W nawiązaniu do mojej wcześniejszej "Apologii ateizmu", piszę dalszy ciąg owych "usprawiedliwień", kontynuując żenujące nieco, acz najwyraźniej potrzebne (mi) amatorskie filozofowanie.

Usprawiedliwienie ateizmu napisałem ze względu na to, że - z jednej strony istnieją osoby niewierzące, które są dużo bardziej etyczne od zdecydowanej większości wierzących, z drugiej zaś, jest zdumiewająco dużo osób wierzących, które nie tylko swoim postępowaniem dowodzą tego, że od tych ateistów są mniej etyczne, ale gotowe są wręcz aktywnie działać na rzecz wyeliminowania z życia publicznego osób otwarcie swoją niewiarę deklarujących. Nie oznacza to, powtarzam, że jestem ateistą; jednak moja szczątkowa wiara w możliwość istnienia jakiegoś Absolutu zdecydowanie mnie sytuuje obok tych, którzy mniej lub bardziej zdecydowanie negują możliwość istnienia jakichkolwiek bytów metafizycznych i wolę to towarzystwo, nawet za cenę krytyki, jaką bym miał z tej strony usłyszeć, od towarzystwa religianckiego chamstwa.
Aby jednak zachować możliwie największą bezstronność, muszę też napisać parę słów usprawiedliwienia dla wiary i postaram się zrobić to z takim zaangażowaniem, na jakie tylko mnie stać.
Otóż nie ulega chyba wątpliwości, że główną motywacją człowieka dla tworzenia i podtrzymywania w swoim umyśle konceptu dobrotliwej istoty nadprzyrodzonej jest fakt nieuchronności kresu indywidualnego istnienia. Ta straszna perspektywa, z którą każdy musi się po swojemu zmierzyć, sprawia, że człowiek nie jest w stanie zapanować nad uczuciem trwogi, która towarzyszy myśli o zagładzie jego jestestwa. Religia stwarza szansę łatwego ukojenia wobec tej perspektywy, jest rodzajem psychologicznej liny ratunkowej wobec tego kresu naszego świata, jest obietnicą, w którą jakże łatwo uwierzyć, że perspektywa śmierci jest tylko złym snem, z którego przebudzi nas Bóg. Otóż chciałbym w tym miejscu zwrócić uwagę na dwie rzeczy.
Po pierwsze: fakt unicestwienia indywidualnego istnienia jest całkowicie niewyobrażalny i nieakceptowalny właśnie przez brak możliwości rzeczywistego zrozumienia czy wyobrażenia sobie stanu własnego niebytu. Jest to zadanie przekraczające możliwość najbardziej inteligentnych racjonalnie myślących wykształconych ludzi. Ta konstatacja jest nad wyraz ważna, oznacza ona bowiem, że w wymiarze jednostkowym, subiektywnym, śmierć jest zdarzeniem wymykającym się jakiejkolwiek rozumowej analizie (tę możemy spokojnie kontynuować względem innych osób), jest więc - z natury swojej - nieracjonalna. Jest tak samo nieracjonalna jak próba sobie wyobrażenia czegokolwiek, czemu nie przysługują atrybuty rozciągłości przestrzennej czy czasowej, choćby były to nawet tylko przestrzenie czy zbiory matematyczne i całkiem abstrakcyjne. Absurd własnego nieistnienia powoduje, że umysł siłą rzeczy, rozważając tę przykrą cechę swojej kondycji, zostaje przesunięty poza sferę racjonalności, gdyż nikt nie może powiedzieć, że wie, co to znaczy, że jego konkretnie nie będzie - dla niego samego.
Po drugie, ta trwoga, jak najbardziej zrozumiała, jest podobna do strachu człowieka, który znalazł się w sytuacji zagrożenia życia i stara się za wszelką cenę uzyskać ratunek. Jeśli ratunek znikąd nie przychodzi, to umysł jego będzie tworzył wyobrażenia, które będą uprawdopodobniały taki szczęśliwy obrót spraw, nawet wbrew okolicznościom, gdyż taka jest cecha umysłu, że pragnie on - jeśli jest zdrowy - istnieć jak najdłużej, a to przekłada się na tworzenie również jak najdalszej perspektywy własnego istnienia i odsuwanie tej nieprzekraczalnej ściany niebytu, która zagraża jego integralności mogąc doprowadzić do szaleństwa. Dlatego to marynarze uwięzieni w kadłubie USS "Arizona" jeszcze przez kilka dni uderzali w kadłub, chociaż - gdyby potrafili racjonalnie ocenić swoją sytuację, zrozumieliby, że nie istnieją żadne szanse na ich ratunek.
I dlatego - podsumowując - wiara, niekoniecznie wiara konkretnie w Boga, ale wiara we własne przekroczenie progu śmierci jest naturalną i całkowicie usprawiedliwioną cechą ludzkiego umysłu, dając mu możliwość funkcjonowania w sytuacji uświadomienia sobie groźby własnego rozpadu. Wynika ona dokładnie z tego samego zjawiska, instynktu samozachowawczego, który człowiekowi zagrożonemu utonięciem każe łapczywie chwytać się jakichkolwiek przedmiotów, w nadziei, że staną się one oparciem dla wyrwania się z objęć śmierci, i nie ma tu już miejsca na racjonalizm i chłodne, naukowe rozważania. I nieporozumieniem jest nazywanie tego "chucią wiecznego istnienia"; owszem, osoby, które same doświadczyły zmagania się ze śmiercią wiedzą, że nie ma to nic wspólnego ani z chucią, ani z pragnieniem wieczności.
Dlatego tak jest, bo pierwszym i jedynym prawem umysłu jest pragnienie własnego trwania - teraz.

I dlatego byłoby wielką nieprzyzwoitością, by osoby cierpiące z powodu utraty najbliższych starać się odwieść od modlitwy, wskazując na oczywiste bzdurności zawarte w jego wyobrażeniach o Bogu i aniołach. I dlatego osoby wierzące często z tym większą wrogością będą się odnosić do niewierzących, im bardziej argumenty tych drugich będą prawdziwe i przekonujące. Bo są takie prawdy, które mogą niektórym sprawiać ból nie do zniesienia.
Stąd też tak ważne jest, by nie tylko umieć mądrze mówić, ale i umieć mądrze milczeć i nie traktować jako wroga każdego, kto do naszych poglądów się wrogo odnosi, gdyż materia tego problemu jest dużo bardziej subtelna.