hej,
Jacy jesteśmy ?

Inspiracją do napisania tego tekstu są komentarze i wypowiedzi setek internatów , które przeczytałem w odniesieniu do książki pana profesora Grossa „Złote żniwa”. Wypowiedzi te są w przerażającej większości nie tyle negatywne co jawnie wrogie i agresywne . Można powiedzieć , że to nie jest przekrój polskiego społeczeństwa , że to nieznaczny i nie liczący się margines a jednak powiedzenie tego będzie nieprawdą i zakłamaniem . Niestety większość polskiego społeczeństwa nadal tkwi w oparach jakiejś narodowej aberracji , która zmusza do wyznawania prymitywnych , bogoojczyźnianych , czołobitnych okrzyków , bez cienia
namysłu , refleksji i zrozumienia dla tematu .

Zacznę od banału . Polacy i żydzi żyli w jednym państwie kilkaset lat , żyli w odrębnych grupach i środowiskach
Nie byli ani specjalnie ze sobą zaprzyjaźnieni ani specjalnie skłóceni . Prawdziwe przyjaźnie czy jawna i agresywna wrogość były raczej wyjątkowe i istniały na marginesie względnej obojętności .
Duże grupy społeczeństwa polskiego uważały siebie samych za lepszych od żydów , natomiast duże grupy żydów uważały się za lepszych od Polaków . To jeszcze nie jest ani antysemityzm ani antypolonizm choć podstawy do takiego stosunku odwoływały się do idealizowania swojej religii , tradycji i kultury a dyskredytowania czy lekceważenia religii , tradycji i kultury innego .
Wzajemna obcość i brak inicjatywy w pokonywaniu tej obcości to potencjalnie przyczynek do nieporozumień , pretensji , żalów i agresji .
Ale kto przed drugą wojną światową słyszał o empatii ?
Czy niewiedza , brak wiadomości może być usprawiedliwieniem ?
Może .
Ale wyłącznie dla ludzi tamtych czasów a nigdy dla nas żyjących obecnie tu teraz , z taką a nie inną wiedzą na te tematy .


Trzy króciutkie opowieści :
Pan Janek .
Opiekowałem się nim po wylewie przez kilka miesięcy .
W czasie wojny ukrywał się w lasach razem ze swoim młodszym bratem . On miał lat 14 a jego brat 12 . Wojnę przeżył . W latach 60-tych wyjechał z Polski do RFN .
Pan Janek opowiadał mi jak kilkakrotnie został dotkliwie pobity przez chłopów podczas prób zdobycia czegoś do jedzenia . W jego opowieściach nie było nienawiści , był żal , rozczarowanie … ale nienawiści nie było .
Wojnę przeżył a więc nie został złapany przez Niemców . Niemcy w jakiejś mierze pozostali dla niego abstrakcją . Natomiast twarze bijących go chłopów były przerażająco rzeczywiste .
Jakoś się nam nie zgadało ale sądzę , że gdyby pan Janek nie spotkał choć kilku życzliwych osób w trakcie tych lat to wojny na pewno by nie przeżył . To byłoby niemożliwe .

Wujek Bronek .
Przed wojną . Brzuchowice koło Lwowa .
Mój ojciec chrzestny i brat mojej mamy opowiadał mi , że dość często zdarzało się iż bawiący się chłopcy , którzy chodzili razem do szkoły urządzali sobie łapanki na żydów . Obcinali im pejsy , zaciągali do kościoła i oblewali wodą święconą . Na takie zachowania istniało społeczne przyzwolenie . To się ogólnie albo akceptowało albo tolerowało . Co ci chłopcy mogli wiedzieć o świecie ?
Ani w kościele ani w szkole nie wykładano podstaw etyki . Może gdzieś na uniwersytetach w wielkich miastach
Ale w Brzuchowicach … ?
Podstawą takich zachowań nie był antysemityzm , w każdym razie nie uświadomiony antysemityzm ale raczej dynamika grupy . Grupa potrzebuje aby się konsolidować jakichś punktów , elementów poza swoim zbiorem tożsamościowym po to by móc się urealnić . Dopiero w dalszej kolejności pojawiają się konteksty narodowościowe , religijne , socjalne , gospodarcze .
Kiedy ja sam chodziłem do szkoły było tak , że każdy mógł być postawiony poza grupą . Raz ja raz ktoś inny .
To było płynne , zmienne , nieprzewidywalne .
Taka sytuacja nie dotyczyła jednak żydów , tym bardziej w czasie wojny . To właśnie oni byli poza grupą . Jednoznacznie i wyglądało na to , że definitywnie .

