Wjeżdząjąc do zazbruczańskiej Ukrainy, od razu zauważamy, iż znikają - jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki - kopce niepodległości poświęcone strzelcom siczowym i partyzantom UPA (udekorowane sino - żółtymi i czerwono - czarnymi sztandarami), w zamian natomiast pojawiają się pomniki poświęcone wielkiemu głodowi (Hołodomor) z lat 30 - tych ubiegłego wieku. Kataklizm ów ma nawet swoje muzeum. W kazamatach twierdzy Międzybórz (w widłach Boha i Bożka - stąd nazwa), znajduje się nader oryginalna ekspozycja ukazująca jego ludobójczy wymiar.
Hołodomor jest już dosyć dobrze znany, między innymi z powodu konsekwentnego i uporczywego przypominania o tym zdarzenia przez obecne władze Ukrainy. Drugi wielki głód sowiecki - to jest na Powołżu, z początku lat 20 - tych ubiegłego wieku - jakkolwiek nie tak nagłośniony jak Hołodomor - także wywołuje określone skojarzenia, przynajmniej wśród tych, którzy interesują się historią.
Natomiast trzeci sowiecki głód jest zdarzeniem w zasadzie kompletnie zapomnianym.
Miał on miejsce na przełomie 1946/47 roku. Dotknął obszary południowej Rosji, Ukrainy oraz Mołdawii. W jego wyniku zmarło 1-1.5 miliona ludzi. Oficjalnie za przyczyny klęski głodowej uznano suszę oraz niewystarczającą liczbę rąk do pracy przy zbiorach rolnych. Jednakże prócz tych czynników bardzo istotnymi okazały się ponadto: wyśrubowane do maksimum kwoty przymusowych kontyngentów, ustanie dostaw do Związku Sowieckiego w ramach lend - lease (okazuje się, iż owe dostawy miały znaczenie nie tylko dla funkcjonowania strategicznych działów gospodarki narodowej), ograniczona do minimum oraz źle zorganizowana pomoc ze strony państwa sowieckiego. Podczas trzeciego głodu - tak jak i w dwóch poprzednich - kanibalizm był w wielu rejonach nim dotkniętym zjawiskiem rozpowszechnionym i codziennym. Gdy setki tysiące ludzi umierały z głodu, państwo sowieckie - co prawda zmniejszyło kwoty - tym niemniej jednak nie zaprzestało eksportować zboża za granicę, w tym do krajów należących do sowieckiej strefy wpływów (także do Polski), w celu wzmocnienia tamtejszych prosowieckich elit politycznych. Z pomocą przyszły organizacje zagraniczne (UNRRA), jednakże ich pomoc - jakkolwiek istotna - nie była w stanie całkowicie zapobiec rozgrywającej się tragedii. W trakcie katastrofy, doszło do bezprecedensowych sytuacji. Oszaleli z głodu ludzie nie zważając na liczne ograniczenia w poruszaniu się i represje, ruszyli masami na zachód Ukrainy, gdzie sytuacja była znacznie lepsza niż na pozostałych terenach. Doszło do wielu tragedii, kiedy to bataliony zaporowe NKWD otwierały ogień do zobojętniałych od głodu ludzi. Sytuacja powyższa odcisnęła także swoje piętno na taktyce UPA, która powodowana faktem nieprzerwanego eksportu zboża w sytuacji klęski głodowej, przedsięwzięła udane akcje na transporty zboża jadące na zachód.

www.paulbo(*)t/soviet/famine/ellman1947.pdf