Chaim Kaplan - rabin, publicysta, edukator, dyrektor - przez 40 lat - założonej przez siebie w roku 1902 elementarnej szkoły żydowskiej w Warszawie, w swoim dzienniku pod datą 1 września 1939 r. zanotował:

"Ta wojna przyniesie zagładę ludzkiej cywilizacji. Cywilizacji, która zasługuje na zagładę.... Teraz Polacy także doświadczą naszego odwetu, który będzie dokonany rękami naszego okrutnego wroga. W głowie ciągle huczą mi wiadomości radiowe emitowane przez obydwie strony. Niemieckie audycje w j. polskim to czysta propaganda. Każda ze stron oskarża drugą o najbardziej odrażające czyny w świecie. Każda ze stron uważa się za szlachetną, a przeciwnika za mordercę, niszczyciela, grabieżcę..... W tym wypadku - wyjątkowo - obydwie strony mówią prawdę. Bo obydwie strony to mordercy, niszczyciele i grabieżcy - gotowi popełnić każdą podłość. Jeżeli chcecie znać charakter danej nacji - spytajcie Zydów. Oni znają cechy każdego narodu".
(Scroll of Agony, The Warsaw Diary of Chaim A. Kaplan, Indiana University Press, 1999)

Chaim Kaplan nie komunizował. Przeciwnie, raczej miał poglądy zachowaczo - konserwatywne. Jego pamiętniki spisane w j. hebrajskim (doprowadzone do lata 1942 r.) i wydane po wojnie w USA w j. angielskim pełne są uwag w manierze jak wyżej o jednoznacznym wydźwięku antypolskim i często - na przykład na stronach internetowych -prezentowane są w okrojonej wersji.
O kolaboracji sporej części Żydów z sowieckim agresorem na wschodnich terenach II RP zajętych przez Sowiety w 1939 r. - już się coś nieco wie i trochę na ten temat się pisze. Problem - swoiście fascynujący - proniemieckich sympatii sporej części polskich Żydów w przededniu II wojny - to temat ciągle bardzo mało zapoznany i....szczególnie wstydliwy oraz kontrowersyjny.
Wypada mu więc - tym bardziej - poświęcić trochę uwagi.