Witam,

Chciałbym poruszyć temat monopoli na rynku oprogramowania, jednak nie z punktu widzenia biznesu czy prawa, ale z punktu widzenia techniki.

Pragnę postawić tezę, że z technicznego punktu widzenia w produkcji materialnej istnieje ujemne sprzężenie zwrotne zapobiegające powstawaniu monopolu, natomiast w wypadku oprogramowania istnieje dodatnie sprzężenie zwrotne promujące powstawanie monopoli.

Oczywiście z biznesowego punktu widzenia monopol jest naturalnym punktem zbieżności dowolnej działalności gospodarczej i każdy biznes będzie do tego dążył, bo monopol daje największy możliwy zysk i najmniejsze możliwe ryzyko. Nie ma nic lepszego dla interesu niż być monopolistą i kropka.

Aby jednak osiągnąć status monopolisty trzeba wciąż zwiększać produkcję. Ba, nie tylko zwiększać ją ilościowo by zagarnąć większą część rynku, ale robić to w bardziej zyskowny sposób niż konkurencja.

W produkcji materialnej zwiększanie wydajności jakie poprzedza powstanie monopolu napotyka czysto techniczne bariery. Nie sztuką jest wyprodukować więcej używając więcej środków, sztuką jest wyprodukować więcej, zużywając mniej zasobów. W oczywisty sposób będzie to bardziej zyskowne, zatem zwiększenie wydajności produkcji jest oczywistym kierunkiem w którym będzie zmierzał biznes.

Zwiększenie wydajności poprzez zmiany procesu produkcji ma jednak swoje granice i w ostateczności największe zwiększenie wydajności produkcji można osiągnąć poprzez uproszczenie konstrukcji. Jeżeli na przykład porównacie napędy CD z początku ich ery z tymi z końca, to zauważycie jak radykalnie uproszczono ich konstrukcję mechaniczną (redukcja z trzech silników do dwu, pozbycie się precyzyjnych przekładni bezluzowych w napędach głowic).

Wydajniejsze, bardziej zyskowne produkty materialne stają się w naturalny sposób prostsze od swoich mniej zyskownych konkurentów.

W świecie materialnym otwarcie konkurencyjnej produkcji niesie ze sobą koszty mniej więcej proporcjonalne do poziomu komplikacji produktu. A to oznacza, że im większą presję położymy na uproszczenie konstrukcji, tym łatwiej będzie konkurencji, która przecież ślepa nie jest, rozpocząć produkcję równie wydajnych konkurencyjnych wyrobów.

Istnieje zatem, a przynajmniej taką tezę śmiem postawić, ujemne sprzężenie zwrotne hamujące rozwój monopoli w produkcji materialnej.

W świecie oprogramowania sytuacja wygląda jednak istotnie inaczej.

Po pierwsze koszt wyprodukowania kolejnej licencji jest bliski zeru i nie ma żadnego związku z poziomem komplikacji produktu. Sam akt udzielenia licencji będzie kosztował producenta tyle samo, niezależnie czy mowa tu o Notatniku, czy skomplikowanym systemie CAD. Nie istnieje zatem presja: wzrost produkcji wymaga uproszczenia produktu. Co zresztą widać: im dłużej program obecny jest na rynku, tym bardziej staje się skomplikowany i pełen dodatkowych funkcji.

Jeżeli jednak idzie o rozpoczęcie sprzedaży konkurencyjnego oprogramowania sytuacja w świecie niematerialnym i materialnym jest identyczna: im bardziej złożony produkt, tym wyższe koszty opracowania.

Co gorsza, obecnie praktycznie jedyną widoczną drogą rozwoju oprogramowania jest jego rosnąca komplikacja.

Składając jedno do drugiego oznacza to, że im więcej rynku trzyma producent oprogramowania i im dłużej go trzyma, tym bardziej skomplikowany ma produkt. A to oznacza, że tym trudniej jest stworzyć produkt konkurencyjny.

Jeżeli ktoś stworzył i rozwijał systematycznie system CAD przez, na przykład 30 lat, to ile lat pracy trzeba by włożyć w stworzenie czegoś, co mogło by z nim konkurować? Nawet zakładając, że nasz "prawie monopolista" położył sobie kompletnie lagę na rozwój poza dodawaniem "wodotrysków" to i tak mówimy tu o 5-ciu latach pracy kilkudziesięcioosobowego zespołu. Spora kasa i spore ryzyko, moim zdaniem w zasadzie kompletny hamulec.

Śmiem zatem postawić tezę, że w wypadku oprogramowania monopol jest nie tylko naturalnym punktem zbieżności praktyk biznesowych, ale także naturalnym punktem zbieżności ze względów technicznych.

Oczywiście z punktu widzenia nas, klientów, żaden monopol nie jest dobry. O ile jednak można prawnie zwalczać monopole powstające w wyniku praktyk biznesowych, to zwalczanie monopoli powstałych z przyczyn technicznych nie bardzo umiem sobie wyobrazić. W jaki bowiem sposób podział monopolisty na wiele mniejszy przedsiębiorstw ma ułatwić innym wejście na rynek?

Zapraszam do dyskusji.