Nietzsche - jak wynika z jego listów i teksów - był zafascynowany twórczością Dostojewskiego. W "Zbrodni i karze" dowiadujemy się o treści pewnego artykuliku popełnionego przez głównego bohatera powieści - Rodiona Raskolnikowa. W artykuliku owym autor przedstawia koncepcję "napoleonów i wszy". A mianowicie "napoleonowie" to twórcy, jednostki wybitne, "pchające świat naprzód" a "wszy" to tworzywo, masy, które są jeno budulcem dla tych wybitnych. Wysuwa w nim także myśl, że jednostki wybitne stoją poza prawem i mogą poświęcać tych gorszych w imię wyższej sprawy.

W pewnym momencie Raskolnikow dochodzi do tego, że sam jest "wszą". Dlaczego? Bo sam rozważał te kwestie moralne. "Napoleon" nie zastanawia się nad kwestami moralnymi, on działa, nie ma oporów, nie czyni prób etc. Nim trzeba się urodzić.

Właśnie...

Czy Nietzsche według artykuliku Raskolnikowa był "wszą"?

Nie był człowiekiem czynu lecz pióra. Kwestie etyczne były centrum jego rozważań i nazywał się nawet antymoralistą (w tym sensie, że odrzucał moralność współczesną na rzecz moralności panów). Bezsilny Nietzsche, targany nieznośnymi bólami mógł tylko pluć jadem na niesprawiedliwy porządek ówczesnego świata. Przeceniał możliwość zmiany w człowieku. Ludzie wybitni byli, są i będą na piedestale ludzkości. Nawet jeżeli to zbrodniarze, to potrafili się dostosować do swoich czasów i miejsca w jakim przyszło im żyć. Może to być Elon Musk, Bill Gates czy Mark Zuckenberg. A może też Władimir Putin, Osama bin Laden, Hernan Cortes albo Stalin, Mao czy Hitler. Kwestie moralne nie mają tu nic do rzeczy, nie potrzeba wyjaśnień.

Czy Nietzsche utożsamiał się z Raskolnikowem?

Myślę, że tak. Stąd te dziwolągi typu "nadczłowieka", możliwość przeskoczenia człowieka, pokonania siebie. Być może myślał, że to możliwe... Nawet według własnej koncepcji miał moralność niewolniczą i wynika to nie tyle z treści jego dzieł a z faktu, że dzieła takie poczynił. Alkibiadesem ani Napoleonem nie był.

Nie zgadzam się z podziałami na "panów" i "niewolników" czy "wszy" i "napoleonów". Według nich musiałbym zaliczyć Nietzschego do "wszy" i "niewolników" a to też nie pasuje. Takie heglowskie uproszczenia do mnie nie przemawiają, fakty - owszem (i nie trzeba koniecznie sobie ich układać w głowie). Wystarczy przyjmować fakty do wiadomości. Komu głupio jest przed samym sobą w pierwszej kolejności? Myślicielowi. Sam sobie jest arbitrem, sam koryguje bo jest w ruchu. Życie to droga a człowiek idzie przez życie: jeden rozgląda się na boki, inny patrzy pod nogi lub za się a niektórzy przed siebie. Większość jest rozkojarzona i nie może się skupić na jednym kierunku. A może zamykają oczy? Kto zamyka? Te jednostki wybitne czy przeciętniacy? Łatwa zabawa w takich zagadkach, szczególnie gdy ktoś obstaje twardo przy swoim, jak Nietzsche.