Emanuel Ringelblum, kronikarz warszawskiego getta, zwraca uwagę na kartach swojej kroniki ("Kronika getta warszawskiego: Wrzesień 1939 - styczeń 1943", Warszawa 1983), iż po utworzeniu przez Niemców warszawskiego getta, żydowscy konserwatyści - tradycjonaliści byli - o paradoksie - zadowoleni z tego faktu, a przynajmniej z jednego jego aspektu - albowiem sprawiało im satysfakcję, iż wreszcie Żydzi zostali raz a dobrze oddzieleni od populacji polskiej. Wielu z nich widziało w fakcie jak wyżej zapowiedź powołania na obszarze Polski jakiejś formy terytorialnej autonomii żydowskiej przez Niemców - co zapewne było odległym echem koncepcji Judeopolonii z okresu pierwszej wojny światowej (www.racjonalista.pl/forum.php/s,658497). W getcie warszawskim ( i innych też) Żydzi jak wyżej wydali wojnę językowi polskiemu rugując go z administracji i szkolnictwa i zastępując go j. jidysz. W kontekście tym warto dodać, iż Jakób Gens stojący na czele getta wileńskiego, w przemowie wygłoszonej w styczniu 1943 r. oświadczył, "iż po raz pierwszy w historii Wilna został stworzony czysto żydowski system szkolnictwa". Jednoznacznie negatywny stosunek do polskości żydowskich konserwatystów tracił jednakże na swej ostrości w zestawieniu z ich stosunkiem do Żydów asymilowanych, a w szczególności do konwertytów na chrześcijaństwo. Żydzi - konwertyci zostali także objęci nakazem zamieszkiwania w getcie warszawskim. Stanowili tam grupę liczącą od 1600 do 5000 tysięcy osób - i byli przedmiotem powszechnych kpin, wyśmiewania, poniżania, upadlania, oraz agresji fizycznej ze strony dominującej większości. Powszechnie ich bojkotowano oraz odmawiano pomocy ze strony administracji getta - dostępnej innym. Na ów temat zachowało się sporo materiału źródłowego tak żydowskiego jak i nieżydowskiego i jeżeli zajdzie potrzeba - zaprezentuję przynajmniej jego część w ewentualnej debacie. Tymczasem skupię się na najbardziej szokującym - przynajmniej w mojej opinii - aspekcie owej kampanii sekowania konwertytów. Otóż na terenie getta warszawskiego znajdowały się trzy kościoły., do których konwertyci jak wyżej uczęszczali na nabożeństwa. Okoliczność owa była prowerbialną solą w oku żydowskiej konserwy w getcie. Na konwertytów urządzano swoiste polowania. Wyzywano ich, szarpano, pluto w twarz w drodze do kościoła i z kościoła. Niejednokrotnie dochodziło do aktów przemocy fizycznej wobec nich. Alceo Valcini - warszawski korespondent mediolańskiej Corriere della Serra, napisał dziennik ze swojego pobytu w okupacyjnej Warszawie. Został on w 1973 r. wydany przez Wydawnictwo Literackie pod tytułem "Golgota Warszawy 1939 - 1945." Opisując fakty jak wyżej Valcini stwierdza, iż zdarzyło się, że policja niemiecka(sic!!!) musiała interweniować aby uchronić konwertytów od pogromu ze strony tłumu ortodoksów. Fakty zaprezentowane przez Włocha znajdują wsparcie w raporcie żydowskiego agenta gestapo, który w swoich raportach donosi, iż na Wielkanoc 1942 r., pod kościołem Narodzin Najświętszej Marii Panny na ul. Leszno, zgromadziły się tak duże grupy wojowniczo nastawionych wobec konwertytów Żydów, że zaszła konieczność sprowadzenia wzmocnionych pododdziałów policji żydowskiej, w celu przywrócenia porządku i zapewnienia ochrony konwertytom (C. R. Browning, Izrael Gutman "The reports of a jewish informer in the Warsaw Getto - Selected Documents, w Yad Vashem Studies, tom 17, rocznik 1986) ). Podobna sytuacja miała także miejsce w tym samym czasie pod kościołem Wszystkich Świętych - gdzie zebrał się wielki tłum ortodoksów uzbrojonych w pałki i pręty z zamiarem dokonania linczu na konwertytach. I znów interwencja żydowskiej policji zapobiegła pogromowi. O zdarzeniu jak wyżej pisze w swoich wspomnieniach Stanisław Gajewski. Są one w archiwach Instytutu Yad Vashem, wykorzystał je w swoje pracy zatytułowanej" "Christians In The Warsaw Getto", profesor P Dembowski.
Fakty wyżej zaprezentowane, w zasadzie zupełnie nieznane nawet osobom interesującym się historią, rzucają całkowicie nowe światło na relacje polsko - żydowskie w okresie okupacji i zmuszają do ponownego podjęcia i przeanalizowania problematyki pomocy udzielanej Żydom przez stronę polską. Pomocy tej nie było wiele, raczej miała ona charakter wyjątkowy. Dominowały postawy neutralne oraz niechęci czy też wrogości. Jednakże w świetle faktów powyższych nie można wykluczyć, iż ci z Polaków, którzy decydowali się na pomoc, narażali się tym samym na podwójne niebezpieczeństwo. Jedno ze strony Niemców i szmalcowników i drugie - trudne do jednoznacznego zdefiniowania - ze strony wrogo czy też niechętnie nastawionych do ludności polskiej Żydów. W getcie krakowskim nie było kościołów. Tamtejszym konwertytom opieki duchowej dostarczali księża i zakonnice przechodzące ze strony aryjskiej. I zachowały się materiały źródłowe (R. Frister, "The Cap: The price of a life", Phoenix, London, 2000) z których wynika, iż zdarzały się częste przypadki plucia na nich przez konserwatywnych Żydów - który to "zwyczaj" - nota bene - jest nadal praktykowany wcale często w Izraelu. Fakty owe były tajemnicą poliszynela. Jak więc one rzutowały na postawę ludności polskiej w sytuacji gdy zachodziła konieczność udzielania pomocy prześladowanym Żydom????? Bardzo wiele o ksenofobicznej postawie większości Żydów znajdujących się w gettach mówi ich stosunek do ludności romskiej - która w wielu wypadkach została także skoncentrowana w gettach żydowskich. Jest to jednakże temat zbyt obszerny na - pobieżne chociażby - zaprezentowanie go w kontekście bieżącym, w związku z czym postaram się do niego wrócić w nieodległej przyszłości, poświęcając mu odrębny wątek.