Różnice oczywiście były - ale co rzucało się w oczy - to przede wszystkim analogie.
Ogromne znaczenie zakrojonych a gigantyczna skalę robót publicznych takich jak zapory wodne TVA (The Tennessee Valley Authority) czy tez budowa autostrad w Niemczech - i to nie tylko w sferze czysto ekonomicznej, także symbolicznej,znamionującej prymat państwa; rola wodzów - liderów państwowych, propagujących nowy ład przy pomocy nowoczesnych środków propagandy ( radio - Roosevelt, Mussolini), czy też wystudiowanych spektakli oratorskich (Hitler); upodobanie do monumentalizmu w architekturze; kult zwykłego, szarego człowieka, ojczyzny, oraz powrotu do ziemi - to tylko niektóre z oczywistych podobieństw między USA, Niemcami i Włochami w latach 30 - tych ubiegłego wieku. W USA nadal jest cokolwiek kontrowersyjnym wskazywać na ogromne podobieństwa między rooseveltowskim "New Deal" a programami gospodarczo - społecznymi wdrażanymi przez nazistowskie Niemcy i faszystowskie Włochy. Jednakże od czasu publikacji książki: "Three New Deals: Reflections on Roosevelt's America, Mussolini's Italy, and Hitler's Germany, 1933-1939." - autorstwa Wolfgang Schivelbuscha - przynajmniej koneserzy tematu i historycy nie maja już żadnych wątpliwości.
Polecam wszystkim lekturę jej - a w braku możliwości, przynajmniej lekturę recenzji, do której podsyłam link. Warto w niej zwrócić szczególną uwagę na opinie Niemców i Włochów o New Deal oraz zapatrywania Amerykanów na to co się działo w państwach faszystowskich. Okazuje się bowiem, iż wtedy, w latach 30 - tych zeszłego wieku - owe analogie były dla wszystkich oczywiste i nikt z tego tytułu nie robił jakichkolwiek ceregieli. Nazistowski organ Völkischer Beobachtertak z entuzjazmem pisał o zarzuceniu przez USA "chaosu i spekulacji gospodarki rynkowej" i przyjęciu polityki "New Deal". Podkreślał przy tym fakt "zaadoptowania przez Roosevelta nazistowskiego sposobu myślenia w sferze ekonomii i polityki społecznej, chwaląc styl prezydenta oraz jego przywództwo - analogiczne w jakimś stopniu do nazistowskiej zasady Führerprinzip".
Sam Hitler oświadczył w rozmowie z amerykańskim ambasadorem, iż "jest w zgodzie z prezydentem ( Rooseveltem) co do poglądu, iż cnota obowiązku oraz gotowość do poświęceń i dyscyplina powinny zdominować cały naród". I że "moralne wymogi jakie prezydent stawia przed każdym Amerykaninem są również kwintesencją niemieckiej doktryny państwowej, która znajduje swój wyraz w maksymie: "dobro publiczne jest ważniejsze niż interes jednostki".
Roosevelt nie miał chemii do Hitlera, za to bardzo cenił Mussoliniego. Zwał go "admirable Italian gentleman" ("godny podziwu włoski dżentelmen") i z uwagą śledził jego poczynania. Mussolini z kolei jako uzdolniony dziennikarz - z wielka aprobata wypowiadał się na temat programu Roosevelta - w swych artykułach, podkreślając, iż znajduje w nim wyraźne ślady faszyzmu przejawiające się w tym, iż państwo nie pozostawia dłużej ekonomii zasadom działania praw wolnorynkowych. W amerykańskim programie uzdrowienia rolnictwa widział zaś swoistą inkarnację swojej ulubionej doktryny korporacjonizmu. Z kolei Rexford Tugwell, jeden z czołowych doradców Roosevelta, był wielkim entuzjastą programu modernizacji Włoch - wdrażanego przez Mussoliniego. Pisał o nim w te słowy: "To najczystsza, i najlepiej funkcjonująca polityka z zakresu inżynierii społecznej jaką kiedykolwiek widziałem. Jestem o nią zazdrosny".
Zainteresowanych detalami odsyłam finalnie do lektury książki Schivelbuscha, najsampierw zaś, tytułem zaostrzenia apetytu - do zapoznania się z jej recenzją.
Czytając ją warto mieć na uwadze, iż dominująca rolę w zaplanowaniu i wprowadzaniu w życie polityki "New Deal" mieli.....Żydzi amerykańscy, co czyni całą sytuację wielce pikantną i swoiście groteskową. Do dziś w USA mawia się - w kręgu trochę bardziej zaufanych osób "New Deal - Jew Deal" - i zapewniam, iż to nie ja upowszechniłem ów slogan w Ameryce.

"The Nazi press enthusiastically hailed the early New Deal measures: America, like the Reich, had decisively broken with the "uninhibited frenzy of market speculation." The Nazi Party newspaper, the Völkischer Beobachter, "stressed 'Roosevelt's adoption of National Socialist strains of thought in his economic and social policies,' praising the president's style of leadership as being compatible with Hitler's own dictatorial Führerprinzip"
"Nor was Hitler himself lacking in praise for his American counterpart. He "told American ambassador William Dodd that he was 'in accord with the President in the view that the virtue of duty, readiness for sacrifice, and discipline should dominate the entire people. These moral demands which the President places before every individual citizen of the United States are also the quintessence of the German state philosophy, which finds its expression in the slogan "The Public Weal Transcends the Interest of the Individual". A New Order in both countries had replaced an antiquated emphasis on rights."

"Mussolini, who did not allow his work as dictator to interrupt his prolific journalism, wrote a glowing review of Roosevelt's Looking Forward. He found "reminiscent of fascism … the principle that the state no longer leaves the economy to its own devices"; and, in another review, this time of Henry Wallace's New Frontiers, Il Duce found the Secretary of Agriculture's program similar to his own corporativism"

"Roosevelt never had much use for Hitler, but Mussolini was another matter. "'I don't mind telling you in confidence,' FDR remarked to a White House correspondent, 'that I am keeping in fairly close touch with that admirable Italian gentleman'" (p. 31). Rexford Tugwell, a leading adviser to the president, had difficulty containing his enthusiasm for Mussolini's program to modernize Italy: "It's the cleanest … most efficiently operating piece of social machinery I've ever seen. It makes me envious"


mises.org/(*)y-nazis-and-fascists-loved-fdr