Babcia Cela .
Wojna . Brzuchowice koło Lwowa .
Moja babcia , matka mojej mamy opowiadała mi jak pewnego dnia Niemcy urządzili polowanie na żydów .
Zapanował wielki , niewyobrażalny strach i lęk . Babcia razem ze swymi dziećmi zaczęła w przerażeniu biegać po obejściach i sprawdzać czy czasem ktoś się nie ukrywa w stajni , stodole czy piwnicy .
Okazało się , że rzeczywiście ktoś się ukrywał . To nie był po prostu człowiek , to był żyd . A to coś zupełnie innego niż człowiek . Gdyby Niemcy znaleźli u babci tego żyda rozstrzelaliby całą rodzinę . Przynajmniej tak się mówiło , taka była wiedza w tym czasie . Nie było niczego innego , tylko ta wiedza , ta świadomość , że zamordują . Nie było czasu ani możliwości na zastanawianie się : A może nie znajdą , a może nie zamordują ?
Babcia dała temu nie-człowiekowi chleb i prosiła go aby uciekał , aby się tu u niej nie chował bo zabiją , bo zastrzelą bo zamordują … wszystkich . Nie-człowiek uciekł . Może zrozumiał i nie chciał narażać na śmierć obcych a może przestraszył się , że go wydadzą .
I jeszcze jedna sytuacja , nie wiem czy z tego samego dnia .
Babcia była świadkiem zabicia małego dziecka .
Na jakimś placyku przetrzymywano wyłapanych żydów . W pewnym momencie żołnierz niemiecki wyciągnął cukierki w kierunku małej dziewczynki i zapytał czy chce . Dziewczynka zaczęła iść w jego stronę a on wtedy do niej strzelił .

Koniec .

Co można jeszcze powiedzieć ?


Można powiedzieć , że Bóg tak chciał . Bóg strzelił do tej dziewczynki abyśmy wszyscy mogli dzięki temu cierpieniu stać się bardziej szlachetni .
To on w swej dobroci i miłosierdziu zaniósł tą kulę w ciało tej dziewczynki .
Mówi się człowiek strzela a Pan Bóg kule nosi .
Jak to dobrze , że Boga nie ma .
Na całe szczęście mamy do czynienia wyłącznie z tym Niemcem strzelającym do dziecka , z tym zamordowanym bestialsko dzieckiem i z ludźmi patrzącymi na to co się tam działo .


Ratowanie żydów było aktem bezwarunkowego heroizmu . Jako człowiek jestem dumny że tak wielu ludzi było na to stać . Heroizmu jednak nie można ani oczekiwać ani tym bardziej żądać .
Można natomiast i oczekiwać i żądać odmowy w uczestnictwie . W polowaniach , wydawaniu , mordowaniu .

Niestety człowiek jest sługą swych czasów i nawet taka w sumie bierna postawa wymaga wielkiego charakteru i wielkiej odwagi .
Jeżeli na cokolwiek istnieje społeczne przyzwolenie to większość ludzi będzie się adekwatnie do tego przyzwolenia zachowywać .
Dlatego tak ważny jest głos wszelkich autorytetów i instytucji . A przede wszystkim kościoła , bo to właśnie z kościoła większość obywateli bierze swoje wyobrażenia i intuicje i zasady etyczne .

W PRL-u istniało społeczne przyzwolenie na to aby w godzinach pracy wychodzić i godzinami stać w przeróżnych kolejkach albo wynosić z zakładu pracy różne rzeczy . W tych procederach brała udział większość społeczeństwa .
Można oczywiście protestować i twierdzić , że tak nie było , że to jest atak na honor i godność Narodu .
Fakty są jednak inne .

Trudno sobie wyobrazić sytuację w której istnieje nie tylko zwykłe przyzwolenie ale jest ono dodatkowo poparte gwałtem , przemocą , strachem a i obietnicą jakiegoś zysku a z tego przyzwolenia korzysta tylko malutka grupka degeneratów .
Musielibyśmy wtedy mówić o społeczeństwie herosów i bohaterów .
Czy Polacy to naród i społeczeństwo herosów i bohaterów ?

Zresztą nie chodzi tutaj o Polskę i Polaków ani nawet nie chodzi o żydów . Te narodowe konteksty tylko zamazują rzeczywistość . Chodzi przecież wyłącznie o ludzi . Czyli o nas wszystkich .