>A propos racjonalizmu.
>Strasznie intryguje mnie rozwój pojęcia ratio- jak to się stało, że od załóżmy takiego
>wszechogarniającego logosu Heraklita

<łac.>

reszta to już tzw ludowa etymologia

---

doku

coś takiego, nie wszystko przeszło

<łac.>

---

doku

może teraz przejdzie

łac. rationalis rozumny, rozsądny

---

doku

ang. ratio współczynnik, proporcja, stosunek

---

And the man said:
Let there be light.

>ang. ratio współczynnik, proporcja, stosunek
ale to nie jest etymologia słowa racjonalny

---

doku

>A propos racjonalizmu.
>...rozwój pojęcia ratio- ... od załóżmy takiego wszechogarniającego logosu Heraklita
Ponieważ nie mam pojęcia o logosie, zajrzałem do Wikipedii. W rezultaqcie nabrałem przekonania, że między omawianymi pojęciami nie ma związku, a więc o ewolucji znaczenia wyrazu mowy być nie może. Wygląda na to, że jedynie w niektórych zdaniach tłumaczonych ze starożytnej greki na łacinę, słowo logos można zastąpić słowem ratio. Przypomina to znany kazus językowy tłumaczenia pytania "qui bono?", które traktowane czysto słownikowo brzmi "czyjemu dobru?", zaś jeśli brać pod uwagę sens - wzbogacony w tym wypadku zamierzoną emocją - "po jaką cholerę?". Przecież nie można na podstawie tego twierdzić, że "bonum" oznacza "cholera".
>dość wąsko, często ekonomicznie-funkcjonalnego rozumienia racjonalizmu
Żadnej "wąskości" nie dostrzegam, przeciwnie - racjonalność działania, wywodu w dyskusji, rozumowania itd. odnosi się, jak sądzę, do tak różnych dziedzin i sytuacji, że sprawia trudność jej zdefiniowania. Ekonomia sprawdzana przez jej funkcjonalność musi być racjonalna z definicji, ale przecież nawet fabuła bajki, czy pure nonsensownego opowiadania, powinna mieć określony cel (zabawienie, przerażenie, zadziwienie czytelnika/słuchacza), któremu ma służyć i RACJONALNIE zmierzać do jego osiągnięcia. Bez tego, powstanie utwór nudny, a autor zasłuży na opinię plotącego bez sensu.

---

Stach M. G.

Nie wiem, skąd to twierdzenie, że między logosem a ratio nie ma żadnego związku. Wśród wielu znaczeń logos pojawia się między innymi przyczyna, rozum, nauka, wiedza, to, co logiczne; wśród wielu znaczeń ratio pajawiają sie między innymi rozważanie, myślenie, rozsądek, wsytarczający powód, teoria, wiedza filozoficzna, zasada, prawidło, reguła (korzystam tu ze "Słownika łacińsko- polskiego PWN, 1999). Z tych powyższych wyliczeń wynika, że są to słowa bliskoznaczne.
Wiadomym jest, że przy tłumaczeniu jakiegokolwiek terminu giną pewne konteksty, a wraz z nimi i znaczenia- stąd trudność wszelakiego przekładu, co nie oznacza, że jest niemożliwy lub że nie da się oddać myśli autora tłumacząc go na obcy język.
Przytaczanie tu idomu na poparcie swej tezy nie jest do końca trafne, gdyż jak wiadomo idiomów nigdy nie tłumaczymy słowo po słowie, czyli dosłownie, gdyż wówczas wychodzą różne kwiatki, ale sens idiomu nie zostanie przez to oddany.
Dla przykładu :"Tiefe Wasser sind still" nie tłumaczymy "Głębokie wody są spokojne", lecz "Cicha woda brzegi rwie".

Co do wąskości terminu racjonalizm jest to przyznaję kwestia sporna, ale zasadniczo pomija on wiele sfer, które kwitujemy określeniem irracjonalny lub nieracjonalny. Niektórzy np. mówią o logice snów, ale dla większości użytkowników języka sny są irracjonalne.

Pozdrawiam serdecznie: braun9

A propos racjonalizmu.
>>...rozwój pojęcia ratio- ... od załóżmy takiego wszechogarniającego logosu Heraklita
>Ponieważ nie mam pojęcia o logosie, zajrzałem do Wikipedii. W rezultaqcie nabrałem przekonania, że między omawianymi pojęciami nie ma związku, a więc o ewolucji znaczenia wyrazu mowy być nie może. Wygląda na to, że jedynie w niektórych zdaniach tłumaczonych ze starożytnej greki na łacinę, słowo logos można zastąpić słowem ratio. Przypomina to znany kazus językowy tłumaczenia pytania "qui bono?", które traktowane czysto słownikowo brzmi "czyjemu dobru?", zaś jeśli brać pod uwagę sens - wzbogacony w tym wypadku zamierzoną emocją - "po jaką cholerę?". Przecież nie można na podstawie tego twierdzić, że "bonum" oznacza "cholera".
>>dość wąsko, często ekonomicznie-funkcjonalnego rozumienia racjonalizmu
>Żadnej "wąskości" nie dostrzegam, przeciwnie - racjonalność działania, wywodu w dyskusji, rozumowania itd. odnosi się, jak sądzę, do tak różnych dziedzin i sytuacji, że sprawia trudność jej zdefiniowania. Ekonomia sprawdzana przez jej funkcjonalność musi być racjonalna z definicji, ale przecież nawet fabuła bajki, czy pure nonsensownego opowiadania, powinna mieć określony cel (zabawienie, przerażenie, zadziwienie czytelnika/słuchacza), któremu ma służyć i RACJONALNIE zmierzać do jego osiągnięcia. Bez tego, powstanie utwór nudny, a autor zasłuży na opinię plotącego bez sensu.
>

---

Stach M. G.

>Nie wiem, skąd to twierdzenie, że między logosem a ratio nie ma żadnego związku. ...

Jednak upieram się przy swoim: nie wiem, w jakim sensie wyrażał się o logosie Heraklit. Wiem, że od późniejszych filozofów greckich termin ten przyswoili chrześcijanie, u których jest on czymś w rodzaju upostaciowienia bóstwa, a więc dotyczy czegoś zupełnie innego niż "ratio" i pochodzące od niego "racjonalny" oraz "racjonalizm". Nie widzę możliwości wyobrażenia sobie ścieżki, po której mogłaby przebiegać ewolucja łącząca te pojęcia. Raczej sądzę, że już w najodleglejszej przeszłości użycie słowa ratio jako określenia rozumu (rozumności) nie było kojarzone z logosem Heraklita.

---

Stach M. G.