Film "Szpital Przemienienia" Żebrowskiego - to klasyka gatunku, przednia rzecz warta obejrzenia tak ze względu na tematykę jaką porusza jak i doskonałą obsadę aktorską. Jednakże jak to często bywa w takich sytuacjach, książka, na której oparty jest scenariusz filmu - jest jeszcze lepsza. Lem napisał ją w 1948 r. - zapożyczając zasadniczy koncept od "Czarodziejskiej Góry" Manna, przy czym owym egzotycznym azylem, w którym umiejscowiona jest akcja "Szpitala Przemienienia", nie jest żadne szwajcarskie sanatorium lecz podlwowski szpital psychiatryczny - co chyba przesądza o tym, iż dzieło Lema trzyma w jeszcze większym napięciu niż książka niemieckiego pisarza. Polskim Hansem Castorpem jest Stefan Trzyniecki, lekarz, który przez zbieg przypadków podejmuje pracę w szpitalu psychiatrycznym. O jego duszę muszą więc walczyć tak Naphta jak i Settembrini - przy czym u Lema są oni zunifikowani w jednej osobie ekscentrycznego i genialnego literata - filozofa Sekułowskiego - wzorowanego na Witkacym - który dla Trzynieckiego szybko staje się mistrzem godnym wysłuchiwania i naśladowania. Książka Lema emanuje zdecydowanie większą beznadzieją i rozpaczą niż pierwowzór. To traktat o bezsensie i przypadkowości ludzkiego istnienia, ludzkich wysiłków i starań. Jest ona do cna pesymistyczna, nihilistyczna i ateistyczna - i jako taka stanowić może smakowitą lekturę dla czytelników nie obawiających się zapuszczania do najmroczniejszych zakamarków ludzkiej duszy. Szczególnie intrygująca i porywająca jest postać Sekułowskiego - który wygłasza weredyczne - i jak trzeba - skatologiczne filipiki o zbydlonej kondycji rodzaju ludzkiego. Utwór Lema to perełeczka najprzedniejszego sortu. Tym bardziej więc dziwi, iż jej autor bez żenady zdefekował się na nia - żeby użyć ulubionych przez Lema skatologiczno - wydalniczych metafor - bo trudno inaczej określić dopisanie do "Szpitala Przemienienia" dwóch dodatkowych tomów - i uczynienie z nich trylogii zatytułowanej "Czas Nieutracony". Lem zbyt łatwo ugiął się pod presją władzy, która postanowiła zrobić z trylogii jak wyżej utwór socrealistyczny. Zresztą należy pamiętać, iż Lem w tamtych czasach był owej władzy zwolennikiem i życzliwie się przypatrywał wprowadzaniu stalinizmu w Polsce. Kto nie wierzy niech sobie poczyta dzienniki jego przyjaciela Jana Józefa Szczepańskiego. Produkcyjniak siermiężny ostatecznie z tego nie wyszedł - dosyć marna przypowieść socrealistyczna, to już niestety tak. W konwencji jak wyżej, "Szpital Przemienienia" przemienił się z perły w gnój - a perłami stały się socrealistyczne tomy. W konwencji jak wyżej pierwsza część trylogii był potrzebna do ukazania zgnilizny i marnej kondycji ludzkiej przedkomunistycznej rzeczywistości. W dwóch dopisanych tomach - wszystko się zmienia na lepsze, nastaje optymistyczna teraźniejszość, z jeszcze lepszymi widokami na przyszłość, a polski Castorp przestaje być niepewnym siebie rozwierchutanym emocjonalnie i relatywizującym wszystko inteligentem - przeobrażając się w komunistę, człowieka czynu. "Szpital Przemienienia" przez dwadzieścia lat wydawany był jako część trylogii jak wyżej. W końcu, w połowie lat 70 - tych, Lem ostatecznie zdał sobie sprawę z tego jakiej patologii hołduje - i doprowadził do tego, iż od 1975 r. tomy socrealistyczne nie są już wydawane. Czemu tylko wypada przyklasnąć.

Zachęcam do wysłuchania książki Lema. Czyta Mariusz Benoit.

Fragment tyrady Sekułowskiego/Witkacego:
"Czytałem jak nieprawdopodobne jest powstanie żywej komórki ze zbiorowiska atomów... coś jak jedna szansa na trylion. Potem, żeby się te komórki w liczbie iluś tam bilionów odpowiednio zebrały, konstytuując ciało żywego człowieka! Każdy z nas jest losem, na który padła główna wygrana: parędziesiąt lat życia, wspaniałej zabawy. W świecie gazów rozpalonych, wirujących do białości mgławic, twardego mrozu kosmicznego pojawił się wyskok białka, galaretowatej mazi, usiłującej natychmiast rozleźć się w wyziewy bakteryjne i gnicie.... Sto tysięcy kruczków podtrzymuje ten dziwaczny podskok energii, który jak błyskawica rozdziera materię na trwanie i ład Przecież powinniśmy być czarnym prochem międzygwiezdnym, strzępami mgławic Psów Gończych, przecież normą jest huczenie gwiazd, potop meteorów, próżnia, ciemność, śmierć."

www.polski(*)enienia-Lem-jakiego-nie-znacie