Rudyard Kipling – piewca brytyjskiego imperializmu oraz misji (brzemienia) białego człowieka w swojej słynnej „Balladzie o Wschodzie i Zachodzie napisał: „Oh, East is East and West is West and neper the twain shall meet”. Jakże bardzo mylił się. Bo przecież spotkały się 2000 lat przed jego narodzeniem i spłodziły wielce oryginalną, synkretyczna kulturę. W przeglądzie kampanii militarnych Aleksandra Macedońskiego bitwa z indyjskim władcą Porusem nad rzeką Hydaspes w 326 r. p.n.e. odgrywa wcale znacząca rolę, tak ze względu na użycie w tym starciu słoni bojowych przez armię indyjską jak i – przed wszystkim – ze względu na to, iż konfrontacja ta wyznacza wschodni kres zwycięstw i zdobyczy militarnych wielkiego Macedończyka. Jednakże zazwyczaj po owym zwycięstwie zarzucamy dalsze śledzenie rozwoju wydarzeń na tych orientalnych rubieżach świata hellenistycznego i wraz z Aleksandrem zaczynamy cofać się z powrotem ku znanemu, oswojonemu Zachodowi. A tymczasem wysunięte skrajnie na wschód domeny imperium aleksandrowego przechodziły bardzo intrygującą i znamienną ewolucję. W trakcie wojny Persów z Aleksandrem, Bessos, satrapa perskiej prowincji Baktria zbuntował się, ogłaszając się władcą nowo powstałego państwa. Jego rządy nie trwały jednak zbyt długo. Został wkrótce pokonany przez Aleksandra, a Baktria ( północny Afganistan, obszar wokół obecnego miasta Balch) została częścią rozległego imperium hellenistycznego. Po śmierci Macedończyka, w wyniku wojen diadochów Baktria przypadła w udziale Seleucydom. Za rządów Seleukosa I i Antiocha I nastąpił rozwój prowincji, powstało wiele miast, wzmacniono panowanie żywiołu greckiego na peryferiach kruszącego się imperium. W wyniku powstania państwa Partów, Grecy Baktryjscy zostali odcięci od państwa Seleucydów oraz świata hellenistycznego. Baktria przeistoczyła się w niezależne królestwo Greków Baktryjskich po rządami Diodotosa oraz jego następców. Organizm ów przetrwał ponad 100 lat umacniając się oraz dokonując ekspansji na dolinę Indusu oraz Indie północno – zachodnie. Około 180 r. p.n.e. z Królestwa Greków Baktryjskich wyodrębnił się niezależny organizm – Królestwo Indo-Greckie – na terenie Pendżabu ze stolicą w Gandharze. I właśnie na terenie tego państwa doszło do wielowarstwowego synkretyzmu kulturowego Wschodu i Zachodu. Jego najwybitniejszym władcą był Menander I. Za jego rządów królestwo osiągnęło szczyt swojej ekspansji terytorialnej. Sięgało od Kabulu na wschodzie po Czandigarth we wschodnim Pendżabie oraz od doliny rzeki Swat na północy po Kandahar na południu. Imię Menandra I zachowało się tak w tradycji zachodniej jak i indyjskiej (buddyjskiej). O podbojach Menandra pisze największy rzymski geograf Strabon oraz indyjska kronika Juga Purana. Menander I nawiązując do najlepszych tradycji hellenistycznych miał przejść na buddyzm i w tradycji buddyjskiej znany jest jako król Milinda – który odegrał kluczową rolę w propagowaniu tej religii na obszarze północnych wpływów cywilizacji indyjskiej. Miał zdecydować się na taki krok po debatach filozoficznych z buddyjskim mędrcem Nagaseną. Konwersji Menandra I na buddyzm oraz swoistym protokołem z powyższych debat, jest traktat buddyjski „Milindapanha” ( „Pytania Milindy") zaliczany do klasyki literatury buddyjskiej. W dziele owym Menander I przedstawiony jest jako władca mądry, roztropny, zwycięski, który po uregulowaniu należytym spraw krajowych, przekazuje ster nawy państwowej swojemu następcy, a sam abdykuje by wieść żywot buddyjskiego sadhu, w celu pogłębienia iluminacji jakiej doświadczył. W tradycji źródeł zachodnich (znów koegzystencja dwóch rodzajów źródeł), u Plutarcha, Menander I nie abdykuje, umiera podczas jednej ze swoich wypraw wojennych, a jego ciało po dokonanej kremacji zostaje – w postaci prochów – pochowane na terenie całego kraju pod specjalnie na tę okazję skonstruowanymi stupami. Synkretyczny charakter władztwa Menandera I znalazł swoje najlepsze odzwierciedlenie w numizmatyce i sztuce. Menander I zostawił ogrom monet – na których pojawiają się obok motywów greckich, także motywy indyjsko – buddyjskie, takie jak na przykład wizerunek ośmiobocznego koła dharmy. Jeszcze lepiej owo przenikanie jednych wzorców w drugie widać w sztuce państwa indo – greckiego – zwanej od jego stolicy sztuką Gandhary. Podrzucam link do długiego tekstu z wikipedii na temat – zachęcając szczególnie do obejrzenia licznych zdjęć, jakimi okraszony jest ów tekst. Synkretyzm pierwiastków wschodnich i zachodnich jest na nich zauważalny gołym okiem dla największego laika. Co szczególnie zaskakujące, przejęte prze buddyzm od Greków różnorakie motywy w sztuce, wraz z ekspansją tej religii trafiły do różnych krajów – oddziaływując bardzo mocno na lokalne schematy i motywy. Na mnie największe wrażenie zrobił japoński bóg wiatrów Fujin, trzymający nad głową worek z wiatrami w geście będącym dokładną kopią wyobrażeń greckiego boga Boreasza.
en.wikipedia.org/wiki/Greco-Buddhist_art