W 1932 roku L. Kruczkowski napisał powieść "Kordian i Cham" - nawiązującą tytułem do "Kordiana" Słowackiego - będącą ostrą polemiką z sielankową i "podromantyzowaną" wizją polskiej wsi.
Kruczkowski pisząc powieść jak wyżej zainspirował się pamiętnikiem Kazimierza Deczyńskiego - żyjącego w pierwszej połowie 19 wieku "chłopskiego burzyciela" - pt. "Opis życia wieśniaka polskiego", który po raz pierwszy został wydany w 1907 roku. Udało mi się znaleźć ów pamiętnik on line. Zainteresowanych problematyką jak wyżej - odsyłam do podlinkowanego tekstu

crispa.uw.(*)t/files/167257/display/Default


„Pełniąc moje obowiązki miałem zawsze pod okiem jak pan dzierżawca uciemiężał i wyrządzał gwałt włościanom tej wsi, pomiędzy którymi znajdowali się także rodzice moi i liczna ich familia. To nieprzyzwoite traktowanie włościan jeszcze tym bardziej jątrzyło serce moje i tchnąłem nienawiścią ku dzierżawcom […]
Nie mogłem tego nigdy zapomnieć, jak często powracającego ze dworu od pana widziałem mego ojca mającego wyrwane długie włosy z głowy, podbite oczy, nie rachując kułaków w boki, pięścią lub nogą odebranych, a szczególnie raz jeden w 1809 roku, gdzie mój ojciec był na ten czas sołtysem wsi, przez włościan wybranym, nie był przeto obowiązany odrabiać pańszczyzny, jaka na niego inwentarzem powinności przez rząd jest nałożona, a tym bardziej odrabiać daremszczyzn, tak zwanych dlatego, gdyż te tylko przez arbitralność pana dzierżawcy wymagane były. Albowiem inwentarz powinności ani przywilej do tych robocizn włościan nie obowiązywał i dzierżawca za takowe nic skarbowi nie opłacał; lecz że wczasowy dzierżawca pan Ignacy Jabłkowski nie chciał aby mój ojciec był sołtysem, włościanie zaś nie chcieli uznać innego sołtysa, którego pan Jabłkowski im narzucił, gdyż tamten przez pochlebstwo donosił panu Jabłkowskiemu, jeżeli włościanie chcieli przeciwko niemu jaką skargę do rządu uczynić; ojciec mój przeciwnie był użyteczny i troskliwy o dobro swych współwłościan, a zatem mój ojciec, będąc sołtysem, pańszczyznę jednak panu odrabiał”.