Żeby żyć w społeczeństwie skazany jesteś na wymianę dóbr z innymi. Wnosisz swój niewielki wkład do społecznego dobrobytu, a w zamian otrzymujesz zróżnicowaną paletę rzeczy materialnych i świadczeń. Po niektóre z nich wystarczy zwyczajnie wyciągnąć dłoń, szczególnie te najprostsze jak żywność, ubranie, bilety komunikacji. Jeśli jednak chcesz otrzymać produkty bardziej złożone, takie jak drogi samochód, dom, albo jeśli zechcesz wybudować fabrykę lub nabyć maszyny wówczas musisz się zobowiązać, że oddasz społeczeństwu równowartość pobranych dóbr. Dodatkowo musisz ponieść koszty sporządzenia takiej umowy. Ta umowa to kredyt bankowy, a koszt jej sporządzenia to odsetki.

Na załączonym obrazku przedstawiona jest przykładowa oferta kredytowa wybranych banków polskich, w kolejności od najbardziej korzystnych do najbardziej niekorzystnych (z punktu widzenia klienta). O opłacalności dla kredytobiorcy w największym stopniu informuje "całkowity koszt kredytu (wraz z ubezpieczeniem)" "RRSO" czyli rzeczywista roczna stopa oprocentowania.

Spróbujmy na początek przeanalizować rentowność prowadzenia działalności kredytowej przez banki. Dla uproszczenia obliczeń przyjmijmy, że całkowity koszt kredytu wraz z ubezpieczeniem stanowi zysk banku. W istocie, nawet jeśli każdy bank otrzymuje inną część tej sumy jako zysk to przyjęte uproszczenie pozwoli nam zbudować wyobrażenie o mechanizmie funkcjonowania pieniądza. Pomijamy także dla przejrzystości zapisu wpływ inflacji i koszty funkcjonowania banku.

Zatem pożyczając nam 5.000 złotych Dominet Bank otrzymuje od kredytobiorcy 981,90 zł zapłaty za tę usługę, natomiast Lukas Bank - aż 2.290 zł.

I. W prostym przeliczeniu oznacza to, że Dominet Bank pożyczając nam 5.000zł otrzymuje od nas w zamian 5.981,90 zł (5.000+981,90), natomiast Lukas Bank otrzymuje od nas 7.290 zł (5.000+2.290).

To oznacza, że ich rentowność wynosiłaby odpowiednio:

R Dominet = 981,90/5.000 = 19,6%

R Lukas = 2.290/5.000 = 45,8%

Rentowność: 19,6% - 45,8%

Obliczona powyżej rentowność odnosi się jednak w większym stopniu do osób fizycznych, aniżeli do banków. Osoba fizyczna musi mieć pieniądze na to, aby je pożyczyć. Natomiast bank, aby pożyczyć pieniądze zobowiązany jest przez ustawodawcę do posiadania jedynie niewielkiej części kredytu tzw. rezerwy częściowej. Przykładowo w Polsce rezerwa częściowa dla banków wynosi 3,5%, w strefie euro - 1%.


II. Przeliczmy zatem ponownie rentowność przywołanych kredytów pamiętając, że oba banki aby pożyczyć 5.000 zł muszą posiadać w warunkach polskich jedynie kwotę:

5.000 zł x 3,5% = 175 zł

To oznacza, że ich rentowność wynosiłaby odpowiednio:

R Dominet = 981,90/175 = 561,1%

R Lukas = 2.290/175 = 1.308,6%

Rentowność: 561,1% - 1308,6%

Zatem rentowność banków wzrasta radykalnie ze względu na fakt, że nie muszą one posiadać całej kwoty jaka jest przedmiotem kredytu.

III. To jednak nie jest koniec naszych obliczeń. W istocie bank komercyjny zaciąga w banku centralnym kredyt na wysokość rezerwy częściowej dla udzielonego klientowi kredytu. Bank komercyjny nie musi dysponować kwotą 175 zł, bo ją zwyczajnie pożycza w banku centralnym.

Oprocentowanie kredytów udzielanych bankom komercyjnym przez bank centralny określa stopa redyskontowa stanowiona przez Radę Polityki Pieniężnej. Od 6. czerwca 2013 roku wynosi ona 3,0%.

Zatem rzeczywisty koszt ponoszony przez banki komercyjne wynosi jedynie 3% od kwoty stanowiącej wysokość rezerwy częściowej:

175 zł x 3,0% = 5,25 zł

To oznacza, że rzeczywista rentowność banków odnosząca się do ponoszonych przez nie kosztów wynosiłaby odpowiednio:

R Dominet = 981,90/5,25 = 18.702,9%

R Lukas = 2.290/5,25 = 43.619,0%

Rentowność: 18702,9% - 43619,0%

Jak z powyższego wynika na to aby udzielić kredytu w wysokości 5.000 zł bank komercyjny musi dysponować kwotą 5,25 zł. Za udzielenie tego kredytu otrzyma od kredytobiorcy zapłatę w wysokości od 981,90 zł (Dominet Bank) do 2.290 zł (Lukas Bank).

Zatem klient płaci bankowi od 187 razy więcej do 436 razy więcej od kosztu wygenerowania każdej złotówki, którą bank wprowadza do obrotu.

Czy to rozumowanie zawiera błąd?