W kultowej piosence Johna Lennona pt. "Imagine" padają słowa imagine there's no countries! (wyobraź sobie, że nie ma już krajów!), będące wyrazem utopijnego marzenia o idealnym świecie bez granic między państwami. Jako Europejczycy codziennie doświadczamy skutków tego, że w naszej części świata to marzenie krok po kroku zdaje się ziszczać, dając ludziom wiele wspaniałych możliwości. Jednak jednocześnie coraz silniejsze stają się dążenia zgoła przeciwne. Doskonałym przykładem tych jednocześnie zachodzących a przeciwstawnych procesów jest współczesna Europa, gdzie - z jednej strony układ z Schengen na przestrzeni ostatnich lat pozwolił na dynamiczne zbliżenie się zjednoczonej Europy do realizacji Lennonowskiego ideału, a z drugiej - coraz wyraźniej dochodzą do głosu siły separatystyczne, które pragną zaakcentować nie tylko swoją odrębność etniczną i kulturową, lecz również autonomię terytorialną. Za przykłady można by podać choćby separatystyczne dążenia Flamandów w Belgii, Katalończyków w Hiszpanii, Szkotów w Zjednoczonym Królestwie czy nawet Ślązaków w Polsce. Można odnieść wrażenie, że zanikaniu granic na poziomie państw i federacji towarzyszy coraz silniejsza potrzeba zamanifestowania swojej terytorialnej odrębności. Dlatego chociaż czasami zniesienie wszelkich granic między krajami wydaje się ucieleśnieniem uniwersalnego ideału, to w rzeczywistości ów ideał rozbija się o konkretne dążenia wielu lokalnych społeczności, które się zupełnie z nim rozmijają. Okazuje się, że wielu ludzi śni tak naprawdę nie sen o zniesieniu granic, ale wprost przeciwnie - śnią oni sen o zaznaczeniu swojej odrębności i niezależności wyraźnymi granicami. Skoro więc granice wydają się wielu ludziom tak ważne, to być może nie są wcale takie złe, jak utrzymują różni artyści i marzyciele w rodzaju Lennona?

Szwajcaria jest w Europie zupełnie wyjątkowym eksperymentem politycznym. Na obszarze jednego federacyjnego państwa żyją obok siebie Szwajcarzy francuskojęzyczni (dominują w kantonach położonych w zachodniej części kraju), niemieckojęzyczni (w centralnej i wschodniej części kraju) i włoskojęzyczni (miejscami na południu), mówiący trzema językami, katolicy i protestanci, przy czym przynależność etniczna i językowa nie musi pokrywać się z przynależnością wyznaniową. Nie zawsze było to współżycie pokojowe. Mimo że Szwajcaria jawi się dziś jako kraj niemal idylliczny i ostoja pacyfizmu, to nigdy nie było to państwo wolne od wewnętrznych konfliktów.

Kilkakrotnie w historii Szwajcarii wybuchały konflikty na tle religijnym między bogatszymi i silniej zurbanizowanymi kantonami protestanckimi i biedniejszymi, rolniczymi kantonami katolickimi (tzw. wojny kappelskie). Jeszcze w 1847 roku kraj został dotknięty wojną domową, w której starły się przeciwne interesy kantonów katolickich i protestanckich. W następstwie tego konfliktu doszło do głębokich przeobrażeń ustrojowych, które pozwoliły utrzymać jedność państwa za cenę przyznania sporej autonomii poszczególnym kantonom w sprawach lokalnych i ewolucji ustroju w kierunku demokracji bezpośredniej. Podziały religijne były również podłożem konfliktów wewnętrznych w dwudziestym wieku. Jeden z nich doprowadził jeszcze w 1979 roku do powstania kantonu Jura. Jura jest najmłodszym kantonem szwajcarskim. Powstał on przez oddzielenie terytorium zamieszkałego głównie przez francuskojęzycznych katolików od zdominowanego przez niemieckojęzycznych protestantów kantonu Berno. Stało się to mimo faktu, że kanton Berno należy do najbogatszych regionów Szwajcarii, a jego stolica jest jednocześnie siedzibą rządu federacji. Jak widać, argumenty ekonomiczne okazują się czasami za słabe, by w jednym kraju mogły żyć w pokojowych stosunkach dwie społeczności, które dzieli i język, i religia.

Co wobec tego trzyma Szwajcarów razem? Na to pytanie zwykło się odpowiadać, że Szwajcaria jeszcze się dotąd nie rozpadła, co spotkało na przykład Jugosławię, ponieważ jej obywateli, niezależnie od ich pochodzenia etnicznego, języka i wyznania, łączy wspólnota idei. Zwraca się także uwagę, że w porównaniu z sytuacją obywateli innych europejskich krajów, Szwajcarzy długo mogli się cieszyć znacznie większym zakresem politycznych praw i swobód. Nie bez znaczenia jest w końcu bardzo dobra kondycja ekonomiczna kraju, który należy do najbogatszych na świecie, biorąc pod uwagę PKB per capita, co bez wątpienia przekłada się na jakość życia obywateli. Sąsiednie kraje - Włochy i Francja, a nawet Niemcy i Austria, ciągle wypadają pod tym względem znacznie słabiej.

Zdaniem amerykańskich naukowców, aby w pełni zrozumieć fenomen pokojowego współżycia Szwajcarów mówiących różnymi językami i wyznających różne religie w jednym państwie, należy uwzględnić jeszcze jeden niebagatelny element. Są nim granice między kantonami (Rutherford i in., 2014).

Jeśli spojrzymy na mapę zróżnicowanie językowego i wyznaniowego populacji Szwajcarii, łatwo zauważymy, że skupiska ludności mówiących tym samym językiem i o podobnym wyznaniu tworzą charakterystyczną mozaikę, lecz nie wybuchową mieszankę czy koktajl, co można zobaczyć na mapkach poniżej.



Ze względu na uwarunkowania historyczne i geograficzne (przebieg pasm górskich i rzek, położenie dużych jezior itp.), granice elementów tej językowej i wyznaniowej mozaiki nawet dziś pokrywają się dość dobrze z granicami poszczególnych kantonów. W ten sposób na terytorium danego kantonu przeważa jedna grupa językowa i/lub wyznaniowa. Do 1979 roku obecny kanton Jura stanowił jednak enklawę francuskojęzycznych katolików w kantonie Berno, zdominowanym przez niemieckojęzycznych protestantów. Na mapce powyżej widzimy to w postaci wyraźnej żółtej plamki na północno-zachodnich rubieżach kraju. Przed wyodrębnieniem kantonu Jura było to przyczyną wielu animozji, a nawet aktów przemocy między katolikami i protestantami.