Albert Schweitzer – wielką postacią był. Pastor protestancki, teolog, filozof, etyk, organista, wybitny znawca Bacha – muzykolog, lekarz, założyciel i wieloletni dyrektor szpitala w Lambarane (Gabon),laureat pokojowej nagrody Nobla w 1952 r. Schweitzer jak wiadomo poświęcił się–motywowany względami religijnymi- działalności charytatywno – misyjno - humanitarnej na rzecz mieszkańców Afryki. Jednakże o tychże samych mieszkańcach Afryki miał napisać – w "African Notebook” – następującą opinię:
„I have given my life to try to alleviate the sufferings of Africa. There is something that all white men who have lived here like I must learn and know: that these individuals are a sub-race. They have neither the intellectual, mental, or emotional abilities to equate or to share equally with white men in any function of our civilization. I have given my life to try to bring them the advantages which our civilization must offer, but I have become well aware that we must retain this status: the superior and they the inferior. For whenever a white man seeks to live among them as their equals they will either destroy him or devour him. And they will destroy all of his work. Let white men from anywhere in the world, who would come to Africa, remember that you must continually retain this status; you the master and they the inferior like children that you would help or teach. Never fraternize with them as equals. Never accept them as your social equals or they will devour you. They will destroy you. („Poświęciłem życie próbują ulżyć Afryce. Jest coś, co wszyscy biali, którzy tutaj żyli jak ja, muszą widzieć: że tutejsi mieszkańcy są gorszą rasą. Nie mają żadnych intelektualnych, mentalnych czy emocjonalnych właściwości, które czyniłyby ich równymi z reprezentantami białej rasy. Poświęciłem życie starając się udostępnić im zdobycze naszej cywilizacji, ale zarazem upewniłem się,iż musimy utrzymać tę oto relację:my jesteśmy dominujący,oni są podporządkowani. Zawsze, gdy biały człowiek chce żyć wśród nich jako równy im – oni go zniszczą. I zniszczą całe jego dzieło. Niech wszyscy biali przybywający do Afryki wiedzą o tym, iż muszą utrzymać relacje z nim jak wyżej zasygnalizowane. Biały jest panem, oni są mu posłuszni – jak dzieci, którym się pomaga i uczy. Nigdy się z nimi nie brataj biały człowieku. Nigdy nie socjalizuj się z nimi traktując, ich jak równych sobie, bo cię zniszczą" – tłumaczył Arminius)
Czasami brak komentarza bywa najlepszym komentarzem. I niech tak w tym wypadku pozostanie. Passus jak wyżej bywa często kwestionowany, jako pogląd wyrażony przez Schweitzera. Jednakże są inne jego wypowiedzi, co do których autorstwa nie ma już żadnych wątpliwości. I tak w książce pt. “On the Edge of the Primeval Forest “ – autorstwa naszego bohatera, znajdujemy nastepujący fragment:
“A word in conclusion about the relations between the whites and blacks. What must be the general character of the intercourse between them? Am I to treat the black man as my equal or my inferior? I must show him that I can respect the dignity of human personality in every one, and this attitude in me he must be able to see for himself; but the essential thing is that there shall be a real feeling of brotherliness. How far this is to find complete expression in the sayings and doings of daily life must be settled by circumstances. The negro is a child, and with children nothing can be done without the use of authority. We must, therefore, so arrange the circumstances of daily life that my natural authority can find expression. With regard to the negroes, then, I have coined the formula: "I am your brother, it is true, but your elder brother." (“Na zakończenie słowo o relacjach między Białymi i Czarnymi. Jakie powinne być generalne stosunki między nimi? Czy mam traktować Czarnych jako mi równych czy jako poddanych? Muszę im pokazać,że potrafię szanować godność ludzkiej osoby w każdym człowieku i tę moją postawę muszą oni zauważać u mnie. Ale podstawową sprawą jest poczucie braterstwa jakie musi być między nami wyczuwane. Okoliczności przesądzą o tym jak ono będzie się wyrażać w rozmowach i codziennej aktywności. Murzyn jest dzieckiem, a z dziećmi nic się nie osiągnie bez autorytetu. Musimy więc tak zorganizować okoliczności życia codziennego – że mój naturalny autorytet znajdzie swoje uzewnętrznienie. Jeżeli więc chodzi o Murzynów, ukułem następujące powiedzenie: Jestem twoim bratem, to prawda, ale bratem starszym” – tłumaczył Arminius)
Jak widzimy drugi passus wyraża w dużym stopniu ten sam pogląd co i pierwszy – tylko zdecydowanie bardzi dyplomatycznie i w białych rękawiczkach.

Pytanie pierwsze: Czy Schweitzer był zadeklarowanym rasistą?

Pytanie drugie, czy Schweitzer był rasistą typu kiplingowskiego – wpasowującym się wyśmienicie w formułę „brzemienia białego człowieka” przez tegoż Kiplinga ukutą?

Czy Schweitzer był weredycznym mędrcem, który wypowiedział smutną ale trafną opinię, a którą my obecnie żyjący w epoce postkolonialnej winy i w czasach politycznej poprawności – nie chcemy przyjąć do wiadomości?

Tytułem swoistego komentarza do cytatów jak wyżej – wypada dodać, iż Schweitzer wdrażał swoje poglądy jak wyżej w życie. Na przykład w swoim szpitalu w Lambarene nie zatrudniał afrykańskich lekarzy i pielęgniarek.



en.wikiquote.org/wiki/Albert_Schweitzer