Temat należy, jak sądzę, do rozważań z zakresu retoryki. A może i szerzej - filozofii.

   Otóż odnoszę wrażenie, że oprócz pytań retorycznych (takich, na które nie oczekuje się odpowiedzi jako że jest ona powszechnie znana lub oczywista) oraz pytania - chwytu retorycznego nazywanego erotemą (w którym od rozmówcy oczekuje się jednoznacznej odpowiedzi, która jednak w każdym wypadku stawia go w niekorzystnym świetle albo zmusza do zajęcia stanowiska w sytuacji, w której tego nie chce lub po prostu ma zbyt małą wiedzę, by to mógł uczynić) jest taki rodzaj pytania, który często przewija się w niektórych esejach i publicystyce, często w tekstach filozoficznych, zazwyczaj w postaci "niech każdy sobie sam na to odpowie" albo "trzeba sobie samemu zadać pytanie". Jest to na tyle inny jakościowo rodzaj pytania, że - jak mi się wydaje, warto się chwilę nad nim zastanowić, gdyż sprawa zahacza również nieco i o etykę. Zaznaczam, że nie zajmuję się tu zagadnieniem pytań w ankietach (chociaż, jak się tak dobrze zastanowić, to pytania, o których tu piszę, nie powinny być wykorzystywane nawet w anonimowych badaniach).

   Niektóre trudne (zwłaszcza trudne etycznie) pytania bowiem są takiej natury, że w rozmowie "twarzą w twarz" nie tylko mamy prawo oczekiwać, że rozmówca nam nie odpowie w zgodzie z własnym przekonaniem (z powodu np. świadomości, że najprawdopodobniej zachowałby się w sytuacji, której pytanie dotyczy, nieetycznie) ale - co więcej - niektóre z tych pytań są tego rodzaju, że oczekiwanie na odpowiedź (o ile nie mamy do czynienia z sytuacją formalną, np. podczas przesłuchania) jest pozbawione sensu. A brak sensu wynikać może z tego, że nie mamy żadnych możliwości zweryfikowania prawdziwości udzielonej odpowiedzi, zaś każda możliwa odpowiedź z dużym prawdopodobieństwem byłaby nieprawdziwa, t.j. udzielona wbrew wewnętrznym przekonaniom rozmówcy.
Jednak są to jednocześnie często pytania, które trzeba zadawać - ale nie dlatego, by samemu uzyskać informację zwrotną, tylko po to, by skłonić do myślenia osobę pytaną. Samo zadanie pytania jest jak najbardziej etyczne, natomiast oczekiwanie odpowiedzi w kontekście sytuacyjnym, w którym dana osoba jest narażona na takie pytanie już nie i to może często doprowadzać nawet do sytuacji konfliktowych a przynajmniej do stwierdzenia "nie życzę sobie takich pytań".

    Dość teorii, przykład. Załóżmy, że zapytam znajomego "co byś zrobił, gdybyś znalazł milion złotych na ulicy". To jest dość łagodny przykład tego gatunku pytań, jeśli znamy się dobrze a podczas rozmowy nie ma świadków, szanse na szczerość są dużo większe, ba, rozmowa może być bardzo interesująca. Ale jeśli bym zapytał o to samo zakonnika w towarzystwie grupy świeckich i przeora klasztoru, nie tylko nie miałbym najmniejszej szansy uzyskania odpowiedzi zgodnej z własnym przemyśleniem pytanego, ale raczej zgodnej z sytuacją (życiową) indagowanego, znajdującą wyraz w konkretnej sytuacji towarzyszącej dyskusji. Inny, dość drastyczny przykład (znany w psychologii): zapytanie kobiety, matki dziecka, czy, w sytuacji, w której wraz z innymi uciekinierami z pogromu ukrywa się gdzieś w krzakach razem ze swoim dzieckiem i ma szansę przeżyć, ale dziecko zaczyna płakać i nieuchronnie zbliża się moment zdemaskowania uciekających, zabiłaby je (dusząc je przyciskając do piersi) aby uratować siebie i inne osoby z własnej rodziny. Są to też wszystkie inne pytania dotyczące tego, jak by się ktoś zachował w sytuacji ekstremalnej, wymagającej dużego poświęcenia ze swojej strony albo poświęcenia życia innych (możemy oczekiwać, że większość zazwyczaj starałaby się przedstawić siebie w jak najlepszym świetle, nawet mając pełną świadomość tego, że w rzeczywistości daleko im do bohaterstwa).

   Tego rodzaju pytania powinny być stawiane, ale oczekiwanie odpowiedzi (zwłaszcza szczerej) w rozmowie jest bezsensowne. Dlatego takie pytania służące do odpowiadania na nie samemu sobie w ciszy i samotności, warto chyba wyodrębnić do osobnej, bardzo ważnej kategorii, wzbogacającej bardziej czasem niż rozmowa z mądrym filozofem.