Zbieraczki pszczoły miodnej pasą się zwykle na dość dużym obszarze, rozciągającym się wokół ula w promieniu kilku kilometrów, a więc osiągającym nawet kilkadziesiąt kilometrów kwadratowych powierzchni. Na całym tym obszarze pszczoły zbieraczki są narażone na kontakt z różnymi zanieczyszczeniami chemicznymi, które znajdują się nie tylko we wziątku - pyłku, nektarze i spadzi, ale również unoszą się w powietrzu lub pokrywają powierzchnie, z którymi owady mogą mieć kontakt.
   Środki ochrony roślin trafiają do pszczelego wziątku najczęściej drogą oprysków nalistnych, ale udowodniono, że mogą być pobierane przez roślinę z gruntu (w przypadku tych środków ochrony roślin, które podawane są doglebowo lub są wykorzystywane do zabezpieczania materiału siewnego), i w ten sposób ostatecznie trafiają do nektaru, pyłku czy spadzi. Wraz z pożytkiem różne zanieczyszczenia trafiają - bezpośrednio i pośrednio - do pierzgi, czyli sfermentowanego pyłku, który służy za pokarm młodym robotnicom, larwom i matce.
   Naukowcy z Zakładu Analizy Żywności Instytutu Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego w Warszawie przebadali 53 próbki pierzgi, dostarczone im przez pszczelarzy z 13 miejsc w Polsce. Celem badań było zidentyfikowanie zanieczyszczeń chemicznych obecnych w pierzdze i określenie ich poziomu.
   Naukowców interesowały w szczególności zanieczyszczenia pierzgi pestycydami i innymi tzw. trwałymi zanieczyszczeniami organicznymi, takimi jak polichromowane bifenyle i polibromowane etery difenylowe. Wymienione substancje chemiczne nie tylko są częstokroć szkodliwe dla zwierząt i ludzi, ale mają przy tym stosunkowo długi czas rozkładu. W związku z tym - względnie trwale rozprzestrzeniają się w środowisku i ulegają silnej akumulacji w tkankach organizmów zwierzęcych, zwłaszcza tych będących ostatnimi ogniwami łańcuchów pokarmowych. Wiele tych substancji jest (bądź było do niedawna) szeroko stosowanych i są one obecne niemal wszędzie - w wodzie, glebie, powietrzu i organizmach żywych.
   Naukowcom w pierzdze pozyskanej z polskich ulów dało się wykryć w sumie 29 pestycydów, które były obecne w ponad 60% próbek (z tego w ponad dwóch trzecich przypadków chodziło o więcej niż jeden pestycyd).



   Najczęściej i w najwyższych stężeniach były to fungicydy, czyli syntetyczne związki chemiczne o działaniu grzybobójczym; na drugim miejscu pod względem częstości występowania w próbkach i sumarycznego stężenia - insektycydy, a na trzecim - herbicydy. Normy unijne dotyczące maksymalnego dopuszczalnego stężenia pozostałości pestycydów w żywności zostały przekroczone w ponad jednej czwartej zebranych próbek.
   Jak zauważają naukowcy - "Pszczoły mogą zbierać zanieczyszczony pyłek lub nektar, lecz równie dobrze mogą być narażone na bezpośredni kontakt z kropelkami oprysków podczas stosowania pestycydów lub z drobinkami kurzu powstającymi podczas zaprawiania nasion".
   Zanieczyszczenia pestycydami mogą też pochodzić z samego ula, ponieważ niektóre pestycydy znajdują zastosowanie w zwalczaniu chorób pszczół, na przykład warrozy.
   Szczególne wysokie stężenie w pierzdze dwóch charakterystycznych pestycydów zaobserwowano w próbkach z pasiek zlokalizowanych w pobliżu upraw rzepaku. Oba środki chemiczne są zalecane do ochrony nasion rzepaku i są powszechnie stosowane łącznie w postaci oprysków; w dodatku są na tyle trwałe, że z łatwością mogą przetrwać w pyłku. "Z tego względu - relacjonują naukowcy - uprawy rzepaku można uznać za znaczące źródło ekspozycji pszczoły miodnej na pestycydy".
   Stężenie innych trwałych zanieczyszczeń organicznych uwzględnionych w badaniach, czyli polichromowanych bifenyli i polibromowanych eterów difenylowych, okazało się niskie i bardzo niskie we wszystkich zebranych próbkach.
   Jako ciekawostkę można wspomnieć, że w pięciu próbkach wykryto ślady produktów rozkładu DDT, mimo że wykorzystanie DDT w rolnictwie jest od lat zakazane w Polsce i w wielu innych krajach rozwiniętych.

Roszko MŁ, Kamińska M, Szymczyk K, Jędrzejczak R (2016) Levels of Selected Persistent Organic Pollutants (PCB, PBDE) and Pesticides in Honey Bee Pollen Sampled in Poland. PLoS ONE 11(12): e0167487. doi:10.1371/journal.pone.0167487

doi.org/10.1371/journal.pone.0167487