>Jak to z nimi jest? Czy w warunkach państwa minimalnego duże firmy przejęły by rynek, i swobodnie ustalałyby cenę monopolową?

Zależy jak rozumiesz "państwo minimalne". Ja rozumiem je jako państwo, które operuje minimum instytucji zdolnych do utrzymania konkurencyjnego rynku, w tym także narzędzi prawa ochrony konkurencji. W takim państwie monopol naturalny może występować jedynie wyjątkowo, gdy dopuszcza go z pewnych względów prawo ochrony konkurencji.

>Czy to może raczej państwa, przy pomocy regulacji cen, ceł, ochrony rynku wewnętrznego, ochrony własności intelektualnej, patentów, lukratywnych zamówień rządowych, podatków, subsydiów, dotacji, licencji i innych regulacji, przyczyniają się do rozrostu wielkich firm?
To przypuszczenie z pewnością jest prawdziwe. Zresztą, jeden z laureatów nagrody im. Nobla w dziedzinie ekonomii, George Stigler, poczynił w latach 80. badania na ten temat. Badał legislację przemysłową USA, wnioski sprowadzały się do stwierdzenia, że coraz gęstsza sieć regulacji wyniszcza małe przedsiębiorstwa, których często nie stać na dostosowanie się do takich warunków. Obniża to konkurencyjności gospodarki, a rozwiązaniem jest kompromis z naciskiem na priorytet ochrony konkurencyjnego rynku.

>Czy zmowa cenowa, w warunkach istnienia dużej ilości podmiotów gospodarczych, nie jest tworem nie do utrzymania?

Jest tworem nie do utrzymania. Trzeba jedna pamiętać, że wiele sektorów gospodarki to sektory, w których ilość podmiotów gospodarczych jest niewielka i to się nigdy nie zmieni. Tam potrzebne jest prawo ochrony konkurencji.

>Czy dumping mógłby mieć miejsce w warunkach wolnej gospodarki?

Dumping ma sens jedynie w wypadku, gdy jesteś w stanie przewidzieć, że w pewnej ograniczonej perspektywie czasowej wykończysz konkurencję - tylko wówczas jest sens godzić się na straty. Jeśli działasz na rynku, gdzie jest mnóstwo podmiotów i łatwy dopływ nowych to oczywiście dumping jest gospodarczym samobójstwem. Ale - patrz wyżej - w wielu sektorach gospodarki ilość konkurujących podmiotów jest niewielka, a wejście na rynek wiąże się z dużymi inwestycjami.

>Czy prawdopodobieństwo wystąpienia monopolu nie ogranicza się do branż niszowych i specyficznych?
Niestety nie. Wiele branż, z których dobrodziejstw korzystamy, jest narażonych na to zjawisko. Mogę się pokusić o stwierdzenie, że te w 100% naturalnie konkurencyjne są w mniejszości.

>W końcu, czy monopol, uzyskany dzięki produkcji dobrych i tanich produktów, jest tak zły, jak go malują?

Nie jest. Zresztą europejskie prawo konkurencji (jak również i polskie, będące w coraz większym stopniu implementacją tego pierwszego) dopuszcza istnienie takich monopoli. Zabronione są: nadużywanie pozycji dominującej oraz porozumienia antykonkurencyjne.

Rzeczone zakazy mają podstawę w art. 101 oraz 102 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Te artykuły zawierają też wyjątki, w których owe działania - co do zasady zabronione - są dopuszczane. Cała reszta legislacji europejskiej (w dużej mierze również krajowej) dotyczącej prawa konkurencji jest rozwinięciem i uszczegółowieniem tych dwóch podstawowych artykułów. Tu link do Traktatu: eur-lex.eu(*)OJ:C:2008:115:0047:0199:PL:PDF

>Polecam obejrzeć te dwa krótkie reportaże:
>www.youtube.com/watch?v=TZ2hey7QpFA&feature=plcp
>www.youtube.com/watch?v=OYY9YIJjZr4&feature=plcp
Dzięki za ten materiał. Polecam zapoznanie się z terminem "crony capitalizm", co można by ująć polskim odpowiednikiem "kapitalizm kolesiów", gdzie sukces ekonomiczny jest determinowany przez powiązania ze światem polityki. Bez dwóch zdań jest to efekt zbyt rozległych kompetencji państwa wobec gospodarki, które zawsze i wszędzie będą wykorzystywane przez polityków i urzędników dla partykularnych, prywatnych celów (vide polskie spółki Skarbu Państwa, siedlisko takich patologii że brak mi wulgaryzmów aby to opisać).

Pozdrawiam

>Zależy jak rozumiesz "państwo minimalne". Ja rozumiem je jako państwo, które operuje minimum instytucji zdolnych do utrzymania konkurencyjnego rynku, w tym także narzędzi prawa ochrony konkurencji. W takim państwie monopol naturalny może występować jedynie wyjątkowo, gdy dopuszcza go z pewnych względów prawo ochrony konkurencji.

