W II RP "Wiadomości Literackie"(1924-1939)były ówczesną "Gazetą Wyborcza". O zasadności analogii świadczy tematyka, adresaci (lewicowo-liberalna inteligencja) oraz ludzie tworzący pismo - wielu z nich było pochodzenia żydowskiego. Starczy wspomnieć o właścicielu W. Grydzewskim(pierwotnie "Grycendler"),czy dwóch postaciach brylujących w "WL":Słonimskim i Tuwimie.Z owej "cechy" "WL" zdawali sobie sprawę jego twórcy,zwąc je niekiedy żartobliwie "Jadąmośki Literackie" i wydając okazjonalny numer tak zatytułowany z zapewnieniem,że "wszelkie prawa są obstrzyżone a redaktory obrzezane".Wiedziała o niej także prasa endecka,dyskontująca każdą okazję do zaaplikowania kuksańca "szmoncesowemu periodykowi",rozkładającemu-w jej mniemaniu-talmudycznymi polską kulturę. Między "WL" a tą prasą toczył się w II RP ostry bój ideologiczny,w którym strony potrafiły obrzucać się wyjątkowo paskudnym mięchem-ale-należy pamiętać,iż były to czasy sprzed politycznej poprawności i holokaustu-który siłą rzeczy narzucił określoną wrażliwość i poprawność wypowiedzi.Środowisko "WL" miało jednoznacznie negatywny stosunek do przejawów "tramwajowego antysemityzmu"-co w świetle przytoczonych faktów nie dziwi-a przykładów takiej lini jest multum na jego stronicach.Co jednakże dziwi-to stosunek "WL" do "kwestii żydowskiej" w Polsce. Ująłem ów termin w cudzysłów-bo takowym właśnie posługiwały się "WL".Otóż nie był to stosunek jednoznacznie pozytywny. Wymienieni Tuwim i Słonimski-asymilowani polscy Żydzi-dostrzegali szereg wad diaspory żydowskiej w Polsce, poddając je miażdżącej krytyce,przy czym dokonali dywersyfikacji ostrza tejże krytyki.Słonimski chłostał żydowskie getto,to jest 80 % Żydów w II RP. Dla niego był to matecznik ciemnoty, fanatyzmu, religianctwa, obskurantyzmu, itd. Tuwim zaś koncentrował się na Żydach, którzy wyszli z getta ale nie stali się przyzwoitymi Polakami czy Żydami, żerując w sposób bezwzględny i cyniczny na otoczeniu. Tuwim najlepiej wyraził się na temat w wierszach:"Bank", "Plajta", "Giełdziarze". Zazamieszczam je in extenso lub we fragmentach-odsyłając zainteresowanych do podanego linku:1."Bank-Jak czarne włochate kulki po banku toczą się srulki. Skaczą, piszczą nad biurkiem, targuje się srulek ze srulkiem. Srulek srulkowi uległ i biegnie do kasy srulek. Liczy drżącemi palcami i zmyka przed srulkami. W klubsesslach zdala od kasy siedzą srule grubasy. Srulki z uśmiechem lubym kłaniają się srulom grubym. A w głębi-w ciszy-wielki jak król duma sam główny SRUL"; 2."Giełdziarze(fragment)- Gudłaje w drogich futrach, w jedwabnej bieliźnie, Wystrojone szajgece w eleganckich butach, Chamy, bydło, spasione na własnej ojczyźnie! Którą codziennie w obcych kupczycie walutach".3."Plajta"(fragment)-Handełesy, giełdełesy, stupiętrowy wznieśli gmach, będą robić interesy, funty, franki, dolaresy, nawalili pod sam dach". Drastyczność tuwimowskiej krytyki szokuje.Pamiętajmy jednakże-co już podniesiono-iż w II RP poziom taktu w pojedynkach ideologicznych odbiegał zasadniczo od dzisiejszych standardów. Za pierwszy wiersz, autor został okrzyknięty antysemitą przez syjonistyczny "Nasz Przegląd".Doszło do kuriozalnego paradoksu. Tuwim zwany przez endecką prasę "gudłajskim Mickiewiczem" i "wysłannikiem synagog i chederów",został zaliczony przez żydowską gazetę do antysemitów. Znalazł się między Scyllą pomówień o zatruwanie semickim jadem polskiego ducha, a Charybdą oskarżeń o bycie "self- hating Jew"-chociaż to pojęcie nie było jeszcze znane.W obronie poety stanął arbiter elegantiorum, maestro ciętego dowcipu:A.Słonimski. W artykule "O drażliwości Żydów" z 1924 r.(do dzisiaj klasyka gatunku)wychłostał bezlitośnie ostrym a błyskotliwym piórem przywary polskich Żydów. Oddajmy mu głos:"Żydzi, którzy wygwizdywali w teatrze na Pradze "Księdza Marka" Słowckiego, Żydzi, napadający w swoim czasie na Heinego, Żydzi, którzy wykleli mego dziadka za to,że wydawał pismo naukowe w języku hebrajskim, Żydzi, którzy demonstrowali przeciw Tuwimowi za wiersz pt. "Giełdziarze" - zdawaćby się mogło- są tak drażliwi, iż nie powinni żyć w kraju, gdzie im obcinają brody, znieważają na każdym kroku lub rżną poprostu, jak to miało nieraz miejsce w Rosji lub Ruminji. W kraju, gdzie słowo "Żyd" uważane jest za obelgę, nie można być zbyt drażliwym. Albo się chce stulić uszy i robić interesa, albo ma się dumę narodową-i ta każe iść precz. Polska nie znosi Żydów,ale jak Żydzi nie znoszą Polski-mało kto sobie zdaje sprawę. Wszystko,co tu powiedziałem, nie tyczy się prostych,cichych marzycieli Talmudu, którzy obok szczytowej inteligencji żydowskiej stanowią najlepszą część narodu, ale mówię tu o tej nikczemnej większości ludzi nic nie produkujących,pośredników i handlarzy najbogatszych, najcyniczniejszych,mówię o tych wszystkich szrajbełesach nacjonalizmu żydowskiego, którzy podnoszą gwałt o swoją parszywą godność".Uf... Poużywał sobie do woli maestro, a jest to tylko fragmencik obszernego tekstu-link na końcu wątku-do którego wnikliwej lektury zachęcam. Słonimski i Tuwim nie byli żydożercami. Absurdalność takiej tezy jest oczywista. Skąd więc u nich tak ekstremalna krytyka nacji,z której wyszli? Wydaje się,iż dostrzegali oni wyraziście,iż w Polsce narasta-mówiąc bardzo oględnie-coraz poważniejsza "kwestia żydowska", której istotę dostrzegali w niekompatybilności żydowskiej diaspory i polskiej większości etnicznej,przy czym za ów niefortunny stan rzeczy obwiniali-także-stronę żydowską. W latach 1937-38 ukazało się w "WL" 13 artykułów pod zbiorczym tytułem "Pisarze polscy o kwestii żydowskiej",w których zaproszeni pisarze o niej się wypowiedzieli. Temat ten zasługuje na odrębny wątek, tu wystarczy wspomnieć,iż opinie były różne, jednak dominował pogląd,iż najlepszym rozwiązaniem debatowanej "kwestii" byłaby emigracja większości disapory poza granice kraju.
Opracowano na podstawie podlinkowanego materiału oraz pracy M. Szpakowskiej "Wiadomości Literackie".
www.sapija(*)BCliwości_Żydów