Kilka miesięcy temu oglądałem program na Discovery, w którym kilku specjalistów z uniwersytetów angielskich analizowało kulturę XIX i XX wieku w kontekście jej ewolucji od czasów antycznych, a szczególnie okoliczności wyewoluowania z niej zjawiska zwanego obecnie postmodernizmem. Zauważyli między innymi, iż jest to coś w rodzaju produktu ubocznego upadku tzw. "Wysokiej kultury", który to upadek dostrzegli także myśliciele niemieccy, a nawet wspomniał o tym Stanisław Lem w swojej książce pt.: "Dylematy". W trakcie rozważania przyczyn upadku "Wielkiej kultury" i pojawienia się postmodernizmu, jeden z profesorów psychologii za głównego winowajcę uznał nie co innego jak ateizm, a ŻADEN z pozostałych zapytanych o to stanowisko ekspertów nie zanegował takiego podejścia. Nie wszyscy podzielali zdanie, iż jest to czynnik decydujący, ale NIKT nie wyraził sprzeciwu, że miał on duży wpływ.

Sama argumentacja na rzecz tezy, iż ateizm w znacznej mierze "zrodził" postmodernizm i przyczynił się do upadku "Wysokiej kultury", przebiegała mniej więcej następująco. Człowiek jest istotą z natury zróżnicowaną niemalże pod każdym względem. Niemniej można wyróżnić wśród ludzi z grubsza dwie kategorie: masy, które charakteryzują się niskimi ambicjami i potrzebami oraz wszelkiego rodzaju elity, które wyróżniają się wysokimi ambicjami, potrzebami i do tego zdolnościami, by owe wysokie ambicje realizować. Tak długo jak społeczeństwa były wierzące, sztuka powstawała zarówno dla mas, jak i dla Boga. Oczywiście nie każdy wielki artysta musiał być głęboko wierzący, ale sam fakt, że wierzył, sprawiał, iż nawet jak wiedział, że nikt z ludzi nie doceni jego sztuki, to być może sprawi ona radość choćby doskonałemu znawcy jakim z pewnością musiał być Bóg.

Tymczasem w chwili, gdy od Rewolucji Francuskiej wiara zaczęła upadać na skalę dotąd niespotykaną nawet wśród mas, nie trudno się domyśleć, jak zateizowane zostały elity, które przecież tworzą "Wysoką kulturę". I teraz prześledźmy sposób rozumowania wielkich artystów XIX i XX wieku, którzy nie tylko nie mieli głębokiej wiary w Boga, ale którzy w Niego w ogóle nie wierzyli. Bardzo rzadko się zdarzało, by ten, kto zamawiał dzieło sztuki, był jej znawcą na miarę artysty. Zatem artysta widząc, że ma do czynienia z kimś, kogo można zadowolić tworząc dzieło na 50% swoich możliwości, nie był skory do wysilania się ponad to, gdyż odbiorca i tak nie byłby w stanie docenić jego trudu. Wtedy tak jak u człowieka wierzącego czasami działał "czynnik boski" i zamiast poprzestać na połowie swych zdolności, powstawało dzieło na 100%, artysta niewierzący nie miał już takiej motywacji! Mógł stworzyć coś dla sztuki samej w sobie albo dla poklasku przed innymi artystami bądź dla siebie, lecz przeważnie taka motywacja skłania go do wysiłku na 60% lub 70%. Oczywiście te procenty to tylko ogólnikowa ilustracja.

Chodzi po prostu o to, że niezależnie czego nie sądzić o religii, nie jesteśmy w stanie wymyślić u człowieka niewierzącego lepszej ani nawet zbliżonej motywacji do tej, jaką daje wierzącemu Bóg. Wszak gdy weźmiemy na przykład wielkiego geniusza malarstwa czy czegokolwiek innego. On zna dzieła innych wielkich artystów i potrafi je ocenić. I widzi, że nawet wśród najlepszych z najlepszych nie ma takiego, który umiałby dostrzec nie tyle jego geniusz, co wielkość jego geniuszu. Widząc zaś to jako niewierzący, będzie tworzył najwyżej na miarę tego środowiska, na którym będzie mu zależało, czyli najwyżej na miarę innych artystów, lub w najlepszym przypadku na miarę siebie samego. Jednak gdyby był człowiekiem wierzącym, miałby jeszcze Znawcę nad znawcami, czyli Boga. I dla niego każdy wierzący zacznie nie tylko wzbijać się na wyżyny, zostawiając ludzi za sobą, ale będzie też przełamywać swoje własne granice - po prostu stworzy coś absolutnie najlepszego. Nie dla pieniędzy, sławy, bezosobowej sztuki czy własnej satysfakcji, ale dla uwielbianego Stwórcy, który na pewno w pełni doceni jego tytaniczny trud.

Przy czym podkreślić należy, że brak motywacji dotykał z pewnością także wielu wierzących artystów. Tak długo jednak, jak pośród elit, większość była wierząca, zawsze znaleźli się wielcy artyści tworzący dla Boga. Kiedy jednak ateizm dotknął nie tylko jednostki, ale cale elity, artyści tworzący na 100% powymierali. Pojawili się nowi wielcy, ale z racji braku tej najmocniejszej motywacji nie przełamywali swych granic, a nawet poprzestawali na tym, co byli w stanie docenić krytycy ich czasów. Oczywiście nadal wielcy artyści tworzą wielką sztukę, ale "obniżka" ich formy spowodowała obniżkę formy tych niższej klasy artystów, którzy też przestali tworzyć dla Boga, a zaczęli tworzyć li-tylko dla tłumów. A co dopiero powiedzieć o tych, co tworzyli dotąd na miarę tłumów? Oni zaczęli tworzyć na miarę najniższych instynktów tychże tłumów. No bo po co się starać, skoro można zbić kasę na syceniu motłochu? Tak powstał postmodernizm. W Boga się wierzyło od dzieciństwa, a On dawał motywację, wszelkie inne ideały w postaci Sztuki czy Historii są wtórne i jak by nie patrzeć, za bardzo mgliste, bezosobowe i co za tym idzie - zdecydowanie mniej motywujące.

Ślę ukłony; MS