Za państwo minimalne uważam takie, które zajmuje się jedynie trzema dziedzinami- wymiarem sprawiedliwości, policją i obronnością. W którym prawo dotyczy ochrony przed agresją na obywateli i ich własność, oszustwem oraz gwarantowania umów. I niczego innego. Natomiast wszelkie interwencje w gospodarkę uważam za wykraczające poza kompetencje państwa minimalnego. W takim państwie nie obowiązuje własność intelektualna w żadnej formie.

>>Czy prawdopodobieństwo wystąpienia monopolu nie ogranicza się do branż niszowych i specyficznych?
>Niestety nie. Wiele branż, z których dobrodziejstw korzystamy, jest narażonych na to zjawisko. Mogę się pokusić o stwierdzenie, że te w 100% naturalnie konkurencyjne są w mniejszości.

A mi się wydaje, że monopol dotyczy właśnie tylko niektórych dziedzin specyficznych, w których nie można mówić o substytutach, i takich, w których wejście na rynek jest kosztowne i trudne.

Natomiast w większości branż produkujących dobra popularne, monopol jest praktycznie niemożliwy.

Sądzę, że zwykle firma w warunkach wolnego rynku może się rozrastać, dopóki nie osiągnie większości efektów synergicznych. Natomiast powyżej tego poziomu zwiększanie firmy wiąże się z komplikacjami i zwiększaniem kosztów zarządzania, logistyki itp., oraz ze zmniejszeniem elastyczności w reakcjach na zmiany rynku.

Edit: oczywiście nie uważam, że zwykle na rynku konkurencja nie jest zniekształcona przez asymetrię informacji, bo to jest norma. Pojęcia takie jak doskonała konkurencja czy "człowiek ekonomiczny" to jedynie narzędzia teoretyczne do tworzenia uproszczonych modeli.

>Nie jest. Zresztą europejskie prawo konkurencji (jak również i polskie, będące w coraz większym stopniu implementacją tego pierwszego) dopuszcza istnienie takich monopoli. Zabronione są: nadużywanie pozycji dominującej oraz porozumienia antykonkurencyjne.

Uważam, że podobne ustawy nie tylko są zwykle zbędne, ale mogą ograniczać wolność polityki firmy, utrudniać współpracę między przedsiębiorcami. Ponadto przepisy zostawiają duże pole do interpretacji, i mogą być wykorzystywane przez lobbystów. No i wprowadzanie tych regulacji samo w sobie jest kosztowne i wymaga środków z podatków.

>Dzięki za ten materiał.

W ogóle polecam reportaże John'a Stossel'a, więcej można znaleźć na tym samym kanale.

Pierwsza rzecz to trzeba rozróżnić monopole naturalne od rynków na których monopole się wykształciły.
Jeżeli chodzi o monopole naturalne to poniżej definicja
mfiles.pl/pl/index.php/Monopol_naturalny
W takim przypadku istnienie więcej niż 1 dostawcy jest ekonomicznie nieuzasadnione. Innymi słowy tylko 1 gracz może istnieć na rynku żeby się opłacało
Jest to zupełnie inny model niż monopol który pojawił się na rynku który początkowo był konkurencyjny.
>Jak to z nimi jest? Czy w warunkach państwa minimalnego duże firmy przejęły by rynek, i swobodnie ustalałyby cenę monopolową?
Kumulacja kapitału jest rzeczy naturalną dla rynków jeżeli nie są rynkami doskonale konkurencyjnymi (a w praktyce takie nie występują). W związku z tym każdy rynek prędzej czy później będzie dążył do koncentracji i wytworzenia się oligopolu. Państwo może ewentualnie ten proces wspierać lub przeciwdziałać natomiast nie ma wpływu na jego występowanie.
>Czy to może raczej państwa, przy pomocy regulacji cen, ceł, ochrony rynku wewnętrznego, ochrony własności intelektualnej, patentów, lukratywnych zamówień rządowych, podatków, subsydiów, dotacji, licencji i innych regulacji, przyczyniają się do rozrostu wielkich firm?
Wszystkie czynniki które zostały tutaj wymienione mogą mieć zarówno pozytywny jak i negatywny wpływ na koncentrację na danym rynku choć oczywiście będą na nią wpływać.

>Czy dumping mógłby mieć miejsce w warunkach wolnej gospodarki?
Oczywiście że tak. Wystarczy że właściciel ma wystarczająco dużo kapitału i wystarczająco dużo motywacji żeby taką strategię zastosować.

>Czy potencjalny monopolista ma duże pole do manipulacji ceną, w warunkach, w których każde dobro konkuruje z każdym innym o uwagę konsumenta?
Tutaj sporo zależy od tego w jakim mierze dobra są homogeniczne i jaka potrzebę zaspokajają. Dostawcy dążą do tego żeby ich produkt wyróżniał się od pozostałych i w ten sposób chcę tworzyć niszę na których są monopolistami.

>W końcu, czy monopol, uzyskany dzięki produkcji dobrych i tanich produktów, jest tak zły, jak go malują?
Wszystko zależy od perspektywy czasowej. W krótkim okresie walki o dominację na rynku konsument może skorzystać. Gorzej jak już monopol się pojawi. Wtedy zarówno cena jak i jakość w porównaniu z rynkiem konkurencyjnym spada.