John Brown miał w sobie coś ze starotestamentowego proroka. Już jego aparycja była wielce charakterystyczna. Każdy przyzna iż bardziej wpisuje się w image biblijnych bohaterów niż wizerunek nie byle kogo - bo speca od takowych ról w hollywodzkich superprodukcjach: Charlstona Hestona. Ale rzecz nie tylko w wyglądzie fizycznym. Upór, stanowczość, poświęcenie, przekonanie o bezwzględnej słuszności głoszonych racji wreszcie - last but not least - radykalizm i brutalnośc Jego poczynań - to wszystko tym bardziej upodobania Browna do postaci z księgi ksiąg. Swoistym paradoksem jest to, iż wszystkie te swoje cechy złożył na ołtarzu walki z niewolnictwem - instytucją bynajmniej nie potępianą przez Stary Zakon. John Brown wraz ze swoimi synami walczył z rewolwerem i dynamitem w ręku o wyzwolenie Murzynów w USA. Dla jednych jest podręcznikowym przykładem krwiożerczego, psychopatycznego terrorysty, dla drugich herosem i świętym - który wypowiedziawszy osobistą bezpardownową wojnę instytycji niewolnictwa w USA, zainicjował proces, który ostatecznie zakończył się dopiero w latach 60 - tych zeszłego wieku zniesieniem na Poludniu USA tak dyskryminacji prawnej amerykańskich Murzynów jak i dyskryminacji rasowej. W 1859 r. Brown z garstką zwolenników ( i swoimi synami) opanował zbrojnie Harpers Ferry (Wirginia Zachodnia) u zbiegu Potomacu i Shenandoh - licząc na wybuch powstanie antyniewolniczego. Rewoltę szybko stłumiono, Browna - ciężko rannego - pojmano, osądzono, skazano na karę śmierci przez powieszenie. Egzekucją komenderował - co wielce znamienne - płk. Robert Lee. Kilka lat później podczas wojny secesyjnej "Piosenka o Johnie Brownie" była hymnem żołnierzy Unii, którzy do melodii "The Battle Hymn of The Republic" śpiewali: "He captured Harper’s Ferry, with his nineteen men so few, And He frightened "Old Virginny" till she trembled thru and thru; They hung him for a traitor, themselves the traitor's gang, But his soul is marching on".
A poeta Cyprian Kamil Norwid na wieść o jego śmierci napisał "Do obywatela Johna Browna". To z tego wiersza pochodzą znane wersy:
"Więc, nim Kościuszki cień i Waszyngtona Zadrży - początek pieśni przyjm, o! Janie... Bo pieśń nim dojrzy, człowiek nieraz skona, A niźli skona pieśń, naród pierw wstanie".
Kim był John Brown? |