności. Gdy ludzie oszczędzają, mniej kupują. Mamy więc prostą zależność: im więcej oszczędności, tym większe bezrobocie, im więcej długów, tym mniejsze bezrobocie.

3b. Marnotrawstwo. Na pierwszym filmie ludzie wyrzucają na śmietnik część produktów, na drugim używają ich długo. Na pierwszym filmie produkcja się toczy, bo ludzie kupują, wyrzucają i znów potrzebują kupić to co wyrzucili - robią więcej zakupów i magazyny się nie przepełniają. Mamy więc prostą zależność: im więcej marnotrawstwa, tym mniejsze bezrobocie.

Podsumujmy więc te cztery zależności w jedną politykę. Polityka walki z bezrobociem to: lenistwo w pracy, produkcja bubli, zadłużanie się w bankach, wyrzucanie na śmietnik kupionych rzeczy i kupowanie więcej nowych rzeczy.

O czym świadczy wysokie bezrobocie? Świadczy o wysokiej jakości i wydajności pracy, świadczy o tym, że ludzie oszczędzają pieniądze i nie wyrzucają kupionych rzeczy, tylko je konsumują, zamiast kupować nowe jeszcze raz.

Dlaczego walka z bezrobociem jest taka trudna i nieskuteczna? Dlatego, bo ludzie są z natury dobrzy i uczciwi - nie odpowiada im życie w pracy, wśród bubli, leniuchów, cwaniaków, w długach, w sklepach i na śmietnikach. Ludzie wolą uczciwie mniej pracować i mieć więcej czasu na rozrywkę i odpoczynek... a bezrobocie jest tego skutkiem ubocznym - ostatnim nieracjonalnym atrybutem zdrowego społeczeństwa.

Jaka więc jest racjonalna polityka w tym najprostszym modelu? Odpowiedź jest bardzo prosta i oczywista, jak już się zrozumie zagadnienie:

Skrócić tydzień pracy!