Iwan Franko jest na Ukrainie drugi po Bogu. Tak jak u nas Słowacki. A tym ukraińskim Bogiem - Mickiewiczem jest oczywiście Taras Szewczenko, którego pomniki znajdują się w każdym ukraińskim mieście i w co drugiej wsi. Pomników Iwana Franka - dodajmy dla porządku - też jest bez liku.
Franko urodził się w 1856 r. w Nahujowicach pod Drohobyczem, zmarł w 1916 r. we Lwowie. Na Cmentarzu Łyczakowskim jest jego nagrobek - w postaci wielce wymownej - to jest kamieniarza skuwającego skałę. Zawsze jak go widzę ogarnia mnie pesymistyczne odczucie, iż jest on jak ów Syzyf co wtacza na górę głaz i nie może go wtoczyć - ale być może optymistyczna wersja wykładni jego symboliki jest słuszniejsza.
Franko był pisarzem, poetą, publicysta, krytykiem literackim, działaczem społecznym i politycznym, socjalistą z postawy i przekonań. Spośród ogromnej spuścizny jaką po sobie pozostawił "opowiadania borysławskie" stanowią dla szczególnie interesujący materiał - obrazują bowiem prawdziwe oblicze 19 - wiecznego kapitalizmu, oblicze naszkicowane piórem genialnego pisarza. Są one swoistym dopełnieniem "Ziemi Obiecanej" Reymonta - koncentrując się na innym obszarze geograficzno - kulturowym (Zagłębie Borysławskie) i na innej branży przemysłu (nafta).
W jednym z opowiadań Franko pisze tak:

"Minęło kilka tygodni, całkowita niespodziewana cisza nastąpiła w Borysławiu. Żydzi, którzy wystraszyli się niedawnych groźnych ruchów robotniczych, teraz zupełnie stracili orientację, nie wiedzieli, którą nogą stanąć i co o tym myśleć. Co prawda byli wśród nich i tacy, którzy śmiali się z tego nagłego ruchu i nagłego wyciszenia, twierdzili, że to już po wszystkim, że goje, tak jak pusty wiatr: poszumią, poszumią a deszczu nie nagonią, i że teraz, kiedy oni znowu zmiękli i stali się ulegli, pora ścisnąć ich twardą ręką, pora wygnać z nich chęć do wszelkiego buntu. "Tylko upieczony goj jest dobry! - mówili oni. - Daj mu ulgę, on zaraz pomyśli, że to mu się należy i będzie coraz więcej rozrabiać, jak ten kot w rzeszocie". Dopiero przy ciągłym ucisku, nieustannych pogróżkach, można go przyuczyć do posłuchu, pokory, rzetelności, stanie się wtedy, jak lubił mawiać Leon Hammmerschlag, "człowiekiem zdolnym do wyższej kultury". I wszyscy Borysławscy przedsiębiorcy zgodzili się z tym, że teraz, kiedy ta wzburzona fala ruchu robotniczego nagle ucichła, trzeba z podwójna siłą nacisnąć na niepokornych, - chociaż nie wszyscy przedsiębiorcy zgadzali się z tym poglądem, że fala ta po nagłej burzy zupełnie i ostatecznie ucichła, uspokoiła się. Nie, niektórzy, a w szczególności Icek Bauch, uparcie obstawali przy tym, że to złudna, powierzchowna cisza, cisza przed straszną burzą, że właśnie tej burzy i tej udawanej pokory trzeba się bać najwięcej, bo to znak, że bunt robotniczy, jaki by on nie był, zaplanowany i dobrze zorganizowany, i robotnicy bez wątpienia przygotują się do niego, a tajemniczość i wyciszenie ich poczynań świadczy o tym, że mają oni coś złego na myśli i że robią to systematycznie, porządnie i bez ustanku".

Tłumaczyć z polskiego na nasze nie ma sensu. Wiadomo od razu jaką rolę u Franka pełnią Żydzi i jaki jest stosunek pisarza do nich. Interesującym jest, iż w tym zakresie jego poglądy są wysoce zbieżne z opinią Reymonta, który łódzkich Żydów portretował w sposób wielce krytyczny - co znalazło także wyraz w filmie Wajdy, sekowanym w USA za jego rzekomy "antysemityzm". Ale jeszcze bardziej interesującym jest to, iż poglądy Franka wyśmienicie korespondują z opiniami Marksa na temat Żydów - które to zagadnienie niedawno było przedmiotem jednego z moich wątków ("Cytatów czar. - V. Marks dialektycznie o judaizmie" - www.racjonalista.pl/forum.php/s,710038). Można powiedzieć iż Marks na płaszczyźnie teoretycznej zdefiniował Żyda w swojej rozprawie pt. "O kwestii żydowskiej", gdzie - między innymi - pisał, iż " Pieniądz jest tym żarliwym bogiem Izraela, wobec którego żaden inny bóg ostać się nie może", natomiast Franko, genialny pisarz i socjalista - praktyk, sportretował na niwie literackiej ową definicję - odmalowując wyśmienicie sylwetki żydowskich nafciarzy robiących biznes i goniących za owym "bogiem - pieniądzem" w "Galicyjskiej Kalifornii".
Czytając opowiadania Franka dochodzi się do dosyć oczywistej konstatacji, która zazwyczaj umyka historykom. A może nawet nie umyka tylko nie jest ona formułowana klarownie ze względu na źle pojmowaną polityczną poprawność. Otóż w historycznych relacjach Ukrainiec - Żyd, ten drugi bardzo często pełni rolę feudalnego nadzorcy ( arendarz kooperujący z polską szlachtą), kapitalistycznego, bezlitosnego wyzyskiwacza (np. nafciarze z Borysławia) czy też krwawego oprawcy ( Żydzi z NKWD , w tym Kaganowicz Łazar, organizator "Hołodomoru" na Ukrainie w wyniku którego śmierć poniosło 4 -7 mln ludzi). Ukraińcy zaś są wyzyskiwanymi i katowanymi ofiarami, które - co nie dziwota - od czasu do czasu się buntują i wytaczają trochę żydowskiej krwi.

www.staff.(*)ments/article/269/Szymonik.pdf