Witam!
Ostatnio pojawiło się wiele wątków, w których słówko sens miało kluczowe znaczenie. Może warto by się zastanowić, co dokładniej ono oznacza. Jakie są granice tego pojęcia.
Zacznijmy od kategoryzacji różnych pojęć.
Na początek weźmy określenie jakiegoś fizycznego obiektu, na przykład krzesła. Mimo, że wiemy intuicyjnie, co to jest krzesło, to jego definicja nie byłaby prosta. Może mieć ono różne proporcje, kształty i czasem nawet nie musi służyć do siedzenia na nim (artstyczne wizje krzesła). Jednak dla naszych potrzeb wystarczy, że zapamiętamy, że jest to obiekt fizyczny. Da mu się przypisać pewne cechy obiektywne. W powszednim życiu przypisujemy mu wagę, kształt (wymiary), rodzaj materiału, choć gdyby się uprzeć dla określenia jednego krzesła potrzeba by masy fizycznych parametrów (na przykład określenia budowy na poziomie atomowym, czy wręcz jądrowym). Ważnym jest, że istnieje on na płaszczyźnie fizycznej.
Drugą kategorią byłyby zjawiska. Aby opisać zjawisko potrzeba jego obserwacji w czasie (nowy element w stosunku do poprzedniej kategorii), określenia obiektów fizycznych, które w nim uczestniczą oraz prawidłowości kierującej przebiegiem zjawiska. To istnienie owej prawidłowości pozwala niejako szufladkować zjawiska. Najważniejszym chyba faktem, który wyróżnia tą grupę pojęć jest nieobiektowa (w sensie obiektu fizycznego) natura prawidłowości. Prawidłowość jest informacją o relacjach między obiektami. Może być wzorem matematyczny, formułą fizyczną, lub określeniem opisowym typu: deszcz pada (posiadającym ogromy ukrytycz założeń) [oczywiście nie wyczerpuje tutaj sposobów przekazu informacji; ich wyszczególnianie nie jest przecież moim celem].
O ile pierwsza kategoria to były obiekty (fizyczne), tą nazwiemy kategorią realcji. Mamy więc obiekty i relacje.
Czy są jeszcze jakieś kategorie? Ależ tak!
Naturalnym jest, że musiała powstać kategoria opisująca jak dana relacja wpływa na określony obiekt. Zwykły pożar spali krzesło z drewna, ale nie spali krzesła ze stali żaroodpornej!
Ta kategoria przypisuje obejmuje pojęcia przypisujące wartość. Ale ma swoją strukturę. Potrzebuje czegoś, co traktowałaby jako obiekt, oraz zjawiska, któremu obiekt byłby poddany. Wynikiem jest określenie wartości relacji na obiekcie.
Przejdźmy do konkretnych przykładów by to unaocznić:
a) dobro
Co prawda krzesło nie ma świadomości, by określić sobie, co jest dla niego dobre, ale zrobimy to za nie.
Określmy, że dla krzesła jest dobre trwanie w funkcjonalnym stanie jak najdłużej oraz poprawianie funkcjonalności.
Przyjmijmy też, że jest ono drewniane (wygodnie jest skonkretyzować krzesło by dostawać dobre wyniki).
Inwazja korników nie jest dobrą relacją dla krzesła. Za to zaimpregnowanie go w odpowiedni sposób jest! Dodanie elementu, który poprawiłby funkcjonalność, albo ustawienie w odpowiednim miejscu, również jest!
b) trudność (stopień trudności)
Teraz w miejscu obiektu wstawiamy koncert na świeżym powietrzu. Tak naprawdę jest to zjawisko, ale traktując je jako zamkniętą całość tworzymy pseudoobiekt. Relacją jest przeprowadzenie koncertu w określonych okolicznościach. Mając gamę okoliczności w wyniku otrzymujemy stopień trudności. I tak wymieniając warunki (zjawiska), które by utrudniały: mocny wiatr, deszcz, problemy z zasilaniem, wypadek na scenie, zamach terrorystyczny... możemy określić dla nich stopień trudności.
c) sens
Jaką konstrukcję ma pojęcie sensu?
Naszym obiektem byłoby kryterium sensu. Przyjmijmy, że sensownym jest, gdy osiągnieta jest jakaś korzyść. Jaka? Na przykład zarobienie określonych pieniędzy w określonym czasie (przyjmuję tak dla wygody opisu, może być cokolwiek innego; kryteria są umowne, ale przyjmowane z doświadczenia). Co byłoby w miejscu relacji? Praca w określonym miejscu. Określenie czy owa praca jest sensowna, w tak prostym przypadku, jest łatwe.
Trzecią kategorię nazwijmy wartościującą. Mamy więc obiekty, relacje, wartości.
Na tym kończę podział na kategorię.
Okazuje się, że w życiu ludziom najwięcej kłopotu sprawia trzecia kategoria. Dlaczego? Wpisane w jej pojęciach są wewnętrzne kryteria.
Na przykład dla pojęcia dobra przypisane wartości wiążą się z tym, dla kogo są one przypisane. Stąd pojęcie relatywizmu.
Dla pojęcią stopnia trudności jest podobnie.
Najbardziej wyświechtane jest pojęcie sensu. Ludzie przypisują je właściwie nie kontrolując względem kogo jest przypisane, przez kogo, jakie są kryteria i o jakiej relacji mówią. Stąd niemożliwość porozumienia w prostych przecież sprawach. Być może warto uświadomić sobie pewne granice używania pojęć by unikać nieścisłości i niejednoznaczności.
Pozdrawiam